Apostoł Piotr zajmuje decydujące miejsce wśród Dwunastu i w historii pierwszych wspólnot chrześcijańskich. Ewangelie przedstawiają go jako Szymona, galilejskiego rybaka i brata Andrzeja, którego Jezus powołuje, by poszedł za Nim, i nazywa Kefasem, czyli „skałą”. Jego droga składa się z porywów, rozstrzygających słów i sporów. Rozpoznaje w Jezusie Chrystusa, odrzuca zapowiedź Męki, wypiera się Mistrza, a po Wielkanocy otrzymuje nową misję. W Dziejach Apostolskich i listach Pawła Piotr staje się świadkiem Zmartwychwstania, mierzącym się z pytaniem o otwarcie Ewangelii na narody. Źródła te kreślą osobowość znacznie bardziej złożoną niż sam posiadacz kluczy.
| Imię | Szymon, zwany po aramejsku Kefasem, a po grecku Petros |
|---|---|
| Środowisko | Rybacy jeziora Galilejskiego; brat Andrzeja |
| Główne teksty | Mt 16; Łk 22; J 21; Dz 2 i 10 |
| Rola w Dziejach Apostolskich | Głoszenie Zmartwychwstania i przyjęcie Korneliusza |
| Niezależne świadectwo | Listy Pawła, zwłaszcza Ga 2 |
| Atrybuty | Klucze, kogut, łódź i księga |
Od rybaka Szymona do Kefasa
Szymon należy do świata rybaków jeziora Genezaret. Ewangelia Jana podaje, że pochodził z Betsaidy, natomiast inne opowieści ukazują go w Kafarnaum, gdzie Jezus wchodzi do jego domu. Jego brat Andrzej również zostaje powołany do pójścia za Chrystusem. Sieci, łodzie i wspólna praca nadają początkom historii apostolskiej konkretny kontekst gospodarczy: uczniowie, odpowiadając na wezwanie, nie są postaciami już uformowanymi do życia religijnego.
Piąty rozdział Ewangelii Łukasza opowiada o obfitym połowie po bezowocnej nocy. Szymon odkrywa w nim dystans między własnym doświadczeniem a słowem Jezusa. Zmiana imienia podkreśla przyszłą misję. Kefas, zachowane u Pawła, jest oddane jako Petros po grecku. Tradycja chrześcijańska odczytuje w tym imieniu skałę lub kamień. Ewangelie nie czynią jednak z Piotra człowieka, którego stałość byłaby zapewniona od pierwszego dnia: nowe imię zapowiada przemianę, którą będzie musiał przeżyć w kolejnych wydarzeniach.
Wyznanie wiary i obietnica kluczy
W Cezarei Filipowej Jezus pyta uczniów o swoją tożsamość. W 16. rozdziale Ewangelii Mateusza Piotr odpowiada, że jest On Chrystusem, Synem Boga żywego. Jezus wypowiada wtedy słowa, które staną się centralne dla katolickiego rozumienia jego posługi: wiąże jego imię ze skałą, na której zostanie zbudowany Kościół, i mówi o kluczach królestwa niebieskiego. Tekst posługuje się również wyrażeniami „wiązać” i „rozwiązywać”, należącymi do języka władzy i odpowiedzialności.
Zaraz po tej scenie pojawia się trudność. Gdy Jezus zapowiada, że będzie musiał cierpieć i umrzeć, Piotr odrzuca tę perspektywę i otrzymuje surową naganę. Mateusz zestawia zatem trafne wyznanie z niezrozumieniem. Bliskość ta ukazuje sens opowieści: Piotr rozpoznaje Chrystusa, lecz musi jeszcze poznać znaczenie Jego misji. Klucze trzymane przez jego posągi przypominają obietnicę; nie zwalniają z poznania drogi, na której uczeń uczy się służyć.
Przemienienie i czas przed Męką
Piotr wraz z Jakubem i Janem należy do grupy uczniów uczestniczących w kilku rozstrzygających wydarzeniach. Towarzyszy Jezusowi na górze Przemienienia, gdzie ukazują się Mojżesz i Eliasz. Propozycja postawienia trzech namiotów pokazuje jego pragnienie zatrzymania tej sceny, zanim głos ponownie skieruje uczniów ku słuchaniu Syna. Dziewiąty rozdział Ewangelii Marka nadaje temu wydarzeniu ważne miejsce w rozumieniu tożsamości Jezusa i zapowiedzi Męki.
Podczas ostatniej wieczerzy Piotr zapewnia, że pozostanie wierny, nawet jeśli inni się rozproszą. Opowieść o zaparciu pokazuje następnie, że trzykrotnie zaprzecza znajomości Jezusa. Pianie koguta przypomina mu wcześniejszą zapowiedź. Ewangelie nie próbują wymazać tego upadku przyszłego przywódcy wspólnoty. Umieszczają go w centrum jego drogi, aby pokazać, że misja apostolska nie opiera się na braku ludzkiej słabości.
Spotkanie ze Zmartwychwstałym i misja pasterska
Tradycje paschalne zaliczają Piotra do pierwszych świadków Zmartwychwstania. W 15. rozdziale Pierwszego Listu do Koryntian Paweł przekazuje dawne wyznanie, zgodnie z którym zmartwychwstały Chrystus ukazał się Kefasowi, a następnie Dwunastu. Opowieści ewangeliczne przedstawiają również jego wizytę przy grobie i rolę w grupie uczniów po Męce. Świadectwa te należą do różnych gatunków, lecz przyznają Piotrowi ważne miejsce.
Rozdział 21. Ewangelii Jana opisuje dialog, w którym Zmartwychwstały pyta Piotra o miłość i powierza mu troskę o swoje owce. Trzy pytania przypominają trzy zaparcia, choć tekst nie sprowadza się do prostego aktu naprawienia winy. Otrzymana misja jest pasterska: troszczyć się o tych, którzy należą do Chrystusa. Piotr nie jest przedstawiany jako właściciel wspólnoty, lecz jako sługa zobowiązany prowadzić ją w wierności.
Pięćdziesiątnica i otwarcie na narody
W 2. rozdziale Dziejów Apostolskich Piotr zabiera głos w Pięćdziesiątnicę i głosi Zmartwychwstanie. Księga ukazuje go następnie z Janem, uzdrawiającego człowieka przy Świątyni i odpowiadającego władzom przesłuchującym apostołów. Okres ten pokazuje przejście od wędrownego życia z Jezusem do istnienia wspólnoty, która musi zorganizować modlitwę, nauczanie i relacje ze społeczeństwem Jerozolimy.
Rozdział 10. oznacza szczególny przełom. Piotr spotyka Korneliusza, nieżydowskiego setnika, po wizji zmieniającej jego rozumienie granic wspólnoty. Przyjęcie tego człowieka i jego domu pokazuje, że głoszenie nie może pozostać zastrzeżone dla tych, którzy już podzielają wszystkie praktyki judaizmu. Dyskusja trwa dalej w Jerozolimie i łączy się ze sporami opisanymi w listach Pawła. Apostolstwo jawi się zatem jako misja wymagająca decyzji i wspólnego rozeznania.
Piotr i Paweł nie zawsze się zgadzali
W 2. rozdziale Listu do Galatów Paweł opisuje spór z Kefasem w Antiochii o posiłki spożywane z wierzącymi pochodzenia nieżydowskiego. Świadectwo jest cenne: pochodzi od uczestnika historii pierwszych Kościołów i pokazuje, że apostołowie dyskutują o konkretnych konsekwencjach przyjęcia narodów. Komunia między wspólnotami nie została osiągnięta bez napięć.
Piotr jawi się jako postać centralna, lecz jego odpowiedzialność trzeba rozumieć w związku z odpowiedzialnością pozostałych apostołów i przywódców Jerozolimy. Kościoły chrześcijańskie różnie interpretują relację między jego misją a misją biskupów Rzymu. Ich spór teologiczny nie zmienia faktu, że teksty Nowego Testamentu przedstawiają Piotra jako jednego z najlepiej poświadczonych świadków początków chrześcijaństwa.
Historia Piotra nie kończy się na Dziejach Apostolskich. Dawna tradycja umieszcza jego męczeństwo w Rzymie za Nerona. Opowieść o ukrzyżowaniu głową w dół przekazują późniejsze dzieła i należy ją odróżniać od świadectw najbliższych epoce apostolskiej. Artykuł poświęcony świętemu Piotrowi rozwija tę rzymską pamięć i jego atrybuty artystyczne.
Listy Piotra i świadectwo jego imienia
Dwa listy Nowego Testamentu noszą imię Piotra. Pierwszy zwraca się do wspólnot chrześcijańskich doświadczających prób i zachęca je do życia zgodnie z nadzieją otrzymaną od Chrystusa. Drugi podkreśla wierność nauczaniu i oczekiwanie boskiego wypełnienia. Ich historyczne autorstwo jest przedmiotem dyskusji w badaniach biblijnych; należy odróżniać kanoniczne miejsce tekstów od pytania o ich dokładne powstanie.
Imię Kefasa pojawia się również w kilku bezspornych listach Pawła. Wzmianki te są szczególnie ważne, ponieważ należą do najstarszych zachowanych dokumentów chrześcijaństwa. Pozwalają rozpoznać człowieka znanego współczesnym, którego misja wiąże się z pierwszym głoszeniem paschalnym.
Od rybaka z Galilei do człowieka przyjmującego Korneliusza Piotr przechodzi drogę nauki. Klucze, łódź i kogut nabierają właściwego znaczenia w zestawieniu z tekstami: powołanie, obietnica, upadek i służba powierzona po Wielkanocy.
Źródła i odnośniki
Ewangelie: Mateusza 16, wyznanie wiary i klucze; Łukasza 22, zaparcie; Jana 21, misja pasterska.
Dzieje Apostolskie i listy Pawła: Dzieje Apostolskie 2, Pięćdziesiątnica; Dzieje Apostolskie 10, Korneliusz; List do Galatów 2, spór w Antiochii.
Benedykt XVI, audiencja z 17 maja 2006 roku i audiencja z 7 czerwca 2006 roku poświęcone Piotrowi.
Ilustracja historyczna: El Greco, portret apostoła, około 1590, cykl z Oviedo, Muzeum Sztuk Pięknych Asturii, dzieło w domenie publicznej.





























