De Romeinse fasces, of fasces, zijn een bundel roeden die rond een bijl zijn samengebonden. In de Romeinse Republiek en het Romeinse Keizerrijk dragen lictoren deze voor bepaalde magistraten uit. Het voorwerp belichaamt het openbare gezag, met inbegrip van de macht om te straffen. Het samenbrengen van meerdere stokken heeft ook geleid tot een interpretatie van collectieve kracht. Eeuwen later neemt het Italiaanse fascisme het woord en het embleem over, waardoor het symbool een moderne politieke connotatie krijgt die moet worden onderscheiden van het antieke gebruik ervan.
| Latijnse naam | Fasces |
|---|---|
| Vorm | Roeden samengebonden rond een bijl |
| Dragers | Lictoren |
| Antieke betekenis | Staatsautoriteit en macht van de magistraat |
| Modern hergebruik | Embleem van het Italiaanse fascisme |
Waarvoor dienen de fasces in de Republiek?
Het British Museum presenteert de fasces als grafische emblemen van de macht van Romeinse magistraten.
De fasces gaan de vertegenwoordiger van de staat vooraf en maken zijn autoriteit zichtbaar in de openbare ruimte.
Het symbool maakt dus deel uit van het institutionele functioneren van Rome, voordat het door moderne regimes werd overgenomen.
Wie draagt deze insignes?
Lictoren zijn beambten die magistraten begeleiden en de fasces dragen.
Een bronzen beeldje in het British Museum toont een ambtenaar die deze bundel roeden vasthoudt.
Het teken stelt geen god voor: het markeert een politieke functie.
Waarom verschijnt er een lemmet in de bundel?
De bijl verwijst naar de dwangmacht en, in bepaalde contexten, naar de doodstraf.
Het British Museum beschrijft de roeden en de bijl expliciet als instrumenten die het vermogen van de Romeinse autoriteit om te straffen zichtbaar maken.
De aanwezigheid of afwezigheid van de bijl kan variëren afhankelijk van de plaats en de status van de magistraat.
Waar komt het idee van collectieve kracht vandaan?
Meerdere samengebonden roeden zijn sterker dan een afzonderlijke stang. Deze fysieke eigenschap heeft door associatie een interpretatie van eenheid en kracht bevorderd.
Het Metropolitan Museum beschrijft de fasces als een symbool van macht of autoriteit en, in moderne herinterpretaties, van kracht door verbondenheid.
Deze interpretatie komt bovenop de antieke institutionele functie, zonder deze te vervangen.
Hoe gebruikt het fascisme het symbool opnieuw?
In de twintigste eeuw neemt de beweging van Benito Mussolini de fasces als embleem over en ontleent zij haar naam aan het Italiaanse woord fascio.
Door deze toe-eigening wordt het motief tegenwoordig in veel contexten met het fascisme geassocieerd.
De antieke geschiedenis blijft echter onderscheiden: een Romeins reliëf of een lictor die fasces draagt, valt niet onder de politieke ideologie van de twintigste eeuw. Net als bij de swastika/manji is de chronologie essentieel om het teken correct te interpreteren.
Bronnen en historische aanknopingspunten
Het British Museum legt de fasces uit als roeden en een bijl die de dwingende macht van de Romeinse staat vertegenwoordigen. Een beeldje van een lictor toont het voorwerp in zijn antieke context.
