De apostel Petrus neemt een bepalende plaats in onder de Twaalf en in de geschiedenis van de eerste christelijke gemeenschappen. De Evangelies stellen hem voor als Simon, een Galilese visser en broer van Andreas, die Jezus roept om Hem te volgen en Kefas noemt, «steen». Zijn levensweg wordt gekenmerkt door opwellingen, beslissende woorden en meningsverschillen. Hij erkent in Jezus de Christus, weigert de aankondiging van het lijden, verloochent zijn meester en ontvangt na Pasen een nieuwe opdracht. In de Handelingen van de Apostelen en de brieven van Paulus wordt Petrus een getuige van de Verrijzenis die geconfronteerd wordt met de vraag naar de openstelling van het Evangelie voor de volkeren. Deze bronnen tekenen een veel complexere persoonlijkheid dan alleen de bezitter van de sleutels.
| Naam | Simon, in het Aramees Kefas genoemd en in het Grieks Petros |
|---|---|
| Achtergrond | Vissers van het Meer van Galilea; broer van Andreas |
| Belangrijke teksten | Matteüs 16; Lucas 22; Johannes 21; Handelingen 2 en 10 |
| Rol in de Handelingen | Aankondiging van de Verrijzenis en ontvangst van Cornelius |
| Onafhankelijke getuigenis | Brieven van Paulus, met name Galaten 2 |
| Attributen | Sleutels, haan, boot en boek |
Van Simon de visser tot Kefas
Simon behoort tot de wereld van de vissers aan het Meer van Gennesaret. Het Evangelie volgens Johannes zegt dat hij afkomstig is uit Betsaïda, terwijl de andere verhalen hem tonen in Kafarnaüm, waar Jezus zijn huis binnengaat. Zijn broer Andreas wordt eveneens geroepen om Christus te volgen. De netten, boten en het gezamenlijke werk geven het begin van de apostolische geschiedenis een concrete economische achtergrond: de leerlingen zijn geen personages die al gevormd zijn door het religieuze leven wanneer zij op de roep ingaan.
Lucas 5 vertelt over de overvloedige vangst na een nacht zonder resultaat. Simon ontdekt er de afstand tussen zijn ervaring en het woord van Jezus. De naamsverandering benadrukt de toekomstige opdracht. Kefas, bij Paulus behouden, wordt in het Grieks weergegeven als Petros. De christelijke traditie verstaat in deze naam de rots of steen. Maar de Evangelies maken van Petrus geen man wiens standvastigheid vanaf de eerste dag vaststaat: de nieuwe naam kondigt een verandering aan die hij in de loop van de gebeurtenissen zal moeten beleven.
De geloofsbelijdenis en de belofte van de sleutels
In Caesarea van Filippus ondervraagt Jezus de leerlingen over zijn identiteit. In Matteüs 16 antwoordt Petrus dat Hij de Christus is, de Zoon van de levende God. Jezus spreekt hem dan woorden toe die centraal zullen staan in het katholieke begrip van zijn bediening: Hij verbindt zijn naam met de steen waarop de Kerk gebouwd zal worden en spreekt tot hem over de sleutels van het Koninkrijk der hemelen. De tekst gebruikt ook de uitdrukkingen «binden» en «ontbinden», die behoren tot de taal van gezag en verantwoordelijkheid.
Het tafereel wordt onmiddellijk gevolgd door een moeilijkheid. Wanneer Jezus aankondigt dat Hij zal moeten lijden en sterven, weigert Petrus dit vooruitzicht en krijgt hij een strenge terechtwijzing. Matteüs plaatst dus een juiste belijdenis naast onbegrip. Deze nabijheid onthult de betekenis van het verhaal: Petrus erkent de Christus, maar moet de betekenis van zijn opdracht nog leren. De sleutels die zijn standbeelden dragen, herinneren aan de belofte; zij ontslaan hem er niet van de weg te lezen waarop de leerling leert dienen.
De Gedaanteverandering en de vooravond van het lijden
Petrus behoort samen met Jakobus en Johannes tot de groep leerlingen die verbonden is met verschillende beslissende gebeurtenissen. Hij vergezelt Jezus op de berg van de Gedaanteverandering, waar Mozes en Elia verschijnen. Zijn voorstel om drie tenten op te slaan toont zijn verlangen het tafereel vast te houden, voordat een stem de leerlingen opnieuw richt op het luisteren naar de Zoon. Marcus 9 geeft deze gebeurtenis een belangrijke plaats in het begrip van Jezus’ identiteit en de aankondiging van het lijden.
Tijdens de laatste maaltijd verklaart Petrus dat hij trouw zal blijven, ook als de anderen uiteengaan. Het verhaal van de verloochening toont vervolgens dat hij tot driemaal toe weigert Jezus te kennen. Het kraaien van de haan herinnert hem aan de eerdere aankondiging. De Evangelies proberen deze tekortkoming van de toekomstige verantwoordelijke van de gemeenschap niet uit te wissen. Ze plaatsen haar in het centrum van zijn levensweg om te tonen dat de apostolische opdracht niet berust op de afwezigheid van menselijke zwakheid.
De ontmoeting met de Verrezene en de pastorale opdracht
De paastradities rekenen Petrus tot de eerste getuigen van de Verrijzenis. Paulus geeft in 1 Korintiërs 15 een oude geloofsbelijdenis door volgens welke de verrezen Christus aan Kefas verscheen en daarna aan de Twaalf. De evangelische verhalen vermelden eveneens zijn bezoek aan het graf en zijn rol binnen de groep leerlingen na het lijden. Deze getuigenissen behoren tot verschillende genres, maar geven Petrus een belangrijke plaats.
Johannes 21 vertelt over een gesprek waarin de Verrezene Petrus ondervraagt over zijn liefde en hem de zorg voor zijn schapen toevertrouwt. De drie vragen herinneren aan de drie verloocheningen, zonder dat de tekst zich beperkt tot een eenvoudige herstelhandeling. De ontvangen opdracht is pastoraal: zorg dragen voor hen die aan Christus toebehoren. Petrus wordt niet voorgesteld als de eigenaar van een gemeenschap, maar als een dienaar die belast is met haar leiding in trouw.
Pinksteren en de opening voor de volkeren
In Handelingen 2 neemt Petrus op Pinksteren het woord en kondigt hij de Verrijzenis aan. Het boek toont hem vervolgens samen met Johannes, terwijl zij een man bij de Tempel genezen en antwoord geven aan de autoriteiten die de apostelen ondervragen. Deze periode laat de overgang zien van het rondtrekkende leven met Jezus naar het bestaan van een gemeenschap die haar gebed, onderricht en betrekkingen met de samenleving van Jeruzalem moet organiseren.
Hoofdstuk 10 vormt een bijzonder keerpunt. Petrus ontmoet Cornelius, een niet-Joodse honderdman, na een visioen dat zijn begrip van de grenzen van de gemeenschap verandert. De ontvangst van deze man en zijn huis toont dat de verkondiging niet beperkt kan blijven tot degenen die al alle gebruiken van het jodendom delen. De discussie wordt in Jeruzalem voortgezet en sluit aan bij de debatten die in de brieven van Paulus worden beschreven. Het apostolaat verschijnt zo als een opdracht die beslissingen en gezamenlijk onderscheidingsvermogen vereist.
Petrus en Paulus waren het niet altijd eens
In Galaten 2 vermeldt Paulus een meningsverschil met Kefas in Antiochië over maaltijden met gelovigen van niet-Joodse afkomst. De getuigenis is waardevol: ze wordt gegeven door een betrokkene bij de geschiedenis van de eerste Kerken en toont dat de apostelen discussieerden over de concrete gevolgen van de ontvangst van de volkeren. De verbondenheid tussen de gemeenschappen kwam niet tot stand zonder spanningen.
Petrus verschijnt als een centrale figuur, maar de verantwoordelijkheid die hij uitoefent moet worden begrepen samen met die van de andere apostelen en de leiders van Jeruzalem. De christelijke Kerken interpreteren de verhouding tussen zijn opdracht en die van de bisschoppen van Rome verschillend. Hun theologische meningsverschil verandert niets aan het feit dat de teksten van het Nieuwe Testament Petrus voorstellen als een van de best gedocumenteerde getuigen van het christelijke begin.
De geschiedenis van Petrus eindigt niet bij de Handelingen. Een oude traditie situeert zijn martelaarschap in Rome onder Nero. Het verhaal van de kruisiging ondersteboven wordt overgeleverd door latere werken en moet worden onderscheiden van de getuigenissen die het dichtst bij de apostolische tijd staan. De fiche over de heilige Petrus werkt deze Romeinse herinnering en zijn artistieke attributen verder uit.
De brieven van Petrus en de getuigenis van zijn naam
Twee brieven van het Nieuwe Testament dragen de naam van Petrus. De eerste richt zich tot christelijke gemeenschappen die met beproevingen worden geconfronteerd en nodigt hen uit te leven volgens de hoop die zij van Christus hebben ontvangen. De tweede benadrukt de trouw aan het onderricht en de verwachting van de goddelijke vervulling. Hun historische toeschrijving is onderwerp van discussie in het Bijbelonderzoek, en men moet de canonieke plaats van de teksten onderscheiden van de vraag naar hun exacte ontstaan.
De naam Kefas verschijnt ook in verschillende onbetwiste brieven van Paulus. Deze vermeldingen zijn bijzonder belangrijk omdat ze behoren tot de oudste bewaarde documenten van het christendom. Ze maken het mogelijk een man te herkennen die bij zijn tijdgenoten bekend was en wiens opdracht verbonden is met de eerste paasverkondiging.
Van de visser uit Galilea tot degene die Cornelius ontvangt, doorloopt Petrus een geschiedenis van leren. De sleutels, de boot en de haan krijgen hun werkelijke betekenis wanneer ze met de teksten in verband worden gebracht: de roeping, de belofte, de mislukking en de dienst die hem na Pasen wordt toevertrouwd.
Bronnen en referenties
Evangelies: Matteüs 16, geloofsbelijdenis en sleutels; Lucas 22, verloochening; Johannes 21, pastorale opdracht.
Handelingen en brieven van Paulus: Handelingen 2, Pinksteren; Handelingen 10, Cornelius; Galaten 2, debat in Antiochië.
Benedictus XVI, audiëntie van 17 mei 2006 en audiëntie van 7 juni 2006 gewijd aan Petrus.
Historische afbeelding: El Greco, portret van de apostel, ca. 1590, cyclus van Oviedo, Museum voor Schone Kunsten van Asturië, werk in het publieke domein.





























