Meteen naar de content
AeternumAeternum
Apostel Simon de IJveraar
Apostel Simon de Zeloot, portret door El Greco, circa 1590, apostelcyclus van Oviedo

De apostelen

Apostel Simon de IJveraar

7 min leestijd

Simon de Zeloot is een van de leden van de Twaalf van wie het Nieuwe Testament de naam bewaart zonder een individueel verhaal uit te werken. Hij mag niet worden verward met Simon Petrus. Matteüs en Marcus noemen hem naar gelang de vertaling Kanaäniet, terwijl Lucas en de Handelingen de term Zeloot gebruiken. Dit verschil is te verklaren door vormen die voortkomen uit een Semitische woordenschat die ijver betekent. Het volstaat niet om aan te tonen dat Simon tot een georganiseerde revolutionaire partij behoorde. Zijn figuur biedt een inkijk in de religieuze milieus van Galilea in de 1e eeuw, de zeer uiteenlopende samenstelling van de groep van de Twaalf en de missionaire tradities die hem later met Judas Taddeüs zouden verbinden.

Naam Simon, onderscheiden van Simon Petrus
Bijnamen Kanaäniet of Cananeër; Zeloot volgens de Evangeliën
Bronnen Matteüs 10; Marcus 3; Lucas 6; Handelingen 1
Betekenis van de bijnaam De ijver, volgens een Semitische wortel
Latere zending In verschillende tradities verbonden met Judas
Feestdag 28 oktober, samen met Judas Taddeüs

Twee Simons onder de twaalf apostelen

De apostellijsten vermelden twee leerlingen die Simon heten. De eerste is Simon Petrus, de broer van Andreas en een centrale figuur in de evangelieverhalen. De tweede heeft een bijnaam waarmee hij kan worden onderscheiden: Marcus en Matteüs gebruiken een aanduiding die in het Frans wordt weergegeven als Cananeër of Kanaäniet, terwijl Lucas en de Handelingen spreken over Simon de Zeloot. Geen van deze lijsten vermeldt een scène waarin deze tweede Simon persoonlijk optreedt.

De aanwezigheid van identieke namen onder de leerlingen is niet verwonderlijk in het jodendom van de 1e eeuw. Bijnamen helpen om personen te plaatsen en niet met elkaar te verwarren. Die van Simon is bijzonder interessant omdat hij verband houdt met een religieuze gezindheid en volgens sommige interpretaties met een politieke omgeving.

Het lidmaatschap van de Twaalf blijft het belangrijkste feit dat door het Nieuwe Testament wordt bevestigd. De groep verenigt mannen met verschillende beroepen en overtuigingen, die geroepen zijn om Jezus te volgen ondanks hun persoonlijke achtergronden.

Waarom Kanaäniet niet per se inwoner van Kanaän betekent

De Griekse term die Marcus en Matteüs gebruiken, wordt doorgaans uitgelegd als een transcriptie van een Aramees of Hebreeuws woord dat verband houdt met ijver. Hij mag niet automatisch worden gelezen als een geografische aanduiding die « afkomstig uit Kana » of « inwoner van Kanaän » betekent. Sommige oude tradities hebben dergelijke lezingen voorgesteld, maar het verband met de kwalificatie van Lucas wijst in de richting van de betekenis van een vurige of ijverige man.

Lucas gebruikt een Griekse term, Zēlōtēs, die dit idee rechtstreeks weergeeft. De twee vormen zijn dus niet noodzakelijk tegenstrijdig: ze kunnen in twee talen dezelfde bijnaam overbrengen. Deze situatie illustreert de taalkundige uitwisselingen in de wereld waarin de Evangeliën werden geschreven en doorgegeven.

De woordenschat van namen moet in de handschriften worden bestudeerd, omdat er verschillende schrijfwijzen in omloop waren. Franse vertalingen hebben niet altijd voor dezelfde uitdrukking gekozen, waardoor de lezer de indruk kan krijgen dat het om verschillende personen gaat.

Behoorde Simon tot de politieke beweging van de Zeloten?

De bijnaam van Simon heeft ertoe geleid dat veel auteurs hem een lidmaatschap van de beweging van de Zeloten hebben toegeschreven, die in de geschiedenis van het oude jodendom wordt verbonden met het verzet tegen de Romeinse overheersing. Het verband kan aannemelijk lijken, maar de Evangeliën geven geen informatie over een specifieke politieke activiteit van Simon vóór zijn roeping.

De woordenschat van ijver bestond in de joodse religieuze tradities onafhankelijk van elke partijorganisatie. Hij kon gehechtheid aan de Wet, aan God of aan de identiteit van het volk uitdrukken. De vorming en ontwikkeling van de groepen die in de 1e eeuw als Zeloten werden aangeduid, zijn op zichzelf onderwerpen waar historici over discussiëren.

Het zou daarom overdreven zijn om Simon voor te stellen als een clandestiene strijder van wie de loopbaan is gedocumenteerd. Zijn bijnaam onthult een eigenschap of reputatie, maar niet noodzakelijk een georganiseerde aansluiting. Dit onderscheid maakt het mogelijk de kracht van de naam te behouden zonder er een verzonnen biografie aan toe te voegen.

Een tollenaar en een ijverige man binnen dezelfde groep

De aanwezigheid van Simon naast Matteüs heeft in de christelijke traditie een belangrijke interpretatie gekregen. Matteüs wordt verbonden met het innen van belastingen, een beroep dat verband hield met omstreden overheden. Simon draagt daarentegen een bijnaam die verwijst naar ijver voor de joodse traditie. De twee aanduidingen kunnen milieus suggereren waarvan de belangen en houdingen aanzienlijk verschilden.

Deze tegenstelling moet met de nodige terughoudendheid worden geformuleerd: de bronnen bewijzen geen persoonlijk conflict tussen de twee mannen. Maar hun aanwezigheid in dezelfde groep herinnert eraan dat Jezus niet uitsluitend leerlingen kiest die al dezelfde gewoonten en zorgen delen. De Twaalf moeten een gemeenschappelijk leven leren dat is gebaseerd op hun relatie tot Christus.

De eerste christelijke gemeenschappen zouden vervolgens moeten antwoorden op vragen over samenleven, maaltijden, de Wet en openheid voor de volken. De verscheidenheid aan apostolische achtergronden vormt een interessante achtergrond om deze debatten te begrijpen.

Pinksteren en het zwijgen van de Handelingen

Handelingen 1 vermeldt Simon de Zeloot onder de leerlingen die na de Hemelvaart bijeen waren in afwachting van Pinksteren. Het volgende hoofdstuk vertelt over de uitstorting van de Geest en de verkondiging van de Verrijzenis. Simon behoort zo tot de gemeenschap van getuigen, ook al vermelden de Handelingen geen enkele specifieke toespraak op zijn naam.

Dit stilzwijgen moet worden gerespecteerd. Uit zijn afwezigheid in de latere verhalen kan niet worden afgeleid dat hij de leerlingen zou hebben verlaten of een ondergeschikte zending zou hebben gekregen. De Handelingen volgen vooral de trajecten van enkele figuren, onder wie Petrus, Stefanus, Filippus de evangelist en Paulus. Hun selectie vormt geen volledige kroniek van het leven van elk van de Twaalf.

De herinnering aan Simon zou zich daarom vooral ontwikkelen in latere tradities die de verspreiding van de apostelen en hun zendingen proberen te vertellen. Deze werken hebben een belangrijke religieuze geschiedenis, zonder de documentaire status te bezitten van de passages die rechtstreeks in de Handelingen zijn bewaard.

Missionaire tradities met Judas Taddeüs

Latere christelijke verhalen verbinden Simon met Judas Taddeüs in zendingen naar het Oosten, met name Perzië. De details van de reizen en het martelaarschap verschillen per passieverhaal. Deze verbinding heeft geleid tot een gemeenschappelijke feestdag en tot afbeeldingen waarop de twee apostelen naast elkaar verschijnen.

Tot de attributen van Simon kunnen een zaag, een lans of een boek behoren. De zaag houdt verband met een martelaarstraditie die hem een bijzonder folterinstrument toeschrijft. De Evangeliën geven hiervan geen beschrijving: het voorwerp behoort tot de hagiografische overlevering van de heilige en dient kunstenaars om hem van de andere apostelen te onderscheiden.

De aanwezigheid van meerdere versies van het martelaarschap toont de geleidelijke ontwikkeling van zijn nagedachtenis. De bestudering van deze verhalen helpt de uitwisselingen tussen de Kerken van het Oosten en het Westen te begrijpen, maar levert geen historisch gewaarborgde route van Simon na Pinksteren op.

De feestdag van 28 oktober en de betekenis van zijn bijnaam

Simon wordt samen met Judas op 28 oktober gevierd in de Romeinse kalender. Zijn feestdag herinnert aan het lidmaatschap van de groep van de Twaalf en aan het belang van het apostolische getuigenis, ook wanneer de Evangeliën weinig persoonlijke informatie over een leerling hebben bewaard.

Standbeelden tonen Simon in het gewaad van een apostel, met een boek of het instrument van zijn traditionele martelaarschap. Het beeld helpt zijn plaats te herkennen in de cycli die aan de Twaalf zijn gewijd. Maar zijn karakter kan niet volledig worden afgeleid uit de voorwerpen die kunstenaars hem in de loop der eeuwen hebben gegeven.

De vergelijking van Matteüs 10, Marcus 3, Lucas 6 en Handelingen 1 biedt het beste uitgangspunt. Ze laat zien dat eenzelfde persoon kan worden geïdentificeerd aan de hand van bijnamen die uit verschillende talen afkomstig zijn. De ijver die zijn naam draagt, wordt dan een getuigenis van de diversiteit van de mensen die geroepen zijn om Jezus te volgen, zonder dat een politieke loopbaan hoeft te worden gereconstrueerd die de bronnen niet bevestigen.

Bronnen en referenties

Evangeliën : Matteüs 10, 4 ; Marcus 3, 18 ; Lucas 6, 15.

Handelingen van de Apostelen, hoofdstuk 1, 13, Simon de Zeloot samen met de leerlingen.

Benedictus XVI, algemene audiëntie van 11 oktober 2006 over Simon en Judas Taddeüs, betekenis van de bijnaam en diversiteit van de Twaalf.

Encyclopedia of the Bible, lemma « Cananaean », geschiedenis van de Griekse en Aramese vormen van de kwalificatie.

Historische illustratie : El Greco, portret van de apostel, omstreeks 1590, cyclus van Oviedo, Museum voor Schone Kunsten van Asturië, werk uit het publieke domein.

Winkelwagen 0

Je winkelwagen wacht op je.

Begin met winkelen
Betalen in 3/4 termijnen zonder kosten