Meteen naar de content
AeternumAeternum
Apostel Thaddeüs
Apostel Thaddeüs, portret door El Greco, circa 1590, apostelcyclus van Oviedo

De apostelen

Apostel Thaddeüs

7 min leestijd

De apostel Thaddeüs maakt deel uit van de Twaalf, maar verschijnt onder verschillende aanduidingen in de lijsten van het Nieuwe Testament. Matteüs en Marcus geven de naam Thaddeüs door, terwijl Lucas en de Handelingen Judas, de zoon van Jakobus, vermelden. De christelijke traditie heeft deze aanduidingen met elkaar verbonden en de vorm Judas Thaddeüs behouden om deze leerling te onderscheiden van Judas Iskariot. Het vierde Evangelie vermeldt een vraag van « Judas, niet de Iskariot », tijdens de laatste maaltijd. Deze tussenkomst werpt meer licht op zijn plaats bij Jezus dan de vele verhalen over missies en martelaarschap die in de daaropvolgende eeuwen zijn overgeleverd. De geschiedenis van Thaddeüs vraagt daarom bijzondere aandacht voor de namen, bronnen en tradities die zijn verering hebben gedragen.

Naam Thaddeüs; Judas, zoon van Jakobus volgens Lucas
Identiteit Lid van de Twaalf, onderscheiden van Judas Iskariot
Teksten Marcus 3, Matteüs 10, Lucas 6, Johannes 14
Belangrijkste vraag Johannes 14, 22
Traditionele missies Syrië en het Oosten, latere verhalen
Feestdag 28 oktober, met Simon

Een apostel met verschillende namen

De apostellijsten geven niet precies dezelfde aanduidingen. Marcus 3 noemt Thaddeüs, terwijl Lucas 6 en Handelingen 1 de aanduiding Judas, zoon van Jakobus, geven. Sommige handschriftgetuigen van Matteüs bevatten eveneens varianten die de geschiedenis van deze identificatie hebben beïnvloed. De traditie heeft achter de verschillende vormen dezelfde leerling herkend om de samenhang van de groep van de Twaalf te bewaren.

De naam Judas was gebruikelijk in het jodendom van de 1e eeuw en behoorde niet uitsluitend toe aan de leerling die verantwoordelijk was voor de arrestatie van Jezus. Deze gelijkenis heeft christelijke gemeenschappen ertoe gebracht de personen van elkaar te onderscheiden door hun bijnamen, verwantschap of plaats in de lijsten. De aanduiding Judas Thaddeüs is vertrouwd geworden in de katholieke devotie.

De teksten geven geen biografie van zijn jeugd en vermelden niet welk beroep hij had voordat hij werd geroepen. De lezer moet daarom beginnen met de lijsten en met een van de weinige passages waarin een leerling met deze naam zelf het woord neemt.

De vraag van Judas tijdens de laatste maaltijd

In Johannes 14 vraagt een leerling die wordt voorgesteld als Judas, maar niet als de Iskariot, aan Jezus waarom Hij zich aan zijn leerlingen moet openbaren en niet aan de wereld. Deze tussenkomst staat in een toespraak over het vertrek van Christus, de liefde en de aanwezigheid van God bij degenen die zijn woord bewaren. De vraag drukt een werkelijke moeilijkheid uit: hoe moet een openbaring worden begrepen die niet de vorm zal aannemen van een openbare verschijning die aan iedereen wordt opgelegd?

Jezus antwoordt door te spreken over de liefde die zijn woord aanneemt en over de woning die de Vader en de Zoon zullen vestigen bij degene die het ontvangt. Het verhaal stelt Judas dus niet voor als iemand die geheimen over de toekomst bezit. Het legt de nadruk op een geestelijke relatie, trouw en een aanwezigheid die in het leven van de leerlingen wordt erkend.

Deze scène neemt een bijzondere plaats in de apostolische geschiedenis in. Terwijl de martelaarsverhalen over Thaddeüs tot latere tradities behoren, bevindt zijn vraag in Johannes zich in het hart van het Nieuwe Testament en heeft zij een directe theologische betekenis.

Behoort de brief van Judas toe aan de apostel?

Het Nieuwe Testament bevat een korte brief die de brief van Judas wordt genoemd. De auteur stelt zich voor als dienaar van Jezus Christus en broer van Jakobus. De tekst roept de gelovigen op trouw te blijven aan de ontvangen leer, waarschuwt hen voor gedrag dat de gemeenschap bedreigt en eindigt met een oproep tot barmhartigheid.

De traditie heeft de auteur van deze brief in verband gebracht met het lid van de Twaalf dat Judas wordt genoemd. De brief beweert echter niet dat hij door Thaddeüs of door Judas, de zoon van Jakobus, is geschreven. Specialisten discussiëren over de toeschrijving, de datering en de manier waarop de brief gebruikmaakt van oude Joodse religieuze tradities. Daarom moet men de canonieke plaats van de brief onderscheiden van de historische identificatie van de schrijver ervan.

De vermelding van Michaël en de episode over het lichaam van Mozes in Judas 9 toont aan dat er een literaire omgeving bestond die werd gevoed door Joodse tradities die verder gingen dan alleen de boeken van de Tora. De brief is daarom belangrijk om de religieuze milieus te begrijpen waarin de eerste christelijke gemeenschappen zich ontwikkelden.

De prediking in het Oosten volgens oude tradities

Latere verhalen hebben aan Thaddeüs missies toegeschreven in verschillende oostelijke gebieden, met name in Syrië, Mesopotamië en Perzië. Ze zijn overgeleverd in teksten van verschillende genres en uit verschillende perioden. Hun functie bestaat erin christelijke gemeenschappen met een apostolische zending te verbinden en de moed te vieren van degenen die Christus buiten Judea verkondigden.

Een geval vraagt om bijzondere voorzichtigheid: de traditie van Edessa stelt een gezant met de naam Addai of Thaddeüs voor bij koning Abgar. Eusebius van Caesarea vermeldt een verhaal over deze missie, maar de persoon wordt soms beschouwd als een leerling die tot de zeventig of tweeënzeventig behoorde, en niet als een van de Twaalf. Het zou daarom onjuist zijn om elke episode over Addai automatisch aan de apostel Judas Thaddeüs toe te schrijven.

Dit onderscheid brengt de rijkdom van de vroege christendommen die het Syrisch gebruikten aan het licht. Hun tradities mogen niet worden uitgewist, maar moeten binnen hun eigen teksten worden geplaatst om verwarring tussen de personen te voorkomen.

Simon en Judas in de martelaarstradities

De westerse liturgische herinnering verbindt Thaddeüs met Simon de Zeloot. De twee apostelen worden op 28 oktober geëerd, en verhalen over hun missies stellen hen samen voor in oostelijke gebieden. De traditie vertelt over hun trouw tegenover de tegenstand en het geweld dat zij vanwege hun prediking ondergingen.

Het Nieuwe Testament vermeldt niet onder welke omstandigheden zij stierven. De voorwerpen die in de kunst aan Thaddeüs worden toegeschreven, met name de knots of de bijl, zijn afkomstig uit later ontwikkelde martelaarstradities. Hun aanwezigheid in een beeld maakt het mogelijk de persoon te identificeren, maar levert geen onafhankelijk bewijs voor de manier waarop hij zou zijn geëxecuteerd.

Het gemeenschappelijke feest van Simon en Judas getuigt van de kracht van een apostolische herinnering die is opgebouwd uit beperkte Bijbelse gegevens en is voortgezet door lokale verhalen. Het behoort tot de geschiedenis van de Kerken en de religieuze kalenders.

Het medaillon van Christus en de vlam

Afbeeldingen van Judas Thaddeüs tonen doorgaans een bebaarde man die een medaillon met het gezicht van Christus vasthoudt. Dit voorwerp houdt verband met de traditie van het beeld van de Verlosser dat naar Edessa werd overgebracht. Boven zijn hoofd kan ook een vlam verschijnen om naar Pinksteren te verwijzen. De martelwerktuigen vullen de voorstellingen aan, afhankelijk van de regio.

Deze attributen komen niet rechtstreeks voort uit de vraag in Johannes 14. Ze brengen de herinnering aan de leerling, de oosterse tradities en de geschiedenis van de verering van de apostelen samen. Schilders gebruiken zo verschillende bronnen om een onmiddellijk herkenbaar portret te maken.

De figuur van Judas heeft ook een opmerkelijke uitstraling gekregen in de katholieke vroomheid rond moeilijke gevallen. De fiche over de heilige Judas Thaddeüs werkt dit patronaat en zijn hedendaagse geschiedenis verder uit, los van de apostolische missie die door de Evangeliën wordt bevestigd.

28 oktober en de herinnering aan de apostel

Het feest van Judas Thaddeüs wordt op 28 oktober samen met Simon gevierd. Deze herinnering maakt deel uit van de viering van alle getuigen die door Jezus werden uitgekozen en herinnert aan het belang van de leerlingen van wie het Nieuwe Testament slechts een klein aantal woorden heeft bewaard.

Om Thaddeüs te leren kennen, blijft Johannes 14 het beste uitgangspunt, aangevuld met een vergelijking van de lijsten van Matteüs, Marcus, Lucas en de Handelingen. Deze teksten maken duidelijk waarom dezelfde leerling onder twee namen kan verschijnen en waarom de traditie hem van Judas Iskariot wil onderscheiden.

De oosterse verhalen en de afbeeldingen van het martelaarschap vullen deze geschiedenis vervolgens aan. Een zorgvuldige lezing ervan onthult de ontwikkeling van de apostolische herinnering zonder stichtingslegenden om te vormen tot gebeurtenissen die door de eerste getuigen zijn vastgelegd.

Bronnen en referenties

Nieuwe Testament: Marcus 3, 18, Thaddeüs; Lucas 6, 16, Judas, zoon van Jakobus; Johannes 14, 22, vraag van de leerling.

Brief van Judas, enkel hoofdstuk, canonieke tekst die moet worden onderscheiden van een zekere identificatie van de auteur.

Benedictus XVI, algemene audiëntie van 11 oktober 2006 over Simon en Judas Thaddeüs.

Eusebius van Caesarea, Kerkgeschiedenis, I, 13, traditie van koning Abgar en Addai/Thaddeüs, te plaatsen binnen de Syrische tradities.

Historische illustratie: El Greco, portret van de apostel, omstreeks 1590, cyclus van Oviedo, Museum voor Schone Kunsten van Asturië, werk uit het publieke domein.

Winkelwagen 0

Je winkelwagen wacht op je.

Begin met winkelen
Betalen in 3/4 termijnen zonder kosten