Przejdź do treści
AeternumAeternum
Apostoł Tadeusz
Apostoł Tadeusz, portret El Greca, około 1590 roku, cykl apostołów z Oviedo

Apostołowie

Apostoł Tadeusz

Czas czytania: 5 min

Apostoł Tadeusz należy do Dwunastu, lecz pojawia się pod różnymi określeniami na listach Nowego Testamentu. Mateusz i Marek przekazują imię Tadeusza, natomiast Łukasz i Dzieje wymieniają Judę, syna Jakuba. Tradycja chrześcijańska powiązała te określenia i przyjęła formę Juda Tadeusz, aby odróżnić tego ucznia od Judasza Iskarioty. Czwarta Ewangelia przekazuje pytanie zadane przez „Judę, ale nie Iskariotę” podczas ostatniej wieczerzy. Wystąpienie to lepiej wyjaśnia jego miejsce przy Jezusie niż liczne opowieści o misjach i męczeństwie przekazane w kolejnych stuleciach. Historia Tadeusza wymaga więc szczególnej uwagi wobec imion, źródeł i tradycji niosących jego kult.

Imię Tadeusz; Juda, syn Jakuba, według Łukasza
Tożsamość Członek Dwunastu, odrębny od Judasza Iskarioty
Teksty Mk 3, Mt 10, Łk 6, J 14
Główne pytanie J 14, 22
Tradycyjne misje Syria i Wschód, późniejsze opowieści
Święto 28 października, z Szymonem

Apostoł noszący kilka imion

Listy apostolskie nie przedstawiają dokładnie tych samych określeń. Trzeci rozdział Ewangelii Marka wymienia Tadeusza, natomiast Łk 6 i Dz 1 podają Judę, syna Jakuba. Niektóre świadectwa rękopiśmienne Mateusza zawierają również warianty, które kształtowały historię tego utożsamienia. Tradycja rozpoznała tego samego ucznia za różnymi formami, aby zachować spójność grona Dwunastu.

Imię Juda było powszechne w judaizmie I wieku i nie należało wyłącznie do ucznia odpowiedzialnego za aresztowanie Jezusa. Zbieżność ta skłoniła wspólnoty chrześcijańskie do odróżniania postaci przez przydomki, pokrewieństwo lub miejsce na listach. Określenie Juda Tadeusz stało się dobrze znane w pobożności katolickiej.

Teksty nie podają biografii jego dzieciństwa ani nie precyzują zawodu przed powołaniem. Czytelnik powinien więc zacząć od list i jednego z rzadkich fragmentów, w których uczeń noszący to imię sam zabiera głos.

Pytanie Judy podczas ostatniej wieczerzy

W 14. rozdziale Ewangelii Jana uczeń przedstawiony jako Juda, lecz nie Iskariota, pyta Jezusa, dlaczego ma objawić się uczniom, a nie światu. Wystąpienie znajduje się w mowie poświęconej odejściu Chrystusa, miłości i obecności Boga przy tych, którzy zachowują Jego słowo. Pytanie wyraża rzeczywistą trudność: jak rozumieć objawienie, które nie przyjmie formy publicznego ukazania się narzuconego wszystkim?

Jezus odpowiada, mówiąc o miłości przyjmującej Jego słowo i mieszkaniu, które Ojciec i Syn ustanowią u tego, kto je przyjmuje. Opowieść nie przedstawia zatem Judy jako posiadacza tajemnic przyszłości. Wysuwa na pierwszy plan relację duchową, wierność i obecność rozpoznawaną w życiu uczniów.

Scena zajmuje szczególne miejsce w historii apostolskiej. Podczas gdy opowieści o męczeństwie Tadeusza należą do późnych tradycji, jego pytanie u Jana znajduje się w samym sercu Nowego Testamentu i ma bezpośrednie znaczenie teologiczne.

Czy List Judy należy do apostoła?

Nowy Testament zawiera krótki list zwany Listem Judy. Autor przedstawia się jako sługa Jezusa Chrystusa i brat Jakuba. Tekst wzywa wierzących do wierności otrzymanej nauce, ostrzega przed zachowaniami zagrażającymi wspólnocie i kończy się wezwaniem do miłosierdzia.

Tradycja powiązała autora tego listu z członkiem Dwunastu o imieniu Juda. List nie stwierdza jednak, że napisał go Tadeusz ani Juda, syn Jakuba. Badacze dyskutują o autorstwie, dacie i sposobie wykorzystania dawnych żydowskich tradycji religijnych. Należy więc odróżniać kanoniczne miejsce listu od historycznego utożsamienia redaktora.

Wzmianka o Michale i wydarzeniu dotyczącym ciała Mojżesza w Jud 9 pokazuje istnienie środowiska literackiego czerpiącego z tradycji żydowskich wykraczających poza same księgi Tory. List ma więc ważne znaczenie dla zrozumienia środowisk religijnych, w których rozwijają się pierwsze wspólnoty chrześcijańskie.

Głoszenie na Wschodzie według dawnych tradycji

Późniejsze opowieści przypisywały Tadeuszowi misje na kilku terytoriach wschodnich, zwłaszcza w Syrii, Mezopotamii i Persji. Przekazywano je w tekstach różnych gatunków i epok. Ich funkcja polega na wiązaniu wspólnot chrześcijańskich z misją apostolską i sławieniu odwagi tych, którzy głosili Chrystusa poza Judeą.

Jeden przypadek wymaga szczególnej ostrożności: tradycja Edessy przedstawia wysłannika o imieniu Addaj lub Tadeusz u króla Abgara. Euzebiusz z Cezarei przekazuje opowieść o tej misji, lecz postać bywa uznawana za ucznia należącego do siedemdziesięciu lub siedemdziesięciu dwóch, a nie do Dwunastu. Błędne byłoby więc automatyczne przypisywanie każdego wydarzenia z życia Addaja apostołowi Judzie Tadeuszowi.

Rozróżnienie uwydatnia bogactwo pierwszych form chrześcijaństwa języka syryjskiego. Ich tradycji nie należy zacierać, lecz umieszczać je w ich własnych tekstach, aby nie mylić postaci.

Szymon i Juda w tradycjach męczeństwa

Zachodnia pamięć liturgiczna wiąże Tadeusza z Szymonem Gorliwym. Obaj apostołowie są czczeni 28 października, a opowieści misyjne przedstawiają ich razem na terytoriach wschodnich. Tradycja opisuje ich wierność wobec sprzeciwu i przemocy doznanych z powodu głoszenia.

Nowy Testament nie zapisuje okoliczności ich śmierci. Narzędzia przypisywane Tadeuszowi w sztuce, zwłaszcza maczuga lub topór, pochodzą z później opracowanych tradycji męczeństwa. Ich obecność w posągu pozwala zidentyfikować postać, lecz nie daje niezależnego dowodu sposobu jej egzekucji.

Wspólne święto Szymona i Judy świadczy o sile pamięci apostolskiej budowanej na ograniczonych informacjach biblijnych i rozwijanej przez opowieści lokalne. Należy do historii Kościołów i kalendarzy religijnych.

Medalion Chrystusa i płomień

Obrazy Judy Tadeusza zwykle ukazują brodatego mężczyznę trzymającego medalion z obliczem Chrystusa. Przedmiot wiąże się z tradycją wizerunku Zbawiciela przekazanego do Edessy. Nad głową może również pojawiać się płomień przywołujący Pięćdziesiątnicę. Narzędzia męczeństwa uzupełniają przedstawienia zależnie od regionu.

Atrybuty te nie pochodzą bezpośrednio z pytania z 14. rozdziału Ewangelii Jana. Łączą wspomnienie ucznia, tradycje wschodnie i historię czci apostołów. Malarze korzystają w ten sposób z kilku źródeł, tworząc natychmiast rozpoznawalny portret.

Postać Judy zyskała również niezwykłe znaczenie w katolickiej pobożności spraw trudnych. Artykuł poświęcony świętemu Judzie Tadeuszowi rozwija temat tego patronatu i jego współczesnej historii, odrębnych od misji apostolskiej poświadczonej w Ewangeliach.

28 października i pamięć apostoła

Święto Judy Tadeusza obchodzi się 28 października z Szymonem. Pamięć ta należy do uczczenia wszystkich świadków wybranych przez Jezusa i przypomina znaczenie uczniów, których niewiele słów zachował Nowy Testament.

Aby poznać Tadeusza, najlepszym początkiem pozostaje 14. rozdział Ewangelii Jana, uzupełniony porównaniem list Mateusza, Marka, Łukasza i Dziejów. Teksty te pozwalają zrozumieć, dlaczego ten sam uczeń może pojawiać się pod dwoma imionami i dlaczego tradycja dba o odróżnienie go od Judasza Iskarioty.

Opowieści wschodnie i obrazy męczeństwa uzupełniają następnie tę historię. Uważna lektura ujawnia rozwój pamięci apostolskiej bez przekształcania legend założycielskich w wydarzenia zapisane przez pierwszych świadków.

Źródła i odnośniki

Nowy Testament: Mk 3, 18, Tadeusz; Łk 6, 16, Juda, syn Jakuba; J 14, 22, pytanie ucznia.

List Judy, jedyny rozdział, tekst kanoniczny odrębny od pewnego utożsamienia autora.

Benedykt XVI, audiencja generalna z 11 października 2006 roku o Szymonie i Judzie Tadeuszu.

Euzebiusz z Cezarei, Historia kościelna, I, 13, tradycja króla Abgara i Addaja/Tadeusza, wymagająca umieszczenia w tradycjach syryjskich.

Ilustracja historyczna: El Greco, portret apostoła, około 1590, cykl z Oviedo, Muzeum Sztuk Pięknych Asturii, dzieło w domenie publicznej.

Koszyk 0

Twój koszyk czeka na Ciebie

Odkryj nasze produkty
Płatność w 3 lub 4 ratach bez dodatkowych opłat