Przejdź do treści
AeternumAeternum
Apostoł Jakub Większy
Apostoł Jakub Starszy, portret El Greca, około 1590 roku, cykl apostołów z Oviedo

Apostołowie

Apostoł Jakub Większy

Czas czytania: 5 min

Apostoł Jakub Większy, syn Zebedeusza i brat Jana, należy do Dwunastu i wąskiego kręgu, który Jezus dopuszcza do udziału w kilku kluczowych wydarzeniach. Jest świadkiem Przemienienia, towarzyszy Chrystusowi w Getsemani i uczestniczy w rozmowach o władzy i służbie wśród uczniów. Dzieje Apostolskie opisują jego śmierć za Heroda Agryppy I, co czyni go jednym z pierwszych członków Dwunastu, których męczeństwo wspomniano w Nowym Testamencie. Pamięć o nim trwa następnie w wielkiej tradycji Composteli, powstałej wiele stuleci później, która przekształciła imię Jakuba w jeden z głównych symboli chrześcijańskiego pielgrzymowania.

Rodzina Syn Zebedeusza, brat Jana
Pochodzenie Środowisko rybaków Galilei
Główne teksty Mk 1, 9, 10 i 14; Dz 12
Śmierć Stracony za Heroda Agryppy I, około 44 roku
Wielkie pielgrzymowanie Santiago de Compostela, od IX wieku
Atrybuty Laska, muszla, kapelusz pielgrzymi, niekiedy miecz

Jakub, Jan i ich ojciec Zebedeusz

Opowieści synoptyczne przedstawiają Jakuba z jego bratem Janem w rodzinie rybackiej. W 1. rozdziale Ewangelii Marka Jezus powołuje ich, gdy naprawiają sieci w łodzi z ojcem Zebedeuszem. Dwaj bracia porzucają pracę, by pójść za Nim. Scena należy do szeregu pierwszych powołań, które umieszczają powołanie apostolskie w konkretnym świecie galilejskich zawodów.

Marek nadaje im przydomek Boanerges, zwykle rozumiany jako „synowie gromu”. Interpretacje tego imienia były różne, lecz w recepcji chrześcijańskiej przywołuje ono gorący temperament. Ewangelie rzeczywiście opisują wystąpienia, w których dwaj bracia okazują się wymagający i ambitni, zanim poznają sens misji opartej na służbie.

Określenie „Większy” jest tradycyjnym sposobem odróżnienia go od innego Jakuba obecnego na listach Dwunastu. Nie oznacza, że jeden jest bardziej święty od drugiego. Syn Zebedeusza ma po prostu szerzej rozwinięte miejsce w opowieściach ewangelicznych.

Mała grupa trzech świadków

Piotr, Jakub i Jan towarzyszą Jezusowi w kilku scenach, których pozostali uczniowie nie zawsze są świadkami. Piąty rozdział Ewangelii Marka umieszcza ich przy Chrystusie, gdy udaje się On do domu Jaira. Rozdział 9. prowadzi ich na górę Przemienienia. Wreszcie rozdział 14. ukazuje ich w Getsemani, gdy Jezus modli się przed aresztowaniem.

Obecność Jakuba w tych wydarzeniach łączy chwałę Chrystusa ze zbliżaniem się Jego cierpienia. Przemienienie objawia wymiar tożsamości Jezusa przez obrazy Mojżesza, Eliasza i boskiego głosu. Getsemani stawia tych samych uczniów wobec lęku i trudności czuwania. Teksty budują w ten sposób drogę, na której ujrzenie chwały nie oznacza natychmiastowego zrozumienia Męki.

Jakub nie wygłasza osobistej wypowiedzi w każdej z tych scen. Jest członkiem grupy świadków, których Jezus prowadzi ku wydarzeniom istotnym dla chrześcijańskiego rozumienia Jego misji.

Prośba o pierwsze miejsca i lekcja służby

Dziesiąty rozdział Ewangelii Marka opowiada, że Jakub i Jan proszą Jezusa o pierwsze miejsca przy Nim w Jego chwale. Fragment budzi oburzenie pozostałych uczniów i prowadzi Jezusa do nauczenia ich innego pojmowania władzy. Kto chce stać się wielki, powinien służyć, a pogoń za prestiżem nie może określać wspólnoty królestwa.

Jezus mówi również o kielichu i chrzcie, które bracia będą musieli dzielić, obrazach zapowiadających próby towarzyszące misji. Opowieść pokazuje wciąż niedoskonałe rozumienie poszukiwanej chwały. Jakub jawi się jako żarliwy uczeń, którego ambicje muszą zostać przemienione przez naukę Chrystusa.

Epizod ten wyjaśnia, dlaczego tradycja nie sprowadza apostolstwa do honorowej nagrody. Dwunastu ma obowiązki, lecz określa je dar z siebie i służba, a nie panowanie nad innymi.

Śmierć Jakuba za Heroda Agryppy I

Rozdział 12. Dziejów Apostolskich podaje, że Herod Agryppa każe zabić mieczem Jakuba, brata Jana. Wydarzenie przypada na panowanie Agryppy I, zmarłego w 44 roku. Tekst jest krótki i nie opisuje szczegółowego procesu ani mowy męczennika. Dostarcza jednak istotnego świadectwa: jeden z najbliższych Jezusowi zostaje stracony w czasie rozwoju pierwszych wspólnot chrześcijańskich.

Śmierć ta następuje w kontekście napięć między władzami a uczniami. Dzieje opisują również aresztowanie Piotra i jego odejście po uwolnieniu. Zabicie Jakuba nie jest więc odosobnionym epizodem z życia apostoła; wpisuje się we wspólną sytuację pierwszych wspólnot Jerozolimy.

Scenę biblijną należy odróżniać od znacznie późniejszych opowieści umieszczających Jakuba na drogach Hiszpanii. Dzieje poświadczają jego egzekucję za panowania Agryppy; nie opisują podróży do Galicji ani przewiezienia jego ciała na północny zachód Półwyspu Iberyjskiego.

Średniowieczne początki sanktuarium w Composteli

Pamięć o Jakubie rozwija się znacząco od początku IX wieku, gdy miejscowa tradycja uznaje jeden z grobów w Galicji za jego grób. Miejsce przyciąga pielgrzymów i staje się centrum miasta Santiago de Compostela. Teksty opowiadające o odkryciu grobu i przeniesieniu relikwii powstawały i były reinterpretowane przez całe średniowiecze.

Tradycja apostolstwa w Hiszpanii i tradycja grobu w Galicji należą do religijnej historii kraju. Nie potwierdzają ich fragmenty Nowego Testamentu poświęcone Jakubowi. Rozróżnienie to uznają same hiszpańskie badania dziedzictwa, przedstawiające Compostelę jako sanktuarium zrodzone z dawnych tradycji i ich średniowiecznej recepcji.

Rozkwit pielgrzymowania pozostaje jednak wielkim wydarzeniem historycznym. Drogi, mosty, szpitale i kościoły rozwijają się, by przyjmować pielgrzymów, trwale przeobrażając krajobrazy Europy Zachodniej.

Pielgrzym, muszla i pamięć o Santiago

Zachodnie obrazy przedstawiają Jakuba z laską, tykwą, szerokim kapeluszem i muszlą przegrzebka. Przedmioty te nie pochodzą z Ewangelii: oddają doświadczenie pielgrzymów do Composteli. Muszla staje się znakiem rozpoznawczym i pamiątką podróży, a laska i torba przywołują wędrówkę i gościnność.

Inne przedstawienia ukazują Jakuba jako uzbrojonego rycerza na koniu. Motyw ten, znany pod nazwą Santiago Matamoros, należy do średniowiecznych legend i konfliktów Półwyspu Iberyjskiego. Nie należy go utożsamiać z galilejskim apostołem Ewangelii ani traktować jako opisu jego działalności w I wieku.

Różnorodność obrazów świadczy o tym, jak postać apostolska może stać się symbolem praktyk i wydarzeń historycznych odległych od jej własnych czasów. Przedstawienia rybaka i pielgrzyma odsyłają więc do dwóch różnych rozdziałów pamięci o nim.

Święto 25 lipca i pamięć apostolska

Święto świętego Jakuba Większego obchodzi się 25 lipca w kalendarzu rzymskim. Jego miejsce wśród Dwunastu opiera się na Ewangeliach i Dziejach Apostolskich; pielgrzymowanie do Composteli stanowi późniejszy rozwój, który zapewnił mu rozgłos w Europie.

Pielgrzymowanie nie sprowadza się do ćwiczenia fizycznego. Jego historia wiąże się z pokutą, gościnnością, modlitwą i spotkaniem podróżnych. Wędrówka staje się obrazem życia chrześcijańskiego i poszukiwania celu nadającego sens drodze.

Aby poznać Jakuba w źródłach, należy zacząć od rozdziałów 1., 9. i 10. Ewangelii Marka, a następnie przeczytać 12. rozdział Dziejów Apostolskich. Historia Composteli otwiera potem inne badanie, poświęcone narodzinom wielkiego sanktuarium i prowadzącym do niego szlakom. Właśnie powiązanie tych dwóch historii wyjaśnia wyjątkowe miejsce tego apostoła.

Źródła i odnośniki

Ewangelia Marka: Mk 1, powołanie braci; Mk 9, Przemienienie; Mk 10, pierwsze miejsce i służba.

Dzieje Apostolskie, rozdział 12, wersety 1–2, egzekucja Jakuba za Heroda Agryppy.

Benedykt XVI, audiencja z 21 czerwca 2006 roku o Jakubie Większym.

UNESCO, Drogi świętego Jakuba do Santiago de Compostela, historia pielgrzymowania zapoczątkowanego w IX wieku; Stare miasto w Santiago de Compostela, rozwój sanktuarium.

Ilustracja historyczna: El Greco, portret apostoła, około 1590, cykl z Oviedo, Muzeum Sztuk Pięknych Asturii, dzieło w domenie publicznej.

Koszyk 0

Twój koszyk czeka na Ciebie

Odkryj nasze produkty
Płatność w 3 lub 4 ratach bez dodatkowych opłat