Wie was Côme Ruggieri echt?

Côme Ruggieri, die in Franse bronnen ook Cosme Ruggieri, Cosme de Rogier of eenvoudigweg Ruggieri wordt genoemd, behoort tot het meest duistere en fascinerende deel van het hof van de laatste Valois. Van oorsprong een Florentijn, gerechtelijk astroloog, auteur van horoscopen, uitlegger van planetaire conjuncties en gezocht raadgever van Catharina de Médicis, maakt hij de regeringen van Karel IX, Hendrik III en Hendrik IV mee, voordat hij in 1615 in Parijs overlijdt. Rond hem komen bijna alle ingrediënten samen die de zwarte legende van de Medici zullen vormen: koninklijke profetieën, wassen beelden, geheime consulten, spiegels, beschuldigingen van betovering, politieke gunst en een schandelijke dood.

De historische figuur heeft daadwerkelijk bestaan, en de archieven zijn rijker dan men zou denken. Toscaanse diplomatieke berichten beschrijven zijn invloed bij Catharina de Médicis; een brief die in de Bibliothèque nationale de France wordt bewaard, betreft rechtstreeks de beschuldiging dat hij een wassen beeld had vervaardigd dat op Karel IX moest inwerken; astrologische voorspellingen in het Italiaans worden in een zestiende-eeuws manuscript aan hem toegeschreven; zijn handtekening staat nog op een astrologische horoscoop uit 1608. Maar rond deze documentaire kern strekt zich een tweede leven uit, opgebouwd uit orakels, geheime kamers, spiegels en verhalen die zijn overgeleverd door Brantôme, Pasquier, de kroniekschrijvers en later Balzac en Dumas. Bij Ruggieri heffen geschiedenis en legende elkaar niet op: ze beantwoorden elkaar.

Cosimo Ruggieri, een Florentijn aan het hof van de Valois

De geboortedatum van Côme Ruggieri is niet precies bekend. De Bibliothèque nationale de France vermeldt hem als « Ruggieri, Côme (15..-1615) » en laat hem in 1615 overlijden. Volgens de traditie werd hij in Florence geboren, wat overeenkomt met zijn behoren tot de grote groep Italianen die in de omgeving van de Medici naar Frankrijk werden gehaald.

Verschillende oudere biografieën noemen een « Ruggieri de Oudere » als zijn vader, een arts en astroloog die Laurent II de Médicis, de vader van Catharina, zou hebben gediend. Balzac zou hem ook een broer genaamd Laurent toeschrijven. Deze familieverbanden hebben het beeld gevoed van een ware dynastie van Florentijnse astrologen. De betrouwbaarste documenten werpen minder licht op deze familie dan op de carrière van Côme zelf, maar het idee van een oude Italiaanse opleiding blijft centraal staan in zijn traditie.

De chronologie is minder eenvoudig dan lange tijd is geschreven. Een diplomatiek bericht uit 1574 wekt de indruk dat hij pas sinds kort aan het hof was opgevallen, en verschillende biografieën plaatsen zijn verschijning in Frankrijk rond 1571. Toch vermeldt de Catalogue collectif de France twee « astrologische voorspellingen gericht aan een prins », in het Italiaans, gedateerd rond 1561-1562 en toegeschreven aan Côme Ruggieri.

Deze toeschrijving volstaat niet om al zijn verplaatsingen vast te leggen, maar opent een fascinerende mogelijkheid: Ruggieri zou eerder actief kunnen zijn geweest in Franse politieke kringen dan de klassieke verhalen suggereren. In elk geval maakte hij begin jaren 1570 al duidelijk deel uit van het hofleven.

Om zijn positie te begrijpen, moeten we het moderne beeld van de astroloog als entertainer vergeten. Tijdens de Renaissance beweerde de gerechtelijke astrologie in de hemelconfiguraties de tendensen van een regering, een oorlog, een geboorte, een huwelijk of een ziekte te kunnen lezen. Vorsten lieten horoscopen opstellen, observeerden eclipsen, raadpleegden conjuncties en vroegen wiskundigen de bewegingen aan de hemel te vergelijken met menselijke aangelegenheden.

Ruggieri bewoog zich dus in een wereld waarin astronomie, wiskunde en astrologie nauw met elkaar verbonden bleven. Catharina de' Medici was niet de enige vorstin van haar tijd die de sterren raadpleegde, maar haar reputatie op dit gebied zou bijzonder sterk worden. Nostradamus, Luca Gaurico en verschillende Italiaanse of Franse astrologen werden met haar hof in verband gebracht.

Catharina de' Medici en de man die « haar oor had »

Een dépêche van de Toscaanse diplomaat Vincenzo Alamanni, gedateerd op 26 april 1574, beschrijft Ruggieri als een man die beweerde de astrologie te kennen, en vooral deze gerechtelijke astrologie die op voorspellingen was gericht. De tekst vermeldt dat hij bij Catharina de' Medici zoveel aanzien had verworven dat hij voortdurend « het oor » van de koningin-moeder had.

Deze formulering geeft een beeld van zijn positie. Ruggieri was niet alleen iemand die in een studeerkamer horoscopen opstelde: hij stond dicht genoeg bij de koningin om hofzaken te horen en genoot genoeg aanzien om zijn astrologische oordeel te laten vragen.

In dezelfde dépêche staat dat hij ook was gekozen om de Toscaanse taal te onderwijzen aan de hertog van Alençon, Frans van Frankrijk, de jongste zoon van Catharina. Deze onderwijzende functie gaf hem rechtstreeks toegang tot een van de meest rusteloze prinsen van de dynastie.

Een andere dépêche, gedateerd op 2 september 1572, beschrijft een bijzonder onthullende scène. Enkele dagen na het bloedbad van Sint-Bartholomeus vroeg Catharina de' Medici Ruggieri in het openbaar welk beleid moest worden gevolgd tegenover de protestantse prinsen die aan het hof werden vastgehouden.

De scène laat zien dat astrologie en politiek advies openlijk konden samenkomen. Ruggieri bevond zich niet in een verborgen laboratorium: hij trad op in de onmiddellijke nabijheid van beslissingen die de Valois, de Bourbons en de hugenootse leiders aangingen.

Het bloedbad van 1572 blijft een van de gewelddadigste gebeurtenissen van de Godsdienstoorlogen. Ruggieri was niet de opdrachtgever ervan, maar zijn aanwezigheid in de gesprekken die daarop volgden onthult de werkelijke nabijheid tussen de astroloog en de koningin-moeder.

De Zuil van de Médicis, tussen architectuur en astrologische traditie

In het hart van Parijs staat nog altijd een van de monumenten die het sterkst met de herinnering aan Catherine de Médicis verbonden zijn: de zogenoemde Zuil van de Médicis, die aan de huidige Bourse de Commerce grenst. Paris Musées vermeldt dat zij werd opgericht op de binnenplaats van het hôtel van de koningin, dat tussen 1572 en 1578 voor Catherine werd gebouwd. De holle zuil bevat een wenteltrap die naar een platform leidt en stond vroeger in verbinding met de vertrekken van de vorstin.

De traditie maakte er al vroeg een astrologische toren van. Men vertelt dat Ruggieri erheen klom om de hemel te observeren en dat Catherine hem daar kwam opzoeken om de sterren te raadplegen, ver weg van nieuwsgierige oren. De architectuurdocumenten vermelden niet letterlijk: « observatorium van Ruggieri ». Maar het bestaan van het platform, de privétoegang vanuit het paleis en de astrologische reputatie van het hof waren voldoende om van deze zuil een van de belangrijke plaatsen van de Parijse occulte verbeelding te maken.

Of zij regelmatig door Ruggieri werd gebruikt of later het vat van zijn legende werd, zij blijft een buitengewoon materieel overblijfsel van een tijd waarin men het lot van vorsten nog kon overdenken door naar de hemel te kijken.

Ook het kasteel van Chaumont-sur-Loire bewaart de herinnering aan de astroloog. In de historische vertrekken wordt daar een « kamer die Ruggieri wordt genoemd » getoond. Het domein bezit ook een vermoedelijk portret van Côme Ruggieri, een anoniem olieverfschilderij uit de 17e eeuw.

Dit portret, dat als omslagafbeelding van deze biografie is gebruikt, is niet gesigneerd en de identificatie ervan berust op de traditie. Het toont echter wel hoe Ruggieri in de herinnering van het kasteel werd vastgelegd: een oudere man met een volle baard, een donkere kalot, een geconcentreerde blik en een hand op een boek of document.

In Chaumont komen de lokale herinnering en de verhalen over Catherine de Médicis, astrologie en dynastieke orakels samen. Hier situeert de legende een van de meest indrukwekkende raadplegingen van de koningin.

De spiegel van Chaumont en de drie zonen van Catherine

Een van de belangrijkste scènes uit de traditie vertelt dat Catherine, bezorgd over de toekomst van haar zonen na de dood van Henri II, Ruggieri vroeg haar te tonen wat het lot voor de Valois in petto had. Het ritueel zou hebben plaatsgevonden in Chaumont-sur-Loire, in een donkere kamer, met behulp van een spiegel, een cirkel of een vorm van waarzeggerij.

De versies verschillen per auteur. Brantôme brengt een vergelijkbare profetie in verband met Nostradamus; André Favyn en Nicolas Pasquier verbinden haar met Ruggieri. In sommige varianten verschijnen de toekomstige koningen in een spiegel en draaien zij zo vaak om hun as als zij jaren zullen regeren. François II verschijnt kort, Charles IX langer en Henri III nog langer. Daarna niets meer: de mannelijke koninklijke lijn van de Valois houdt op.

Het verhaal heeft de volmaaktheid van een orakel achteraf, maar juist dat verklaart ook zijn kracht. De drie zonen van Catharina zullen inderdaad na elkaar regeren, en Hendrik III zal in 1589 zonder mannelijke erfgenaam sterven. De spiegel van Chaumont wordt zo in het Franse occulte geheugen een van de krachtigste symbolen van het aangekondigde einde van een dynastie.

Volgens een andere traditie zou een astroloog Catharina hebben gewaarschuwd dat ze «bij Saint-Germain» zou sterven. Afhankelijk van de versie was Ruggieri of Luca Gaurico de auteur van het orakel. De koningin zou sindsdien plaatsen met die naam hebben vermeden en zich zorgen hebben gemaakt over de nabijheid van Saint-Germain-l’Auxerrois tot de Tuilerieën.

Catharina sterft uiteindelijk op 5 januari 1589 in Blois. Het verhaal voegt daar vervolgens een omkering aan toe: de geestelijke die aan haar sterfbed wordt geroepen, zou Julien de Saint-Germain heten. De voorspelling komt niet door de plaats, maar door de man uit.

Architectuurhistorici geven andere redenen voor het geleidelijk laten varen van bepaalde projecten van Catharina bij de Tuilerieën. Maar de astrologische versie blijft een van de oudste en hardnekkigste. Ze laat vooral zien hoe sterk het idee van het lot verbonden was met de koningin en haar hemelse raadgevers.

1574, de zaak-La Môle en het wassen beeld

In 1574 raakt Ruggieri verwikkeld in een veel gevaarlijkere zaak. Het koninkrijk verkeert in een politieke crisis: Karel IX is ernstig ziek, François d’Alençon smeedt plannen met de partij van de Malcontenten en verschillende edellieden proberen de prinsen aan het gezag van de koning en Catharina te onttrekken.

Joseph Boniface de La Môle en Annibal de Coconas worden gearresteerd. Uit het onderzoek komt een wassen beeld naar voren dat met de zieke koning wordt geassocieerd. Sympathische magie, waarbij een beeld een persoon voorstelt en handelingen ondergaat die bedoeld zijn om die persoon te treffen of te beïnvloeden, wordt onmiddellijk een kwestie van majesteitsschennis.

De documentatie is opmerkelijk: een manuscript in de Bibliothèque nationale de France bewaart een brief van Catharina de' Medici «over de Florentijn Cosme Ruggier, die ervan wordt beschuldigd een wassen beeld te hebben gemaakt om Karel IX te betoveren». De zaak is dus geen uitvinding van een romanschrijver uit de 19e eeuw. De beschuldiging van betovering bestond midden in de crisis van 1574.

Nadat Ruggieri was gewaarschuwd dat men hem wilde arresteren, vond hij een toevlucht bij de Toscaanse ambassadeur Vincenzo Alamanni. De zaak werd gênant voor de Florentijnse diplomatie. Ruggieri ontsnapte en werd vervolgens volgens de overlevering vermomd teruggevonden in het bos van Saint-Germain.

La Môle en Coconas worden op 30 april 1574 op de Place de Grève veroordeeld en geëxecuteerd. Ruggieri ontsnapt daarentegen aan de doodstraf. Hij wordt tot de galeien veroordeeld en naar Marseille gestuurd. Het verschil in behandeling zal tijdgenoten treffen. De astroloog beschikt over aanzienlijke bescherming, en daarachter verschijnt bijna onvermijdelijk de schaduw van Catharina de' Medici.

De galeistraf lijkt slechts zeer gedeeltelijk te zijn uitgevoerd, of misschien helemaal niet in de vorm die men zich daarbij voorstelt. Ruggieri herkrijgt al snel een opmerkelijke vrijheid voor een man die betrokken was bij een zaak van betovering van de koning.

In 1585 ontvangt hij de commende van de abdij van Saint-Mathieu in Bretagne. Zo wordt hij commendatair abt: hij geniet de inkomsten van de abdij zonder daarom een religieus te zijn die volgens de kloosterregel leeft.

Het contrast is treffend. De man die enkele jaren eerder werd beschuldigd van het vervaardigen van een wassen afbeelding tegen Karel IX, draagt nu een abtelijke titel. Binnen de logica van koninklijke gunsten is deze situatie niet onmogelijk; in de volksverbeelding versterkt ze nog het idee van een astroloog die wordt beschermd door machten die de gewone regels overstijgen.

Volgens een oude interpretatie zou hij ook als informant voor de hertog van Alençon hebben gediend. Zijn positie was ideaal: taalleraar, astroloog, vertrouwd met gesprekken en discreet genoeg om te horen wat anderen niet konden opvangen.

Het is moeilijk om in een hofmilieu een scherpe grens te trekken tussen politieke inlichtingen en astrologische dienstverlening. Een goede astroloog krijgt vertrouwelijke informatie, observeert rivaliteiten en kent de zorgen van degenen die hem om een horoscoop vragen. Zijn kennis van de hemel wordt onvermijdelijk aangevuld met kennis van de mensen. Misschien is dit een van de sleutels tot zijn invloed: Ruggieri kon adviseren omdat hij de sterren las, maar ook omdat hij de vorsten kende.

1598, een nieuwe wassen afbeelding onder Hendrik IV

In 1598 wordt hem opnieuw een geval van betovering toegeschreven, terwijl Hendrik IV inmiddels over Frankrijk regeert. Volgens Jacques-Auguste de Thou en de latere biografische traditie zou Ruggieri in Nantes in moeilijkheden zijn gekomen na de ontdekking van een wassen figuur die met de koning in verband werd gebracht.

De astroloog verdedigt zich dan door eraan te herinneren dat hij tijdens de gebeurtenissen van 1572 juist gunstig gezind was tegenover Hendrik van Navarra. Hendrik IV zou deze vroegere welwillendheid hebben erkend en zijn vrijlating hebben bevolen.

Veertig jaar na zijn eerste jaren aan het hof lijkt Ruggieri nog altijd omringd door dezelfde tekenen: horoscopen, koninklijke bescherming en verdenkingen van sympathische magie. Deze lange levensduur is opmerkelijk. Veel dienaren van Catherine verdwijnen samen met de dynastie van Valois. Ruggieri overleeft hun oorlogen, troonopvolgingen en veranderingen in gunst.

Zijn kunst stelt hem misschien in staat van wereld te veranderen zonder zijn identiteit op te geven. Onder Hendrik IV blijft er vraag naar astrologie, zoals dat onder Karel IX het geval was. De taal van conjuncties, eclipsen en geboortehoroscopen is niet afhankelijk van één dynastie.

Jean Querberus en de almanakken van 1604

Aan het einde van zijn leven laat Ruggieri ook gedrukte sporen na. Onder de naam Jean Querberus publiceert hij in 1604 een almanak en een lange voorspelling over de grote conjunctie van Jupiter en Saturnus die op 24 december 1603 plaatsvond, evenals over de eclipsen en de gebeurtenissen die in de loop van het jaar werden verwacht.

De tekst presenteert Querberus als wiskundige en bouwt het gezag van zijn voorspellingen op volgens de astrologische gebruiken van die tijd. Dit pseudoniem voegt een nieuwe identiteit toe aan de Florentijn die al onder verschillende Franse vormen van zijn naam bekend was.

Er is ook een handtekening van Ruggieri uit 1608 bewaard gebleven op een astrologische horoscoop, een zeer concreet bewijs dat hij, als oude dienaar van de Valois, in de eerste jaren van de 17e eeuw nog steeds hemelkaarten opstelt.

Na de moord op Hendrik IV in 1610 brengt het regentschap van Maria de' Medici een Italiaanse entourage opnieuw op de voorgrond. Ruggieri komt dichter bij de kring van Concino Concini en Léonora Dori Galigaï, wier reputatie enkele jaren later zelf belast zal worden met verdenkingen van hekserij en occulte invloeden.

De oude Florentijn keert zo, aan het einde van zijn leven, terug in een wereld die in bepaalde opzichten lijkt op die van Catharina: een Medici-koningin, Italiaanse gunstelingen, hofruzies en een Frankrijk waarin astrologie de politiek nog altijd vergezelt.

1615, een dood die zijn legende waardig is

Côme Ruggieri sterft op 28 maart 1615 in Parijs. Het verslag van zijn laatste momenten is bewaard gebleven in de Mercure françois en overgenomen door verschillende auteurs uit de 17e eeuw. Priesters en kapucijnen komen hem de laatste sacramenten aanbieden. Ruggieri stuurt hen weg. De Mercure schrijft hem een verklaring toe met een bijna theatrale gewelddadigheid, waarin hij het bestaan van duivels uit de andere wereld verwerpt en alleen de vijanden die mensen kwellen en de vorsten die eer en rijkdom kunnen schenken als ware machten erkent.

Of deze woorden nu precies zo zijn uitgesproken of door kroniekschrijvers zijn gereconstrueerd, ze volstaan om een schandaal te veroorzaken. Voor een publieke opinie die al geneigd is hem als een goddeloze magiër te zien, lijken ze op een laatste bekentenis.

De volkswoede maakt zich van zijn lijk meester. Volgens de verhalen wordt hij door de straten gesleept en behandeld als atheïst, tovenaar of aan de duivel gewijde man. Zijn dood leidt tot sensationele pamfletten, waaronder de Verschrikkelijke verhalen over twee magiërs die tijdens de Goede Week in Parijs door de duivel zijn gewurgd.

De titel zegt alles over de snelheid waarmee de echte man verandert in een demonisch exemplum. Nauwelijks dood is Ruggieri niet langer alleen de astroloog van Catharina: hij wordt de magiër die gestraft wordt door de machten die hij zou hebben gediend.

De categorieën vallen niet goed over elkaar heen. Voor zijn tijdgenoten onder de diplomaten is Ruggieri een geleerde man die de gerechtelijke astrologie kent. Voor zijn vijanden maakt hij betoveringsbeelden. Voor zijn beschermheren is hij een nuttig adviseur. Voor de pamfletten van 1615 wordt hij bijna een verdoemde.

Een deel van zijn intellectuele wereld ontgaat ons. Zijn schaarse bewaard gebleven teksten spreken vooral de taal van de astrologie. Maar de zaak van 1574 laat zien dat praktijken met wassen figuren niet alleen door latere romanschrijvers aan hem werden toegeschreven. De grens tussen geleerde astrologie en operatieve magie was toen veel minder scherp dan ze in moderne classificaties zou worden.

De wassen figuur die centraal staat in de zaak-La Môle behoort tot een zeer oude logica van sympathische magie: handelen op een voorstelling om de afgebeelde persoon te bereiken. Het middeleeuwse en renaissancistische christendom veroordeelt dergelijke handelingen streng wanneer ze gericht zijn op de gezondheid of het leven van een individu.

In een koninklijke zaak krijgt de beschuldiging een politieke lading. Het betoveren van het beeld van de koning kan worden uitgelegd als een poging om rechtstreeks in te grijpen in zijn lichaam en daarmee in de orde van het koninkrijk. De wassen figuur verbindt Ruggieri zo met een heel andere geschiedenis van magie dan die van de eenvoudige horoscoop. Dat verklaart waarom zijn naam eeuwenlang verbonden zal blijven met het woord «tovenaar», evenzeer als met dat van astroloog.

De formulering is laat, maar vat zijn nalatenschap treffend samen. Catharina de' Medici zelf werd omgeven door een zwarte legende waarin vergif, magie, astrologie en machiavellisme samenkomen. Ruggieri wordt vanzelfsprekend haar duistere dubbelganger: degene die de hemel leest terwijl de koningin de aarde bestuurt.

Dit beeld heeft veel te danken aan de literatuur, maar het ontstaat niet uit het niets. Diplomatieke berichten bevestigen de nabijheid; manuscripten bevestigen de beschuldiging van betovering; almanakken bevestigen de astroloog. De literatuur heeft deze fragmenten alleen samengebracht in een samenhangend personage.

Balzac maakt van Ruggieri een grootmeester van de magie

In de 19e eeuw speelt Honoré de Balzac een enorme rol in deze transformatie. In Over Catharina de' Medici, en vooral in de verhalen rond de Ruggieri's, maakt hij van Cosimo een bijna filosofisch personage: astroloog, alchemist, opperste raadgever en bezitter van een geheime kennis van de wereld.

Balzac verzint hem relaties toe, of schrijft hem relaties toe, evenals een broer en scènes die de documentatie niet altijd bevestigt. Maar zijn Ruggieri wordt literair zo krachtig dat hij vervolgens het historische beeld van de figuur beïnvloedt.

Het Maison de Balzac bewaart overigens een drukplaat met een voorstelling van Cosme Ruggieri, die in de 20e eeuw werd vervaardigd om dit literaire universum te illustreren. Ook Alexandre Dumas voert Ruggieri op. In Henri III et sa cour, dat in 1829 in première ging bij de Comédie-Française, verschijnt Côme Ruggieri al in het eerste bedrijf in een nachtelijk vertrek, terwijl hij naar de hemel kijkt en wacht op het gunstige moment voor een magische ervaring.

Deze theatrale scène legt voor generaties het beeld vast van de astroloog van de Medici: lamp, nacht, toren, hemelse berekeningen, geesten en een gemaskerde koningin. De hoveling uit de 16e eeuw wordt bij uitstek een romantisch personage.

Het portret dat in Chaumont-sur-Loire wordt bewaard en tegenwoordig op Wikimedia Commons wordt gereproduceerd, dateert uit de 17e eeuw; de maker is onbekend. Traditioneel wordt het geïdentificeerd als Côme Ruggieri.

De datering ligt dicht genoeg bij zijn leven om het beeld bijzonder waardevol te maken, maar de identificatie blijft vermoedelijk. Juist dat past bij Ruggieri: zelfs zijn gezicht bereikt ons door een sluier.

De profetieën van Ruggieri worden regelmatig aan Nostradamus toegeschreven, en omgekeerd. Dat valt te verklaren door de herinnering aan Catharina de Medici, rond wie beide namen met elkaar zijn verbonden.

Nostradamus is vooral de gedrukte auteur van de Centuries en de almanakken die hem Europese bekendheid bezorgden. Ruggieri is meer de hoveling, de naaste adviseur, degene wiens voorspellingen zich vermengen met de onmiddellijke aangelegenheden van de macht. De een spreekt vanuit Salon-de-Provence en zijn boeken; de ander handelt op enkele passen van de koningin.

Hoe moeten we Côme Ruggieri vandaag lezen?

Hem reduceren tot een charlatan zou de werkelijke plaats van de astrologie in de renaissancepolitiek uit het oog doen verliezen. Hem veranderen in een almachtige tovenaar zou de depêches, de diplomatieke netwerken en de functies die hij aan het hof bekleedde doen vergeten.

Ruggieri is het interessantst op het raakpunt van deze twee dimensies. Hij is een daadwerkelijk geraadpleegde astroloog, een man die betrokken was bij een werkelijk gedocumenteerde betoveringszaak en een personage wiens herinnering de grote magische angsten van zijn eeuw heeft opgenomen.

Zijn geschiedenis helpt ons een wereld te begrijpen waarin men taalkundige, commendataire abt, astroloog, adviseur en van hekserij verdachte kon zijn zonder dat deze identiteiten absoluut onverenigbaar leken.

Côme Ruggieri heeft geen werk nagelaten dat vergelijkbaar is met dat van Agrippa, Nostradamus of Paracelsus. Zijn nalatenschap ligt elders: in de figuur van de hofastroloog zelf, degene die dicht genoeg bij de macht staat opdat zijn berekeningen staatszaken kunnen worden.

De Medici-zuil, de kamer van Chaumont, het wassen beeld uit 1574, de almanakken van Querberus, de profetie van Saint-Germain en de spiegel van de Valois vormen vandaag de dag een bijna ritueel geheel. Ze vertellen allemaal hetzelfde: aan het hof van Catharina stond de hemel nooit ver van de politiek.

Om dit verhaal over magie en macht in Frankrijk verder te verkennen, kun je onze biografie van Nostradamus lezen, die van La Voisin, ons artikel over Cornelius Agrippa en ook ons dossier Het occultisme, een geschiedenis van Frankrijk.

Bronnen en aanknopingspunten

De Bibliothèque nationale de France identificeert Côme Ruggieri met de data « 15..-1615 » en bewaart meerdere documenten die met zijn activiteiten verband houden. Het manuscript BnF Français 23356 bevat onder meer een brief van Catherine de Médicis over de Florentijn « Cosme Ruggier », die er in 1574 van werd beschuldigd een wassen beeld te hebben gemaakt om Charles IX te betoveren.

De Catalogue collectif de France vermeldt eveneens astrologische voorspellingen in het Italiaans, gericht aan een prins rond 1561-1562 en toegeschreven aan Ruggieri. Het document verwijst naar Catherine de Médicis, de prins van Condé en het katholieke triumviraat.

Voor de Toscaanse diplomatieke dépêches uit 1572 en 1574 bewaren de Négociations diplomatiques de la France avec la Toscane, in de 19e eeuw door Abel Desjardins op basis van de archieven gepubliceerd, de getuigenissen van Petrucci en Vincenzo Alamanni over de astrologische activiteiten van Ruggieri en zijn aanzien bij Catherine.

Het werk van Eugène Defrance, Catherine de Médicis, ses astrologues et ses magiciens-envoûteurs, in 1911 gepubliceerd bij Mercure de France op basis van talrijke archiefstukken, blijft een belangrijke compilatie over de zaak van 1574, de magische spiegel en de occulte tradities die aan het hof van de Valois verbonden waren.

Paris Musées documenteert de Medici-zuil, die op de binnenplaats van het hôtel de la Reine werd opgericht en via een deur met de vertrekken van Catherine verbonden was. De astrologische functie ervan behoort tot de traditie die met het monument verbonden is.

Op de omslag staat een vermoedelijk portret van Côme Ruggieri, een anoniem olieverfschilderij uit de 17e eeuw dat wordt bewaard in het kasteel van Chaumont-sur-Loire. Het werk en de getrouwe reproductie ervan zijn publiek domein.