Waarvoor dient de Driehoek van de Kunst in ceremoniële magie?

De «Magische Driehoek» is geen verplichte figuur binnen alle magie. In de westerse ceremoniële traditie verwijst deze vooral naar wat moderne edities de Driehoek van de Kunst of Driehoek van Salomo noemen: een ruimte die buiten de cirkel van de beoefenaar wordt getekend in bepaalde evocatie­rituelen, met name in de Ars Goetia.

De functie ervan moet niet worden verward met die van om het even welke symbolische driehoek. Een alchemistische driehoek, het elementaire teken voor Vuur, een voorstelling van de christelijke Drie-eenheid en de goëtische Driehoek van de Kunst kunnen dezelfde geometrie gebruiken zonder tot hetzelfde systeem te behoren. De vorm is gemeenschappelijk; de rite die er betekenis aan geeft, niet.

Waar komt de Driehoek van de Kunst vandaan?

Het bekendste model verschijnt in de handschriftelijke traditie van het Lemegeton Clavicula Salomonis, ofwel de Kleine Sleutel van Salomo, een compilatie van ceremoniële magie die is overgeleverd in manuscripten uit de 16e en 17e eeuw.

De British Library bewaart onder meer het manuscript Sloane MS 3648, dat een versie van de Lesser Key of Solomon bevat. De catalogus dateert het binnen een geheel dat loopt van 1572 tot de 17e eeuw. Het manuscript toont de magische cirkel en de driehoek als twee afzonderlijke figuren binnen één ceremonieel geheel.

De kritische transcriptie van Joseph H. Peterson, voornamelijk gebaseerd op het manuscript Sloane 3825 en vergeleken met verschillende andere getuigen, geeft een zeer duidelijke instructie: de driehoek is de driehoek waarin Salomo naar verluidt de ongehoorzame geesten beval. Hij moet op een bepaalde afstand van de cirkel worden getekend en gericht zijn naar het kwartier waartoe de aangeroepen geest behoort.

Deze formulering behoort tot het Lemegeton. Het is geen regel voor alle westerse magie.

Hoe ziet de Driehoek van Salomo in de Ars Goetia eruit?

In de manuscripten en in de Mathers-Crowley-editie van 1904De driehoek heeft een precieze structuur.

De tekst plaatst hem op twee voet van de magische cirkel en geeft hem een breedte van ongeveer drie voet. In het midden staat de naam Michael. Aan de buitenkant verschijnen, afhankelijk van de manuscripten en spellingen, de namen Anephezeton of Anaphaxeton, Tetragrammaton en Primeumaton.

Spellingvarianten zijn normaal bij dit soort handschriftelijke overlevering. Ze herinneren eraan dat er geen tekening bestaat die intact is overgeleverd uit een antiek Salomonisch origineel: we hebben te maken met opeenvolgende kopieën, bewerkingen en edities.

De tekening die hier op de omslag wordt gebruikt, is afkomstig uit het manuscript Sloane 3648 en toont precies de cirkel en de driehoek in hun rituele verhouding. De afbeelding is publiek domein.

Moet de driehoek altijd naar het oosten wijzen?

Nee.

De Ars Goetia preciseert dat de driehoek moet worden geplaatst in de richting waartoe de geest behoort. De basis bevindt zich aan de kant van de cirkel en de punt is gericht naar de betreffende richting.

Het Oosten is dus geen universele oriëntatie van de Driehoek van de Kunst. Hij kan in sommige gedrukte platen of bepaalde rituele voorbeelden in het Oosten verschijnen, maar de logica van de tekst is directioneel: de plaats hangt af van de handeling.

Dit onderscheid is belangrijk, omdat het moderne occultisme de neiging heeft grafische voorbeelden in algemene wetten te veranderen.

Dient de Driehoek van de Kunst om een geest te « materialiseren »?

In de taal van grimoires is de driehoek bovenal een aan de verschijning toegewezen plaats.

De tekst beschrijft geen natuurkundige theorie volgens welke de drie zijden een meetbare « manifestatie-energie » zouden concentreren. Hij geeft eerder aan dat de geest moet verschijnen in een ritueel afgebakende ruimte, gescheiden van de ruimte waar de magiër staat.

Binnen de logica van het grimoire ordent deze scheiding de relatie tussen de magiër en de geest: de eerste blijft in de cirkel, terwijl de tweede een bepaalde verschijningsplaats krijgt.

Tegenwoordig spreken over « materialisatie », « astrale condensatie » of « dimensionale poort » is een latere interpretatie. Ze kan binnen bepaalde occulte systemen passen, maar mag niet worden voorgesteld als de universele historische verklaring van de Driehoek van de Kunst.

Waarom zijn de cirkel en de driehoek van elkaar gescheiden?

In de Ars Goetia vervullen de cirkel en de driehoek twee verschillende rituele functies.

De cirkel is de ruimte van de magiër. De tekst beschrijft deze als een figuur die bedoeld is om de magiër te beschermen tegen de boosaardigheid van de geesten en hem met goddelijke namen omringt. De driehoek wordt erbuiten geplaatst en dient als aangewezen ruimte voor de verschijning.

Het is daarom juister om te spreken van een ceremonieel systeem met twee ruimtes dan om abstract « cirkel = oneindigheid » en « driehoek = materie » tegenover elkaar te stellen.

Filosofische interpretaties van de cirkel en de driehoek bestaan, maar ze komen bovenop de concrete werking van het ritueel. In de goëtische tekst is de ruimtelijke indeling net zo belangrijk als de symbolische geometrie.

Zie Wat wordt er werkelijk bedoeld met Hoge Magie? om de cirkel in het geheel van de ceremoniële magie te plaatsen.

Kan men een magische cirkel beoefenen zonder driehoek?

Ja. De tegengestelde bewering is historisch onjuist.

Veel teksten over ceremoniële magie schrijven een cirkel voor zonder de Goëtische Driehoek van de Kunst te gebruiken. De Sleutel van Salomo beschrijft bijvoorbeeld uitvoerig de constructie van de cirkel, de goddelijke namen, de pentakels en de instrumenten, zonder de verschijningsdriehoek uit de Ars Goetia tot een verplicht onderdeel van elke handeling te maken.

Andere grimoires gebruiken nog andere opstellingen. Het Grand Grimoire plaatst een driehoek in een rituele constructie die niet die van het Lemegeton is, met de beoefenaar en zijn assistenten binnen een andere opstelling geplaatst.

Er bestaat dus geen uniek plan voor het « ware magische ritueel ». Elke tekst moet volgens zijn eigen systeem worden gelezen.

Komt de driehoek voor de Ars Goetia voor?

Ja, in eerdere of parallelle bezweringsteksten.

Reginald Scot publiceerde in 1584 in The Discoverie of Witchcraft verschillende magische teksten die hij met een kritische bedoeling reproduceerde. Een van deze passages legt uit dat de driehoek in bepaalde bezweringen dient om een geest door de kracht van de namen van de Heilige Drie-eenheid te dwingen de waarheid te spreken.

Deze rechtvaardiging is niet identiek aan die van het Lemegeton, maar ze toont aan dat de driehoek al een plaats innam in de Engelse evocatiemagie van het einde van de 16e eeuw.

De precieze genealogie van de verschillende tekeningen blijft complex: samenstellers kopieerden, combineerden en bewerkten materiaal uit oudere manuscripten.

Verbeeldt de Driehoek van de Kunst de Heilige Drie-eenheid?

In sommige teksten is de trinitarische lezing expliciet.

De passage die door Reginald Scot is overgenomen, roept precies de namen van de Heilige Drie-eenheid aan om de door de driehoek uitgeoefende dwang te verklaren.

Maar deze uitleg mag niet tot een universele sleutel worden gemaakt. De goëtische Driehoek draagt andere goddelijke en engelachtige namen, en de driehoeken van de alchemie of de elementaire magie volgen andere conventies.

Het getal drie bezit een immense symbolische rijkdom in het christendom, het neoplatonisme, de alchemie en talrijke religieuze systemen. Dat betekent niet dat alle driehoekige figuren dezelfde oorsprong of functie hebben.

Is het getal drie « het getal van Saturnus »?

Niet universeel.

In sommige occulte correspondentietabellen kan Saturnus met specifieke getallen worden verbonden, maar er bestaat geen algemene regel die van de driehoek de saturnische figuur maakt omdat deze drie zijden heeft.

In de planetaire magie van de Renaissance kenden magische vierkanten bijvoorbeeld aan Saturnus een vierkant toe van 3 × 3. Deze numerieke associatie betekent niet dat « elke driehoek saturnisch is ».

Rituele geometrie moet in haar context worden bestudeerd, in plaats van correspondenties uit verschillende systemen bij elkaar op te tellen.

Zijn invocatie en evocatie werkelijk twee tegengestelde handelingen?

Het onderscheid is nuttig, maar moderner en flexibeler dan soms wordt beweerd.

In de hedendaagse ceremoniële occultisme noemt men doorgaans aanroeping het aanroepen van een macht in de rituele ruimte of in de beoefenaar, terwijl oproeping het oproepen van een geest betekent om uiterlijk te verschijnen.

Dit onderscheid helpt de rol van de Driehoek van de Kunst te begrijpen: in de Goëtie wordt de geest opgeroepen om te verschijnen op een plaats die losstaat van de cirkel.

Oude grimoires gebruiken de woorden echter niet altijd zo strikt. Latijnse en volkstalige werkwoorden die aanroepen, roepen, bezweren of oproepen betekenen, kunnen elkaar overlappen.

Daarom is het beter om het onderscheid tussen aanroeping en oproeping te beschouwen als een praktisch terminologisch hulpmiddel, en niet als een terminologische wet die voor alle handschriften geldt.

Sluit de Driehoek van de Kunst de geest fysiek «op»?

De woordenschat van grimoires heeft betrekking op rituele dwang: bevel, bezwering, gehoorzaamheid, goddelijke namen en toegewezen ruimte.

Toch moet geometrie niet worden omgevormd tot een verifieerbaar fysiek mechanisme. De driehoek is geen «energetische kooi» waarvan de weerstand kan worden gemeten.

Binnen het religieuze en magische systeem van de tekst komt de werking voort uit het geheel: goddelijke namen, Salomonische autoriteit, cirkel, gebeden, zegels, bezweringen en het verlof om te vertrekken.

Alleen de driehoekige vorm isoleren en er automatisch een insluitende werking aan toeschrijven, betekent dat men het object losmaakt van zijn context.

Welke namen verschijnen op de Driehoek van de Ars Goetia?

De handschriften vertonen verschillende spellingsvarianten, maar doorgaans omringen drie namen de driehoek: Anephezeton, Tetragrammaton en Primeumaton. In het midden staat Michael.

Tetragrammaton verwijst naar de goddelijke naam van vier letters, YHWH, in een zeer gangbare gelatiniseerde vorm binnen de Europese christelijke en kabbalistische magie.

Michael is de aartsengel Michaël, een figuur van gezag en geestelijke strijd binnen het christendom.

De andere vormen zijn moeilijker te verklaren en kenden wisselende schrijfwijzen. Hun ondoorzichtigheid maakt zelf deel uit van de overdracht van machtsnamen in grimoires.

Zie voor een breder begrip van dit verschijnsel De Sleutels van Salomo begrijpen.

Moet het zegel van de geest in het midden van de driehoek worden geplaatst?

Dit gebaar bestaat in sommige moderne praktijken, maar het moet niet worden opgelegd als universele instructie van de Ars Goetia.

De tekst van de driehoek beschrijft de figuur, de afstand, de oriëntatie en de namen die erop staan. De zegels van de geesten behoren tot het goëtische rituele apparaat, maar het gebruik ervan verschilt per handschrift, editie en moderne school.

De catalogus van de 72 geesten van de Ars Goetia laat zien in hoeverre de afzonderlijke zegels al een systeem vormen dat verschilt van de algemene geometrie van de cirkel en de driehoek.

Moet de driehoek met krijt of zout worden getekend?

De Lemegeton geeft de afmetingen en de indeling, maar maakt krijt of zout niet tot universeel verplichte materialen.

De methoden voor het tekenen verschillen naargelang de teksten en hedendaagse praktijken: tekenen op de grond, een permanent doek, een plank, stof of een vooraf voorbereide figuur.

Zout kan in bepaalde rituelen een eigen zuiverende functie hebben, maar dat betekent niet dat de Driehoek van Salomo historisch gezien van zout moet zijn gemaakt.

Zie voor de werkelijke plaats van zout in magische tradities Zout in de magie: soorten, toepassingen en rituelen.

Moet de « energie » van de driehoek vóór elk ritueel opnieuw worden geactiveerd?

Er bestaat geen universele historische regel die op deze manier is geformuleerd.

Een permanent ritueel instrument kan volgens de gevolgde traditie vóór de handeling worden gewijd, gecontroleerd of ritueel voorbereid. De term « energetisch opladen van de driehoek » behoort vooral tot hedendaagse esoterische praktijken.

In grimoires ligt de nadruk meer op de juiste voorbereiding van de figuren, de ingeschreven namen, de gebeden, de bezweringen en de omstandigheden van de handeling.

Heeft de driehoek ook een elementaire betekenis?

Ja, maar binnen een ander symbolisch systeem.

In de alchemie en de westerse grafische traditie kan een naar boven wijzende driehoek Vuur aanduiden, terwijl een naar beneden wijzende driehoek Water kan aanduiden. Een dwarsstreep maakt het mogelijk Lucht en Aarde te onderscheiden in de elementaire tekens die klassiek zijn geworden.

Deze tekens zijn niet de Driehoek van de Kunst van de Goëtie. Ze gebruiken eenvoudigweg dezelfde geometrie.

Ons artikel Waar komen de vier elementen van de westerse magie vandaan? beschrijft deze geschiedenis afzonderlijk.

En de driehoek in de alchemie?

De alchemie gebruikt een groot aantal driehoeken in haar symbolen, schema's en voorstellingen van vuur of de elementen.

Een driehoek kan ook deel uitmaken van composities die drie principes, drie handelingen of drie niveaus van een kosmologie uitdrukken. Niets daarvan bewijst dat hij identiek is aan de goëtische Driehoek.

De valkuil bestaat erin uit te gaan van de vorm - drie zijden - en vervolgens alles wat daarop lijkt samen te voegen. De geschiedenis van het occultisme vraagt er juist om de teksten, data en gebruiken te volgen.

Is de driehoek een universeel symbool van schepping?

Triaden komen in veel religies en filosofieën voor: de christelijke Drie-eenheid, bepaalde hindoeïstische triaden, de drie principes van alchemistische of filosofische systemen.

Maar deze overeenkomsten maken het niet mogelijk te beweren dat achter alle tradities één enkele « oerdriehoek » schuilgaat.

Vergelijken kan interessant zijn; vereenzelvigen is veel riskanter.

De westerse Driehoek van de Kunst behoort tot een specifieke geschiedenis van christelijke bezweringsmagie en de salomonische traditie. Het is deze geschiedenis die zijn aanwezigheid in de Goëtie verklaart, niet een universele theorie over alle religies.

Waarom wordt de driehoek van de Goëtie buiten geplaatst?

Omdat het ritueel twee afzonderlijke posities organiseert.

De uitvoerder bevindt zich in een ruimte die door goddelijke namen wordt afgebakend. De verschijningsplaats is afgescheiden en aan de geest toegewezen. Deze structuur maakt de hiërarchie zichtbaar die het grimoire probeert op te leggen: het goddelijke gezag beschermt en machtigt de uitvoerder, terwijl de geest in een bepaald gebied wordt opgeroepen.

Deze opstelling is dus zowel theologisch als geometrisch.

De tekst is geen handleiding voor het « manipuleren van neutrale energieën ». Hij behoort tot een christelijke magie waarin de namen van God en het gezag van Salomo een centrale rol spelen.

Is de Driehoek van de Kunst onmisbaar in de Goëtie?

In de rituele vorm die in de Ars Goetia wordt beschreven, maakt hij deel uit van de door de tekst voorgeschreven opstelling.

Beweren dat hij onmisbaar is voor alle magie heeft daarentegen geen historische grond.

Een inwijdingsritueel, een astrologische handeling, een talismanisch gebed, een waarzegpraktijk of een neopaganistisch ritueel kan heel goed zonder verschijningsdriehoek.

De juiste vraag is dus niet « is er altijd een driehoek nodig? », maar « voorziet de tekst of traditie die ik volg erin, en met welke functie? »

De Driehoek van de Kunst en moderne magie

Occultisten uit de 19e en 20e eeuw hebben het goëtische beeld van de cirkel en de driehoek breed verspreid. De uitgave van S. L. MacGregor Mathers en Aleister Crowley uit 1904 speelde een belangrijke rol in deze popularisering.

Van daaruit verschijnt de driehoek in handboeken over ceremoniële magie, reproducties van grimoires, de populaire occulte cultuur en, recenter, in games, films en illustraties die door de demonologie zijn geïnspireerd.

De vorm ervan is zo vertrouwd geworden dat ze soms als algemeen symbool voor ‘summoning’ wordt gebruikt. Historisch gezien is ze veel specifieker: ze behoort in de eerste plaats tot een bepaald type salomonische bezwering.

Wat je moet onthouden over de Magische Driehoek

De Driehoek van de Kunst is noch een universele poort, noch een figuur die voor elke rite noodzakelijk is. Het is een ceremonieel hulpmiddel waarvan de bekendste vorm afkomstig is uit de traditie van het Lemegeton en de Ars Goetia.

In dit systeem bepaalt de cirkel de plaats van de operator en de driehoek die van de verschijning. De driehoek draagt heilige namen, wordt buiten de cirkel geplaatst en is gericht volgens de richting die aan de geest wordt toegeschreven.

Andere grimoires gebruiken andere configuraties. Andere tradities geven de driehoek andere betekenissen. Juist die diversiteit moeten we behouden om te voorkomen dat een specifiek goëtisch hulpmiddel wordt omgevormd tot een universeel symbool van alle westerse magie.

Lees voor meer informatie Hoe Goëtie de kunst van de 72 geesten werd, Wie zijn de 72 geesten van de Ars Goetia?, Waarom duiden pentakel en pentagram niet hetzelfde aan? en Wat wordt er werkelijk bedoeld met Hoge Magie?.

Bronnen en wegwijzers

Voor de transcriptie van het Lemegeton en de handschriftelijke varianten van de Driehoek van de Kunst: Joseph H. Peterson, Lemegeton, Part 1: Goetia, een transcriptie die voornamelijk is gebaseerd op British Library Sloane MS 3825 en is vergeleken met verschillende andere manuscripten.

Voor het manuscript Sloane 3648: British Library Archives and Manuscripts Catalogue, waarin dit deel een versie van de Lesser Key of Solomon bevat.

Voor een gedrukte getuigenis uit het einde van de 16e eeuw over de cirkel en de driehoek bij de bezwering: Reginald Scot, The Discoverie of Witchcraft, boek 16, 1584.

Voor de Clavicule de Salomon en de constructie van de cirkel in een andere tak van de salomonische traditie: S. L. MacGregor Mathers, red., The Key of Solomon.

Voor een andere configuratie in het Grand Grimoire: Le Grand Grimoire, hoofdstuk IV.

Omslagafbeelding: cirkel en Driehoek van Salomo in het manuscript British Library Sloane 3648, 17e eeuw, reproductie uit het publieke domein beschikbaar op Wikimedia Commons.