Het pantakel Het Schild behoort tot de beschermingsafbeeldingen uit de verzameling van abbé Julio. De schildvorm maakt onmiddellijk duidelijk dat het om bescherming gaat, maar de Latijnse inscriptie voegt een belangrijke dimensie toe: zij vraagt niet alleen om aan het gevaar te ontsnappen, maar roept ook op tot het bijeenbrengen van verspreide mensen.
Deze dubbele bedoeling onderscheidt de gravure van andere beschermingsfiguren. Voor Julio is de beproeving niet altijd individueel. Oorlogen, burgerlijke onrust en collectieve verdeeldheid geven het gebed een gemeenschappelijke en historische reikwijdte die bij het lezen van zijn toelichting moet worden hersteld.
De belangrijkste gegevens
| Traditie | Schild, kruis en verzoek om bijeenbrenging |
|---|---|
| Figuur | Schild met een kruis in een glas-in-loodraam |
| Toepassingen | Collectieve bescherming, onrust en conflicten |
| Bron | Abbé Julio, 1908, toelichting nr. 71 |
De symboliek lezen
Het kruis op het schild verenigt de militaire taal van verdediging met de christelijke taal van aanroeping. Het verandert het schild in een teken van toevlucht onder goddelijke bescherming. Het glas-in-loodraam eromheen completeert de compositie, zonder de geschreven formule te vervangen door een verzonnen symboliek.
Julio beschrijft een kruis op een schild, geplaatst in een glas-in-loodraam. De schildvorm maakt het idee van verdediging onmiddellijk begrijpelijk. De inscriptie vraagt zowel om redding als om bijeenbrenging, waardoor deze bescherming een collectieve dimensie krijgt.
Salvos nos fac, Domine Deus noster, et congrega nos de nationibus
Red ons, Heer onze God, en breng ons bijeen uit de volken.
Salvos nos fac, Domine Deus noster, et congrega nos de nationibus bevat twee verzoeken: «red ons» en «breng ons bijeen». Het tweede voorkomt dat het teken wordt gelezen als louter de bescherming van een geïsoleerde strijder. Het opent het perspectief op de samenhang van een volk en op de terugkeer van een gemeenschap naar vrede.
Oorsprong en context van het pantakel
Julio schrijft aan het begin van de 20e eeuw, in een omgeving die nog altijd wordt gekenmerkt door nationale conflicten, herinneringen aan oorlog en patriottische redevoeringen. Zijn tekst gebruikt de politieke en sociale categorieën van zijn tijd. Het is noodzakelijk deze passages in hun historische kader te plaatsen, zonder hun taal tot een tijdloze regel te maken.
De aanwezigheid van het thema van bijeenbrenging in een bijbels gebed geeft Het Schild echter een oudere diepgang. De auteur verbindt een aan de psalmen ontleende smeekbede met een afgebeeld voorwerp dat verwant is aan de heraldiek, evenals met zijn eigen collectieve bekommernissen.
De toegeschreven effecten
De toepassing die Julio beschrijft, heeft betrekking op oorlogsverwoestingen, slagvelden, burgerlijke onrust en de eenheid van het vaderland. Deze toeschrijvingen behoren tot de historische context van het boek. Het pantakel wordt hier gepresenteerd als een devotioneel voorwerp; het biedt geen aangetoonde fysieke bescherming tegen geweld.
De toepassingen richten zich expliciet op oorlogsgeweld, onrust en de bescherming van een gemeenschap. Het pantakel kan worden begrepen als het teken van een verzoek om bescherming voor blootgestelde personen. De toeschrijvingen ervan behoren tot de religieuze taal van het werk; ze mogen niet worden voorgesteld als een absolute materiële bescherming.
Bij het lezen van deze toelichting moet men onderscheid maken tussen de bescherming van levens en Julio’s historische oordelen. Centraal in de figuur blijft de combinatie van hulp en bijeenbrenging, niet het idee om te overwinnen om te overheersen.
Het gebruik bij Julio
De praktische aanwijzingen in het werk plaatsen dit teken onder de gezegende en gewijde pantakels. De bestudering ervan kan samengaan met een gebed voor de bescherming van mensen en collectieve vrede. De toelichting rechtvaardigt niet dat het teken wordt gebruikt om iemand aan gevaar bloot te stellen.
Het voorwerp maakt deel uit van de voorschriften voor zegening en wijding die de auteur beschrijft. Er zijn geen aanwijzingen bij voor fysieke confrontatie of gebruik in een gewelddadige situatie. De figuur en haar formule behoren tot een gebed om bescherming.
Bij het bekijken van de afbeelding moeten het schild en het kruis worden gelezen samen met de woorden eromheen. Dit verband helpt een uitsluitend krijgshaftige interpretatie van de iconografie te vermijden: in de formule leidt bescherming ook tot bijeenbrenging.
De nuances van deze figuur begrijpen
Het Schild kan nuttig worden vergeleken met de Gevleugelde Leeuw, waarvan de toelichting moed tegenover vijanden uitdrukt, en met Het Kruis, dat is gewijd aan kracht in verdriet. De keuze van een figuur uit de verzameling hangt dus af van een nauwkeurig geformuleerde intentie, niet alleen van het beschermende uiterlijk.
De bron en de varianten
Abbé Julio, Het geheime boek van de grote exorcismen en zegeningen, tweede editie, Vincennes, bij de auteur, 1908. Uitleg en toepassing nr. 71, p. 453–454. Plaat nr. 23 van het derde deel. De praktische aanwijzingen over de gezegende en gewijde voorwerpen staan op p. 462–463.
Digitalisering: Divinity School Library, Duke University / Internet Archive.





























