Sariel behoort tot de wereld van de engelen die worden genoemd in de oudste joodse apocalyptische teksten. Zijn naam verschijnt in verschillende vormen, waaronder Saraqael en Saraqâêl, in versies van het eerste boek van Henoch. Ook de Oorlogsrol, die tussen de Dode Zeerollen werd ontdekt, geeft de naam Sariel door naast Michaël, Gabriël en Rafaël. Deze documentatie verleent zijn figuur een opmerkelijke ouderdom, maar vraagt bijzondere aandacht voor de handschriftelijke varianten. Verwante namen duiden in sommige tradities namelijk personages aan wier rol niet identiek is.
| Naam | Sariel; vormen Saraqael, Saraqâêl en Suriel, afhankelijk van de tekstgetuigen |
|---|---|
| Belangrijkste tekst | 1 Henoch 20, lijst van de engelen die waken |
| Andere attestatie | Oorlogsrol, 1QM, kolom IX |
| Overleveringstalen | Aramees, Grieks en Ethiopisch Ge'ez |
| Henochische functie | Waakt over de geesten die met overtreding verbonden zijn |
| Kader | Joodse apocalyptiek, geen evangelieverhaal |
Sariel in de lijst van de engelen die waken
Hoofdstuk 20 van het eerste boek van Henoch geeft een lijst van heilige engelen aan wie verantwoordelijkheden worden toegewezen. Tussen de namen van Michaël en Gabriël geeft de vertaling van R. H. Charles de vorm Saraqâêl, waarmee een engel wordt aangeduid die verbonden is met geesten die overtredingen begaan. Deze formulering komt niet overeen met een eenvoudige beschrijving van persoonlijke bescherming: ze behoort tot het vocabulaire van het oordeel en de hemelse orde.
De plaats van de naam in deze lijst is belangrijk. Henoch presenteert geen afzonderlijke engel aan wie een opdracht zonder verband met de anderen is toevertrouwd; hij ordent meerdere figuren rond verschillende functies. Uriël, Rafaël, Raguel, Michaël, Saraqâêl, Gabriël en Remiël vormen in deze versie een geheel van zeven namen. De reeks sluit aan bij de zorgen van de apocalyptische literatuur, waarin menselijke en engelachtige handelingen met een oordeel worden verbonden.
Sariel moet dus worden bestudeerd binnen de context van het hele boek. De omliggende hoofdstukken vertellen over wanordelijkheden die door opstandige hemelse wezens worden veroorzaakt en beschrijven het goddelijke antwoord daarop. De functies van de engelen die waken verhelderen dit verhaal, in plaats van een catalogus te vormen van eigenschappen die voor iedere lezer bestemd zijn.
De aanwezigheid van Sariel in Qumran
De Oorlogsrol, die tussen de Dode Zeerollen werd gevonden, vormt een andere getuige van de ouderdom van Sariel. In kolom IX beschrijft de tekst de symbolische organisatie van de strijdkrachten en vermeldt hij dat de namen van engelen op schilden moeten worden geschreven. Michaël, Gabriël, Sariel en Rafaël worden met deze scène verbonden.
Deze vermelding behoort tot de religieuze wereld van de gemeenschap die de rol heeft overgeleverd. De oorlogsbeelden en de hemelse namen dienen om een eschatologische strijd tussen de machten van het licht en hun tegenstanders te situeren. Het gaat niet om een biografie van Sariel en evenmin om een beschrijving van de gewone praktijken van de christelijke Kerk.
De vergelijking met 1 Henoch is bijzonder verhelderend. Ze laat zien dat dezelfde naam in meerdere oude joodse teksten circuleerde en met zeer verschillende scènes kon worden verbonden. De aanwezigheid van Sariel in de Oorlogsrol vormt dus een documentaire ondersteuning die losstaat van de Henochische lijst.
Waarom de schrijfwijzen van zijn naam zo sterk variëren
De Henochische tradities zijn gekopieerd in het Aramees, Grieks en Ge'ez. Wanneer een naam van de ene taal naar de andere overgaat, worden klanken en letters niet volkomen identiek weergegeven. De vormen Sariel, Saraqael en Saraqâêl illustreren deze moeilijkheid, waarbij ook de keuzes van moderne redacteuren een rol spelen.
Men moet bijzonder voorzichtig zijn met namen die op Sariel lijken in lijsten van opstandige engelen. Sommige handschriften geven een naam door die op de zijne lijkt in verhalen over degenen die verboden kennis aan de mensen leren. Een grafische gelijkenis volstaat niet om dit wezen zonder onderzoek gelijk te stellen aan de heilige engel uit hoofdstuk 20. De verhalende contexten verschillen.
Tekstkritiek is hier onmisbaar. Wanneer men een editie leest die de varianten vermeldt, ziet men hoe kopiisten en vertalers de naam hebben overgeleverd en hoe verwarringen zich in de loop der tijd konden ontwikkelen. Sariel biedt een bijzonder rijk voorbeeld van deze tekstgeschiedenis.
De engelen van de overtreding en de hemelse gerechtigheid
In de lijst van 1 Henoch 20 heeft de functie van Sariel betrekking op de geesten die zondigen of overtredingen veroorzaken. De zin is moeilijk en de vertaling ervan vraagt aandacht voor het gebruikte handschrift. Ze verwijst naar toezicht of naar een verhouding tot het oordeel in een wereld waarin hemelse wezens zelf verantwoordelijk kunnen zijn voor handelingen die tegen de goddelijke orde ingaan.
Deze toewijzing wordt begrijpelijk in samenhang met de verhalen over de Wachters. Het boek Henoch vertelt hoe engelachtige wezens de grenzen overschrijden die hun zijn toegewezen en hoe de schepping daarvan de gevolgen ondervindt. Heilige engelen krijgen de opdracht waarschuwingen over te brengen, aanklacht in te dienen of deel te nemen aan het herstel van de door God gewilde orde.
De figuur van Sariel mag daarom niet mechanisch worden omgevormd tot verantwoordelijke voor persoonlijke schuld of tot scheidsrechter over iedere menselijke beslissing. De tekst verbeeldt een kosmische gerechtigheid, uitgedrukt in de apocalyptische taal van het oude jodendom.
De naam Sariel en de tradities van strijdende engelen
De aanwezigheid van Sariel op schilden in de Oorlogsrol heeft zijn verbinding met de beeldtaal van strijdende engelen bevorderd. In deze passage deelt hij de symbolische ruimte met Michaël en Gabriël, figuren die zelf een ruimere geschiedenis in de Schrift en de tradities hebben. De scène blijft die van een bijzonder gemeenschapsdocument, waarvan de structuur moet worden gerespecteerd.
Later hebben engelencatalogi uit andere milieus andere lijsten overgeleverd. Sariel kan daarin worden vervangen door of in verband worden gebracht met andere namen, wat de verscheidenheid aan beelden rond deze figuur verklaart. Er bestaat geen universeel christelijk iconografisch portret dat zijn kleding, kleur of instrument definitief zou vastleggen.
Zijn geschiedenis berust dus eerder op handschriften dan op standbeelden. In de teksten van Qumran en het Henochische corpus vinden we de meest verhelderende gegevens over zijn plaats onder de hemelse wezens.
Sariel in de geschiedenis van de christelijke tradities
Het boek Henoch wordt in de Ethiopisch-orthodoxe traditie als Schrift ontvangen, terwijl het geen deel uitmaakt van de rooms-katholieke canon. De namen die het overlevert hebben dus niet overal dezelfde religieuze status. De aanwezigheid van Sariel in een oude tekst verdient het om op zichzelf te worden bestudeerd, zonder hem automatisch een plaats in de westerse liturgie toe te kennen.
Het katholieke Directoire over volksdevotie raadt af om engelen andere namen te geven dan Michaël, Gabriël en Rafaël. Deze regel heeft betrekking op devotie en verhindert geen historische kennis van de oude joodse literatuur. Hij maakt het juist mogelijk om het bestuderen van een naam te onderscheiden van het gebruik ervan in de eredienst.
Sariel blijft een bijzonder waardevolle figuur om de diversiteit van engelenlijsten te begrijpen. Zijn naam brengt contacten tussen handschriften, talen en religieuze milieus aan het licht, van de apocalyptische literatuur tot latere christelijke overleveringen.
In hoofdstuk 20 van 1 Henoch verschijnt Sariel naast Raguel, een andere engel die met gerechtigheid en de hemelse orde wordt verbonden. De varianten van de namen en de aan ieder van hen toegeschreven functies illustreren hoe noodzakelijk het is de handschriften in hun context te lezen, in plaats van hun personages samen te voegen.
Bronnen en referenties
Eerste boek van Henoch, hoofdstuk 20, 6, de naam Saraqâêl in de editie van R. H. Charles.
Oorlogsrol van Qumran, 1QM, kolom IX, regels 14–16, schilden met de namen van Michaël, Gabriël, Sariel en Rafaël.
Filologische studie: George W. E. Nickelsburg en James C. VanderKam, 1 Enoch: A New Translation, moderne kritische edities en onderzoek naar de varianten van de namen van engelen.
Heilige Stoel, Directoire over volksdevotie en liturgie, nr. 217.
Illustratie: Gustave Doré, engelen die de afgronden aanschouwen, 1866, historisch werk uit het publieke domein. Symbolisch beeld van het thema van de engelen, geen oud portret van de figuur die in dit artikel wordt genoemd.
