De Sabbat van de Heksen

Inhoud...

De Heksen­sabbat roept beelden op van geheime nachtelijke bijeenkomsten, occulte rituelen en mysterieuze figuren die dansen onder de maan. Ook wel de Heksendans genoemd, wekt dit zowel angst als fascinatie op. Ik wil er echter op wijzen dat dit artikel met de nodige terughoudendheid moet worden gelezen, omdat de informatie die vandaag de dag bestaat mogelijk is gecreëerd om de heksenvervolging te rechtvaardigen. Laten we daarom samen in deze legendarische viering duiken.

1. De oorsprong van de Heksen­sabbat

De oorsprong van de Heksen­sabbat gaat terug tot de middeleeuwse overtuigingen in Europa, een tijd waarin magie en hekserij vaak werden bekeken door het prisma van religie en bijgeloof. Het woord "sabbat" is zelf afgeleid van het Hebreeuwse shabbath, dat "rust" betekent, maar het gebruik ervan in de context van hekserij heeft een veel duisterdere betekenis. In de teksten uit die tijd werden deze sabbatten beschreven als bijeenkomsten van mensen die van hekserij werden beschuldigd, het christendom afwezen en trouw zwoeren aan de duivel.

De eerste opmerkelijke vermelding van de sabbat komt uit geschriften van de Inquisitie, waarin heksen volgens getuigenissen beweerden aan deze bijeenkomsten deel te nemen. Deze verhalen werden op grote schaal gebruikt om de vervolgingen tijdens de heksenjachten te rechtvaardigen, vooral in Europa tussen de 15e en 17e eeuw.

2. De hulpmiddelen van de sabbat

De instrumenten die tijdens sabbatten werden gebruikt en de symbolen die met deze bijeenkomsten werden geassocieerd, verwijzen duidelijk naar hekserij:

• De bezem: het beeld van heksen die op bezems vliegen is een van de meest iconische beelden. De bezem, een alledaags voorwerp, zou zijn gebruikt voor het aanbrengen van magische zalven waarmee heksen naar de sabbat konden "vliegen".

• De ketels: ketels werden gebruikt voor het bereiden van magische drankjes en aftreksels. Dit symbool van transformatie staat centraal in de mythologie rond heksen en vertegenwoordigt het vermogen om natuurlijke stoffen in betoveringen te veranderen.

• De vertrouwde geesten: vaak werden heksen vergezeld door vertrouwde geesten, geesten of demonen die de vorm van dieren aannamen (katten, honden, kikkers of raven). Deze vertrouwde geesten hielpen bij het beoefenen van magie en dienden ook als beschermende metgezellen.

3. Het verloop van de sabbat

De schaarse geschriften beschrijven scènes van intense rituele activiteit, waarin de normen van de middeleeuwse christelijke samenleving niet alleen werden omgekeerd, maar ook openlijk met voeten werden getreden. De verhalen over deze nachtelijke bijeenkomsten zijn doordrenkt van symbolen van verzet tegen de religieuze orde en van verbondenheid met duistere krachten.

Deze bijeenkomsten bevatten verschillende belangrijke rituele elementen:

• Afzwering van het geloof: een van de meest godslasterlijke handelingen die tijdens sabbatten werd vermeld, was het afzweren van het christendom. De deelnemers zouden trouw aan de duivel hebben gezworen, vaak door hem een kus te geven, soms voorgesteld als een kus op de anus van de duivel, een ultieme daad van verzet tegen de christelijke normen.

• Pacten met de duivel: nieuwkomers werden vaak beschreven als mensen die een pact met de duivel sloten, soms geschreven met hun eigen bloed. Dit pact was een contract waarin de tovenaar of heks zijn of haar ziel beloofde in ruil voor bovennatuurlijke krachten.

• Hekserij en vervloekingen: de sabbatten waren ook gelegenheden om spreuken en vervloekingen tegen vijanden te bereiden, waarzeggerij te beoefenen en andere vormen van magie uit te voeren die de Kerk als ketters veroordeelde.

4. Het schilderij van Goya

Francisco Goya, een van de meest gerenommeerde schilders van de 18e eeuw, heeft het thema van de Heksen­sabbat in verschillende van zijn werken verkend, met name in zijn beroemde schilderij De Heksen­sabbat (ook bekend als El Aquelarre of De Grote Bok). Dit werk maakt deel uit van de reeks zwarte schilderijen die Goya tegen het einde van zijn leven maakte. Hij schilderde ze rechtstreeks op de muren van zijn huis, de Quinta del Sordo in Madrid.

Goya beeldt hierin een nachtelijke bijeenkomst van duistere figuren af, gedomineerd door een imposante bok die de duivel voorstelt. De heksen, voornamelijk vrouwen van verschillende leeftijden, knielen neer of bieden kinderen als offer aan deze centrale figuur aan. Het tafereel is dramatisch verlicht, waardoor de uitdrukkingen van angst en aanbidding op de gezichten van de deelnemers worden benadrukt. De sfeer is donker en beklemmend en roept een gevoel van terreur en mysterie op.

Het schilderij zit vol symboliek. De bok, die in de christelijke cultuur traditioneel met de duivel wordt geassocieerd, is hier een manifestatie van duisternis en kwaad. De heksen lijken door kinderen aan te bieden vruchtbaarheidsrituelen of offerpraktijken voort te zetten, thema's die steeds terugkeren in de legendes rond sabbatten. Goya bekritiseert hier niet alleen het landelijke bijgeloof van zijn tijd, maar ook de manipulatie van angst door de Kerk en de staat.

Dit is dus de uitleg van de Heksen­sabbat, die een propagandawapen was, maar vandaag de dag opnieuw wordt gebruikt voor het organiseren van bepaalde sabbatten, als tegenreactie op onderdrukking.