Het Tau-kruis heeft de vorm van de letter T. De naam komt van de Griekse letter tau en van de laatste letter van het oude Hebreeuwse alfabet, in een schrijfwijze die aan een kruisvormig merkteken kon doen denken. Het christendom bracht het in verband met het beschermende teken uit Ezechiël 9:4. Het komt ook voor bij de heilige Antonius van Egypte en krijgt vervolgens grote betekenis bij Franciscus van Assisi, die het gebruikt als handtekening en teken van bekering.
| Vorm | T |
|---|---|
| Naam | Tau, Griekse letter |
| Bijbelse bron | Ezechiël 9:4 |
| Heiligen die ermee verbonden zijn | Antonius van Egypte en Franciscus van Assisi |
| Huidig gebruik | Franciscaans embleem en christelijk kruis |
Waarom draagt het kruis de naam Tau?
Tau is de naam van de Griekse letter Τ, waarvan de hoofdlettervorm rechtstreeks op een T lijkt. Het Tau-kruis neemt dit silhouet over, zonder een verticaal deel dat boven de dwarsbalk uitsteekt.
Het teken heeft dus zowel een alfabetische als een kruisvormige oorsprong. Dankzij deze eenvoud kan het worden gebruikt als merkteken, handtekening en voorwerp dat om de hals wordt gedragen.
De vorm bestond al vóór Franciscus van Assisi. Het franciscaanse belang ervan komt voort uit een middeleeuwse devotionele keuze, niet uit de grafische uitvinding van de letter.
Welke relatie is er met het beschermende merkteken van de profeet?
Ezechiël 9:4 spreekt over een merkteken op het voorhoofd van degenen die gespaard moeten worden. De christelijke traditie heeft dit merkteken in verband gebracht met de tau.
Tijdens het Vierde Lateraanse Concilie in 1215 bespreekt paus Innocentius III deze passage in een preek. Franciscan Media herinnert eraan dat deze gebeurtenis van belang is in de context waarin Franciscus later de Tau overneemt.
Zo krijgt het symbool een betekenis van bekering en verlossing: wie met de Tau wordt gemarkeerd, wordt geroepen tot een hervormd leven.
Waarom wordt het kruis met de antonieten geassocieerd?
De Tau is ook verbonden met de heilige Antonius van Egypte en met de ziekenhuisgemeenschappen die onder zijn bescherming stonden.
Franciscan Media herinnert eraan dat het teken voorkomt in kunst die aan Antonius is gewijd, lang vóór de tijd van Franciscus.
Dit verhaal laat zien dat het Tau-kruis meerdere christelijke traditielijnen kent. De franciscaanse traditie is tegenwoordig het meest zichtbaar, maar omvat niet de volledige betekenis van het symbool.
Hoe wordt het een franciscaans teken?
Franciscus van Assisi gebruikt de Tau als persoonlijk teken en ondertekent zijn brieven met deze vorm in plaats van zijn naam te schrijven.
Franciscanen zien hierin een beeld van boetedoening, bekering en gehechtheid aan het kruis van Christus. De Tau wordt tegenwoordig gedragen door broeders, zusters en leden van de franciscaanse familie.
Het symbool vervangt het Latijnse kruis niet; het verwoordt een franciscaanse manier om het kruis te beleven door eenvoud, bekering en dienstbaarheid.
Waarom blijft de vorm zonder bovenste deel toch christelijk?
Een christelijk kruis hoeft niet één enkele geometrische vorm aan te nemen. De vroegste tradities kennen verschillende vormen van kruisen en christogrammen.
De Tau lijkt visueel op het type kruis waarop in sommige antieke afbeeldingen de veroordeelde wordt geplaatst. Deze gelijkenis versterkt de integratie ervan in de beeldtaal van het lijdensverhaal.
Samen met het staurogram en het Chi-Rho toont de Tau de rijkdom van de vroegchristelijke grafische beeldtaal, vóór en na de vastlegging van het Latijnse kruis als dominante vorm.
Historische bronnen en aanknopingspunten
Franciscan Media beschrijft het verband tussen de Tau, Ezechiël, het Vierde Lateraans Concilie en Franciscus van Assisi. De franciscaanse traditie bewaart dit teken nog steeds als symbool van bekering en verbondenheid.
