Sint Judas Taddeüs

Een apostel wiens naam per Evangelie verschilt

De lijsten van de Twaalf geven niet allemaal precies dezelfde namen. Matteüs en Marcus noemen een leerling die Thaddeüs heet; Lucas en de Handelingen vermelden Judas, de zoon van Jakobus. De christelijke traditie heeft deze twee aanduidingen met elkaar verbonden en erin dezelfde apostel herkend, die doorgaans Judas Thaddeüs wordt genoemd. Het bestaan van meerdere personen die Judas heten in het Nieuwe Testament vereist echter een zorgvuldige lezing.

De naam Judas was in de joodse wereld van de 1e eeuw wijdverbreid. Judas Thaddeüs mag daarom niet worden verward met Judas Iskariot, de leerling die met de arrestatie van Jezus wordt geassocieerd. Dit verschil wordt uitdrukkelijk genoemd in het Evangelie van Johannes. De hedendaagse populariteit van de voornaam Jude heeft het onderscheid in sommige talen duidelijker gemaakt, maar de oude teksten behouden zeer vergelijkbare schrijfwijzen.

De meeste details die over Judas' verwantschap, reizen of dood de ronde doen, zijn afkomstig uit latere tradities. De Evangeliën noemen hem als apostel zonder een doorlopende biografie van zijn leven te geven.

De vraag van Judas tijdens het Laatste Avondmaal

Johannes 14, 22 vermeldt de vraag van « Judas, niet de Iskariot ». De leerling vraagt aan Jezus waarom hij zich aan de zijnen zal openbaren en niet aan de wereld. Jezus' antwoord spreekt over liefde, trouw aan zijn woord en de aanwezigheid van de Vader en de Zoon bij degene die hem ontvangt. Deze uitwisseling is de belangrijkste evangelische passage waarin Judas rechtstreeks optreedt.

De scène is belangrijk voor het christelijke begrip van de aanwezigheid van de Verrezene. Judas vraagt om een zichtbare en algemene openbaring; het antwoord verlegt de aandacht naar een relatie die vrijheid en innerlijk leven omvat. Christelijke auteurs hebben deze passage becommentarieerd om te laten zien dat geloof niet alleen bestaat uit het vragen om een spectaculair teken.

Deze vraag geeft Judas een nauwkeuriger spirituele identiteit dan die van een eenvoudige heilige die men aanroept wanneer een onderneming mislukt. Hij verschijnt als een leerling die probeert te begrijpen op welke manier Jezus zijn aanwezigheid openbaart.

De brief van Judas en zijn onderricht

Het Nieuwe Testament bevat een korte brief die de brief van Judas wordt genoemd. De traditie heeft deze met de apostel verbonden, maar deskundigen bespreken de precieze identiteit van de auteur en de datum van compositie. De tekst presenteert zich als geschreven door Judas, dienaar van Jezus Christus en broer van Jakobus. Deze formulering volstaat op zichzelf niet om alle vragen over zijn identificatie met de personages uit de Evangeliën op te lossen.

De brief roept gelovigen op trouw te blijven aan het ontvangen onderricht. Hij waarschuwt voor gedragingen die het gemeenschapsleven bedreigen en verwijst naar religieuze tradities die in het oude jodendom bekend waren. De figuur van Michaël en de toespeling op een twist over het lichaam van Mozes laten zien dat de auteur zich beweegt in een omgeving waarin verhalen circuleerden die verder gingen dan alleen de bijbelse boeken.

Het besluit benadrukt barmhartigheid, standvastigheid en aandacht voor degenen die twijfelen. Door deze brief te lezen ontdekt men een christelijke traditie die bezorgd is om trouw en de samenhang van de gemeenschap, ver verwijderd van een verering die uitsluitend gericht is op het zoeken naar onmiddellijke oplossingen.

De missionaire tradities en het martelaarschap

Latere verhalen plaatsten Judas in verschillende evangelisatiegebieden, vooral in het Oosten. Afhankelijk van de geraadpleegde tradities en teksten wordt hij in verband gebracht met Armenië, Mesopotamië of Perzië. De details van zijn reizen en martelaarschap verschillen en worden niet door de boeken van het Nieuwe Testament bevestigd.

Zijn gezamenlijke feestdag met de heilige Simon op 28 oktober brengt twee apostelen samen over wie de biografische informatie beperkt blijft. De legenden over hun prediking hebben deze verbondenheid in het christelijke geheugen levend gehouden. Ze moeten niet worden gelezen als een vastgestelde geografische reisroute: hun belang ligt in de geschiedenis van de verspreiding van de verering en in de manier waarop gemeenschappen de Twaalf hebben geëerd.

De martelwerktuigen die aan zijn martelaarschap worden toegeschreven, zoals de knots of de bijl, zijn iconografische tekens geworden. Hun verscheidenheid herinnert eraan dat de verhalen over zijn dood langs verschillende overdrachtslijnen zijn verspreid.

Waarom Judas de heilige van de hopeloze zaken werd

De aanroeping van de heilige Judas in moeilijke situaties heeft zich in de loop van de geschiedenis van de katholieke vroomheid ontwikkeld. Zijn bekendheid nam in de 20e eeuw aanzienlijk toe, onder meer door het heiligdom dat in 1929 in Chicago werd gesticht door de clarentijnse missionarissen. Deze verering begeleidde mensen die te maken hadden met ziekte, werkloosheid of familieproblemen.

Het beschermheerschap over het onmogelijke komt niet overeen met een taak die Jezus in het Evangelie beschrijft. Het drukt het vertrouwen uit van gelovigen die de voorspraak van een apostel vragen wanneer hun persoonlijke middelen ontoereikend lijken. Het zou in strijd zijn met de christelijke betekenis van deze praktijk om er een belofte van resultaat van te maken of een reden om noodzakelijke stappen achterwege te laten.

In een gebed tot de heilige Judas maakt de vraag om hulp deel uit van de gemeenschap van de heiligen. De hoop wordt een manier om vol te houden, zonder de persoon te ontslaan van de verantwoordelijkheid om concrete oplossingen te zoeken.

Het medaillon van Christus, de vlam en zijn feestdag

Afbeeldingen van Judas Thaddeüs tonen hem met een medaillon of een afbeelding van het gezicht van Christus, verbonden met oude tradities over de overdracht van een heilig portret. Hij kan ook worden afgebeeld met een vlam boven zijn hoofd, als teken van Pinksteren, of met een werktuig dat aan zijn martelaarschap wordt toegeschreven. Deze elementen maken het mogelijk Judas van de andere apostelen te onderscheiden.

De feestdag van de heilige Judas wordt op 28 oktober samen met de heilige Simon gevierd. Hij behoort tot de herinnering aan de groep van de Twaalf, en het gebed dat tot hem wordt gericht behoudt deze apostolische verwijzing. Zijn populaire beschermheerschappen krijgen meer betekenis wanneer men terugkeert naar zijn korte gesprek met Jezus in Johannes 14 en naar de lessen van de brief die zijn naam draagt.

Voor verdere lezing maakt de fiche van de apostel Thaddeüs het mogelijk deze leerling binnen de groep van de Twaalf te plaatsen en de namen die door de Evangeliën zijn overgeleverd met elkaar te vergelijken.

De brief van Judas en de vraag naar de auteur

Een brief in het Nieuwe Testament draagt de naam Judas. De auteur presenteert zich als dienaar van Jezus Christus en broer van Jakobus, en spoort de ontvangers vervolgens aan trouw te blijven aan het ontvangen onderricht. De tekst neemt oude joodse tradities over en getuigt van debatten die de eerste gemeenschappen doorkruisten. Hij zegt niet uitdrukkelijk dat de schrijver Thaddeüs, het lid van de Twaalf, zou zijn.

Dit onderscheid is belangrijk voor de geschiedenis van de heilige. De liturgische herinnering aan de leerling die Judas Thaddeüs wordt genoemd heeft verschillende namen met elkaar verbonden, maar de studie van de canonieke tekst maakt het niet mogelijk ze zonder discussie samen te voegen. De brief helpt dus te begrijpen hoe zijn naam werd overgeleverd en biedt tegelijk een eigen onderricht over trouw, barmhartigheid en het gemeenschapsleven.