Święty Piotr to rybak z Galilei, który stał się jednym z głównych świadków rodzącego się chrześcijaństwa. Jego historia nie przypomina pozbawionej wahań drogi ku świętości. Ewangelie ukazują pełnego zapału ucznia, zdolnego rozpoznać w Jezusie Chrystusa, lecz także mylić się i zaprzeć się Go podczas męki. Po Wielkanocy Piotr przemawia w imieniu wspólnoty, uczestniczy w jej pierwszych sporach i pozostawia w pamięci Kościoła obraz kluczy Królestwa. Historia jego rzymskiego męczeństwa i otaczające ją tradycje dopełniają ten portret.
| Pierwotne imię | Szymon, zwany Kefasem lub Piotrem |
|---|---|
| Epoka | I wiek |
| Miejsca | Betsaida, Kafarnaum, Jerozolima i Rzym |
| Atrybuty | Klucze, kogut, łódź i odwrócony krzyż |
| Święta | 29 czerwca ze świętym Pawłem; 22 lutego — Katedry świętego Piotra |
Rybak znad Jeziora Galilejskiego
Szymon rodzi się w żydowskim środowisku Galilei i utrzymuje z rybołówstwa. Ewangelia Jana wiąże go z Betsaidą, a opowieści synoptyczne ukazują go w okolicach Kafarnaum. Ma więzi rodzinne: jego brat Andrzej również zostaje powołany do pójścia za Jezusem. Życie nad jeziorem wymaga krótkich podróży, dobrej znajomości pór roku i wspólnej pracy. Pierwsi uczniowie nie pochodzą zatem ze świata oderwanego od zobowiązań ekonomicznych i społecznych.
W Łukasza 5 Jezus zachęca Szymona, by po bezowocnej nocy pracy ponownie wyruszył na połów. Nagła obfitość ryb budzi w nim głęboką świadomość własnych ograniczeń. Chrystus kieruje do niego wówczas wezwanie, które przemienia jego zawód w obraz przyszłej misji. Scena stała się jedną z wielkich opowieści o powołaniu w Nowym Testamencie. Ukazuje również ufność, która będzie musiała wzrastać w Szymonie, nawet gdy okoliczności wydają się przeczyć jego rybackiemu doświadczeniu.
Zmiana imienia oznacza tę przemianę. Aramejskie słowo Kefas, przekazane w listach Pawła, oddaje się po grecku jako Petros. Oznacza kamień lub skałę. Nadając Szymonowi to imię, Jezus powierza mu w Ewangeliach misję wykraczającą poza samego człowieka i jego reputację. Imię Piotr nie usuwa jednak jego temperamentu ani wahań: wpisuje je w historię formacji.
Wyznanie wiary i klucze Królestwa
W Cezarei Filipowej Jezus pyta uczniów, jak rozumieją Jego tożsamość. Piotr odpowiada, że jest Chrystusem, Synem Boga żywego. W Mateusza 16 to wyznanie spotyka się z uroczystą odpowiedzią: Jezus wiąże Piotra z budowaniem Kościoła i powierza mu klucze Królestwa Niebieskiego. Obraz kluczy przywołuje władzę powierzoną po to, by służyć wspólnocie i podejmować decyzje dotyczące jej życia.
Z tego ustępu wywodzi się przedstawienie świętego Piotra trzymającego dwa klucze, niekiedy jeden złoty, a drugi srebrny. Przedmioty te stają się następnie ważnymi symbolami tradycji rzymskiej i władzy papieskiej. Ich znaczenia nie należy odrywać od Ewangelii: władza jest dana przez Chrystusa i pozostaje zwrócona ku głoszonemu przez Niego Królestwu. Różne tradycje chrześcijańskie uznają rolę Piotra, lecz nie wszystkie jednakowo interpretują kontynuację jego posługi w Rzymie.
Mateusz od razu przechodzi do zapowiedzi męki, której Piotr początkowo nie chce przyjąć. Jezus surowo go upomina. Ten sam rozdział zestawia więc świetliste wyznanie z głębokim niezrozumieniem. Ta kolejność jest cenna dla zrozumienia ewangelicznego portretu: Piotr nie pojmuje od razu wszystkich konsekwencji misji Chrystusa.
Zaparcie się i słowo przebaczenia
Podczas ostatniej wieczerzy Piotr zapewnia, że pozostanie wierny Jezusowi, nawet jeśli wszyscy inni Go opuszczą. Kilka godzin później na dziedzińcu, gdzie rozgrywa się część wydarzeń męki, trzykrotnie zaprzecza, że Go zna. Pianie koguta przypomina wówczas zapowiedź Jezusa. Ewangelie opisują jego łzy: człowiek powołany do przewodzenia uczniom boleśnie doświadcza własnej słabości.
Kogut widoczny u stóp wielu figur świętego Piotra pochodzi z tego epizodu. Jego znaczenie wykracza poza samo wspomnienie winy. Przypomina możliwość podniesienia się po upadku. W Jana 21 Zmartwychwstały pyta Piotra o miłość, a następnie powierza mu troskę o swoje owce. Dialog odnawia relację i otwiera na odpowiedzialność pasterską. Zachęca do postrzegania chrześcijańskiej władzy jako otrzymanej służby, a nie nagrody za nienaganną drogę.
Opowieści o zmartwychwstaniu przyznają Piotrowi ważne miejsce wśród pierwszych świadków. Nie podają wszystkich tych samych szczegółów, lecz umieszczają go w centrum przejścia od rozproszenia uczniów po męce do publicznego głoszenia żyjącego Chrystusa. Rybak powołany nad jeziorem staje się tym samym centralną postacią pamięci paschalnej.
Piotr i początki Kościoła
Dzieje Apostolskie ukazują Piotra głoszącego zmartwychwstanie w dniu Pięćdziesiątnicy, przemawiającego do tłumów, stawiającego czoła sprzeciwom i uczestniczącego w organizowaniu wspólnoty jerozolimskiej. Rozdział 10 opisuje jego spotkanie z Korneliuszem, setnikiem niebędącym Żydem. Opowieść ta staje się ważnym punktem odniesienia w rozumieniu otwarcia chrześcijańskiego orędzia na narody. Piotr nie poprzestaje na towarzyszeniu uczniom wywodzącym się z judaizmu: odkrywa nowy zasięg misji dzielonej z innymi ludami.
Listy świętego Pawła rzucają dodatkowe światło na ten okres. Paweł wspomina w nich Piotra pod imieniem Kefas i opisuje spór z nim w Antiochii dotyczący wspólnego posiłku z wierzącymi pochodzenia nieżydowskiego. Dyskusja ta pokazuje, że pierwsze wspólnoty musiały kształtować wspólne życie pośród rzeczywistych napięć. Ważna pozycja Piotra nie wyłączała go z tych debat.
Tradycja katolicka widzi w jego posłudze podstawę misji biskupów Rzymu. Chrześcijanie prawosławni i Kościoły reformacyjne odczytują te same teksty w świetle innych koncepcji władzy kościelnej. Dyskusja dotyczy rozumienia sukcesji apostolskiej, kolegialności biskupów i szczególnej roli Rzymu.
Śmierć w Rzymie i odwrócony krzyż
Pamięć chrześcijańska umieszcza męczeństwo Piotra w Rzymie za czasów Nerona, w latach 60. I wieku. Ta dawna tradycja stanowi ważny element historii Kościoła rzymskiego. Cztery Ewangelie i Dzieje Apostolskie nie opisują jednak bezpośrednio okoliczności jego egzekucji. Świadectwa o jego śmierci należą do kilku pokoleń tekstów, które należy osadzać w ich chronologii.
Opowieść, według której Piotr miał prosić o ukrzyżowanie głową w dół, pojawia się w tradycji apokryficznej związanej z jego męczeństwem, a następnie jest podejmowana przez autorów chrześcijańskich. Odwrócony krzyż świętego Piotra przedstawia zatem w sztuce religijnej pokorę ucznia wobec mistrza. Znaczenie nadawane tej formie zmieniało się w innych, znacznie późniejszych środowiskach; należy odczytywać ją zgodnie z datą i kontekstem obrazu.
Bazylika Świętego Piotra w Rzymie przechowuje pamięć o grobie apostoła. Jej znaczenie uczyniło miasto jednym z najważniejszych miejsc chrześcijaństwa. Wspólna uroczystość Piotra i Pawła, obchodzona 29 czerwca, przypomina jedność tych dwóch postaci w rzymskiej pamięci apostolskiej mimo odmiennych dróg.
Jak rozpoznać świętego Piotra na obrazach
Piotr jest zwykle przedstawiany jako dojrzały mężczyzna z krótką brodą i siwiejącymi włosami. Wygląd ten należy do tradycji ikonograficznej, a nie do portretu sporządzonego przez bezpośrednich świadków. Klucze pozwalają natychmiast go rozpoznać. Łódź i ryby przywołują jego pierwsze powołanie; kogut przypomina zaparcie się; księga wskazuje misję nauczania i głoszenia.
W cyklach malarskich poświęconych apostołom artyści zestawiają go ze świętym Pawłem. Pierwszy dzierży klucze, drugi miecz. Para ta zyskała silne znaczenie w architekturze i sztuce chrześcijańskiej, łącząc władzę pasterską, głoszenie narodom i pamięć męczeństwa. Nie należy mylić ich dróg, lecz ich święta zbliżają ich do siebie.
22 lutego Kościół katolicki obchodzi święto Katedry świętego Piotra, przypominające rolę nauczania i prowadzenia duszpasterskiego związaną z apostołem. 29 czerwca świętuje Piotra wraz z Pawłem. Lektura Jana 21 i Mateusza 16 pozwala odkryć sedno jego postaci: otrzymaną misję, miłość poddaną próbie i wierność odbudowywaną po upadku.
Ilustracja: El Greco, Święty Piotr, początek XVII wieku, reprodukcja obrazu z domeny publicznej.
Źródła i bibliografia
Ewangelie: Łukasza 5, powołanie Szymona; Mateusza 16, wyznanie i klucze; Jana 21, misja pasterska.
Dzieje i listy: Dzieje Apostolskie 10, Korneliusz; Galatów 2, relacje Piotra i Pawła.
Benedykt XVI, Piotr, rybak (17 maja 2006), Piotr, skała (7 czerwca 2006), oraz Katedra Piotra (22 lutego 2006).






























