Alles over het Hermetisme

Inhoud...

Als u de historische esoterische teksten raadpleegt, zult u onvermijdelijk verwijzingen vinden naar de stroming die hermetisme wordt genoemd. Dat is niet verwonderlijk, want het is een oude spirituele filosofie uit het oude Egypte die door de eeuwen heen talrijke esoterische en filosofische stromingen heeft geïnspireerd. Maar waar komt het vandaan? En wat houdt het hermetisme werkelijk in? Een uitleg.

1. De grondslagen van het hermetisme

1.1. Hermes Trismegistus

Het is onmogelijk om over hermetisme te spreken zonder Hermes Trismegistus te noemen (letterlijk: de "driemaal grote"). Hermes Trismegistus wordt eerder beschouwd als een symbolische figuur, de vader van de alchemie en een versmelting van twee goden, dan als een "gewone" geleerde: Hermes, de boodschapper van de goden in de Griekse mythologie, verbonden met wijsheid en occulte kunsten, en Thoth, de Egyptische god van het schrift, de kennis en de magie.

De figuur van Hermes Trismegistus ontstond zo in de late oudheid, in een context waarin de Griekse en Egyptische cultuur zich vermengden, vooral in Alexandrië, destijds een intellectueel en spiritueel centrum. De aan hem toegeschreven geschriften, zoals het Corpus Hermeticum en de Smaragden Tafel, werden tussen de 2e en 3e eeuw door verschillende anonieme auteurs geschreven, die spirituele, filosofische en alchemistische ideeën wilden overbrengen.

Volgens de legende zou Hermes Trismegistus in Egypte drie afzonderlijke levens hebben geleefd. In zijn eerste leven, vóór de Zondvloed, wordt hij beschreven als de uitvinder van de astronomie. Tijdens zijn tweede leven werd hij beschouwd als de grote bouwer van Babel, evenals als arts en filosoof. Ten slotte bundelde hij in zijn derde leven de kennis uit zijn eerste twee levens en werd hij een expert in de alchemie, waarbij hij fabelachtige schatten verzamelde in zijn paleis van Kamtar, een mysterieuze stad van magiërs, verloren in de woestijn. Deze drievoudige kennis zou hem de titel "driemaal grote" hebben opgeleverd.

1.2. De grondteksten van het hermetisme

Het hermetisme ontstond zo uit drie grondteksten die rechtstreeks aan Hermes Trismegistus worden toegeschreven en die de basis van deze stroming hebben gelegd:

• Het Corpus Hermeticum: deze verzameling verhandelingen, geschreven tussen de 2e en 3e eeuw, onderzoekt thema's zoals de aard van het universum, het goddelijke en de zoektocht naar wijsheid.

• De Smaragden Tafel: een korte en raadselachtige tekst die de belangrijkste principes van de alchemie en de hermetische filosofie samenvat. De tekst is vooral bekend vanwege het aforisme "Zo boven, zo beneden".

• De Asclepius: deze filosofische verhandeling vormt een aanvulling op het Corpus Hermeticum en behandelt vragen over het universum, de goden en de aard van de menselijke ziel.

Er wordt gezegd dat de werken van Hermes Trismegistus zo omvangrijk waren dat hij meer dan 36.000 geschriften zou hebben opgesteld, waarvan maar zeer weinig sporen zijn overgebleven. Kort samengevat, en om u een beter begrip te garanderen, kan het hermetisme worden beschouwd als het geheel van principes die verband houden met de alchemie.

2. De principes van het hermetisme

Het hermetisme berust op zeven fundamentele principes, uiteengezet in de Kybalion, een werk dat in 1908 door de "Drie Ingewijden" werd gepubliceerd. Deze principes bieden inzicht in de universele wetten die de werkelijkheid en het menselijk bewustzijn beheersen.

2.1. Het principe van het mentalisme

Het principe van het mentalisme stelt: "Het Al is Geest; het Universum is Mentaal". Dit betekent dat het hele universum een schepping van de geest is en dat de fysieke werkelijkheid slechts een manifestatie is van de universele of goddelijke gedachte. Onze gedachten en gemoedstoestand beïnvloeden zo rechtstreeks onze werkelijkheid, en door onze gedachten te veranderen kunnen we onze levenservaring transformeren.

2.2. Het principe van de correspondentie

Het principe van de correspondentie wordt uitgedrukt door de formule "Zo boven, zo beneden; zo beneden, zo boven". Het geeft aan dat er harmonie en overeenstemming bestaat tussen de verschillende bestaansniveaus: het fysieke, mentale en spirituele. Wat op het ene niveau gebeurt, weerspiegelt zich op de andere niveaus. Zo kunnen de verborgen mysteries van de natuur worden begrepen door hun weerspiegelingen op de verschillende bestaansniveaus te bestuderen.

2.3. Het principe van de vibratie

Het principe van de vibratie stelt: "Niets rust; alles beweegt; alles vibreert". Volgens dit principe is alles in het universum voortdurend in beweging en heeft alles een specifieke trillingsfrequentie. De verschillen tussen de uiteenlopende manifestaties van materie, energie en geest zijn eenvoudigweg het resultaat van verschillende trillingsfrequenties. Door de principes van vibratie te beheersen, kan men zijn trillingstoestand veranderen en zo zijn levenservaring transformeren. 

2.4. Het principe van polariteit

Het principe van polariteit stelt: "Alles is tweevoudig; alles heeft twee polen; alles heeft twee uitersten". Dit principe verklaart dat tegenstellingen in werkelijkheid de twee uitersten van hetzelfde zijn, gescheiden door verschillende gradaties. Warm en koud, licht en duisternis, liefde en haat zijn bijvoorbeeld manifestaties van hetzelfde verschijnsel in verschillende gradaties. Inzicht in dit principe maakt het mogelijk schijnbare dualiteiten te overstijgen en de onderliggende eenheid te vinden.

2.5. Het principe van het ritme

Het principe van het ritme stelt: "Alles stroomt, naar binnen en naar buiten; alles heeft zijn getij; alles stijgt en daalt". Het beschrijft de voortdurende heen-en-weerbeweging in het universum, vergelijkbaar met het slingeren van een pendel. Er is actie en reactie, vooruitgang en terugtrekking, stijging en daling. Dit principe erkent het bestaan van cycli en regelmatige bewegingen in de natuur, die menselijke gebeurtenissen en ervaringen beïnvloeden. 

2.6. Het principe van oorzaak en gevolg

Het principe van oorzaak en gevolg stelt: "Elke oorzaak heeft haar gevolg; elk gevolg heeft zijn oorzaak". Het leert dat niets toevallig gebeurt, dat elke handeling of gedachte een overeenkomstig resultaat voortbrengt en dat elk resultaat een eerdere oorzaak heeft. Inzicht in dit principe maakt duidelijk dat alles wat in ons leven gebeurt het resultaat is van oorzaken die we bewust of onbewust in gang hebben gezet. 

2.7. Het principe van geslacht

Het principe van geslacht stelt: "Geslacht is in alles; alles heeft mannelijke en vrouwelijke principes". Dit principe geeft aan dat het mannelijke en vrouwelijke in alle dingen aanwezig zijn en dat hun wisselwerking essentieel is voor schepping en manifestatie. Het verwijst niet uitsluitend naar biologisch geslacht, maar naar energieën of eigenschappen die aanwezig zijn in alles wat bestaat. Door deze energieën te begrijpen en in balans te brengen, kunnen de creatieve en ontvankelijke aspecten van ons wezen worden geharmoniseerd.

3. Het hermetisme en het godsbeeld

Het hermetisme wordt soms als monotheïstisch beschouwd, maar de opvatting van het goddelijke is bijzonder en komt niet strikt overeen met de categorieën monotheïsme of paganisme. In het hermetisme staat het godsbegrip centraal, maar God wordt beschreven als een universele intelligentie, "Het Al" of "De Ene" genoemd. Dit goddelijke komt niet noodzakelijk overeen met één antropomorfe figuur, maar met een bron van universele energie en bewustzijn die alles doordringt.

Voor hermetisten is "Het Al" de essentie van het bestaan zelf, een oneindige bron die alle dimensies van het universum omvat, van geest tot materie. Deze opvatting van het goddelijke is holistisch: materie wordt niet gescheiden van het spirituele, maar beide worden gezien als verschillende manifestaties van dezelfde goddelijke energie. Het idee is dat de hele schepping, inclusief de menselijke ziel, deel uitmaakt van deze goddelijke eenheid en daar een uitdrukking van is.

In tegenstelling tot polytheïstische of heidense religies kent het hermetisme geen pantheon van afzonderlijke goden. Sommige hermetische teksten zijn echter geïnspireerd door heidense symbolen of figuren uit de Egyptische en Griekse mythologie (zoals uiteraard Hermes of Thoth), maar deze figuren worden symbolisch gebruikt om universele concepten en archetypen weer te geven, eerder dan individuele godheden.

4. De invloed van het hermetisme in de geschiedenis

Tijdens de middeleeuwen beïnvloedde het hermetisme de alchemie en de filosofie. Middeleeuwse alchemisten, die op zoek waren naar de transmutatie van metalen en het levenselixer, baseerden zich op deze leer. Deze teksten boden een theoretische en symbolische basis voor hun praktijken. Het hermetisme bood zo een verenigde visie op het universum, waarin materie en geest intrinsiek met elkaar verbonden waren, en beïnvloedde daarmee de filosofische opvattingen van die tijd.

Bron: Rozenkruisersbibliotheek

De renaissance markeerde een belangrijke heropleving van het hermetisme. In 1460 werd een manuscript van het Corpus Hermeticum naar Florence gebracht, waar Cosimo de' Medici Marsilio Ficino opdracht gaf het in het Latijn te vertalen. Deze vertaling speelde een enorme rol in de verspreiding van hermetische ideeën in Europa. Denkers als Giordano Bruno en Paracelsus verwerkten hermetische concepten in hun werk en brachten zo wetenschap, filosofie en spiritualiteit samen. Het hermetisme beïnvloedde ook de kunst en literatuur van de renaissance en inspireerde symbolische werken zoals De geboorte van Venus en De lente van Botticelli, en volgens sommige historici zelfs De schepping van Adam in de Sixtijnse Kapel.

In de 18e en 19e eeuw bleef het hermetisme verschillende esoterische bewegingen beïnvloeden. Geheime en beroemde genootschappen, zoals de vrijmetselarij en de Hermetische Orde van de Gouden Dageraad, namen hermetische leerstellingen op in hun rituelen en doctrines. In de 20e eeuw inspireerde het hermetisme stromingen zoals de theosofie en het neopaganisme.

5. De concrete toepassingen van het hermetisme

Nu we de geschiedenis en theorie van het hermetisme hebben bekeken, vraagt u zich misschien af hoe dit concreet kan worden vertaald. 

De waarzegtarot bevat bijvoorbeeld hermetische symbolen en concepten en biedt een hulpmiddel om het onbewuste en universele archetypen te onderzoeken. Ook wordt astrologie, als weerspiegeling van het principe van correspondentie, gebruikt om de kosmische invloeden op het individuele leven te begrijpen. Daarnaast zijn praktijken zoals spirituele alchemie, hermetische kabbala en ceremoniële magie geïnspireerd door hermetische leerstellingen om persoonlijke transformatie en spirituele verwezenlijking te bevorderen.

Voor een nog concreter voorbeeld kent u ongetwijfeld Matrix of Dr Strange: zij geven een vrij duidelijke uitleg van bepaalde principes van het hermetisme met betrekking tot het bestaan van parallelle werkelijkheden, mentalisme en spirituele transformatie.

Dat was deze presentatie van het hermetisme. Ik hoop dat ze u helpt de concepten of ideeën die vandaag de dag worden verspreid beter te begrijpen en zelfs bepaalde symbolische iconografieën te ontcijferen. Een advies: houd uw ogen open!