De Egyptische cartouche is een ovale lus die eindigt in een korte balk en bepaalde namen van de koning of koningin omringt. De term « cartouche » is afkomstig van Franse geleerden uit de moderne tijd; de Egyptenaren gebruikten een vorm die was afgeleid van de Shen-ring. De naam omringen betekent dat deze wordt onderscheiden en beschermd en een koninklijke plaats krijgt. Cartouches speelden ook een beslissende rol bij het ontcijferen van de hiërogliefen in de 19e eeuw.
| Vorm | Langwerpige ovaal, afgesloten met een balk |
|---|---|
| Oorsprong | Ontwikkeling van de Shen-ring |
| Functie | Koninklijke namen omkaderen en beschermen |
| Gebruik | Geboortenaam en troonnaam van de heerser |
| Moderne geschiedenis | Belangrijk hulpmiddel bij het ontcijferen van het hiërogliefenschrift |
Hoe herken je een cartouche?
De cartouche is een lange ovale lus rond een reeks hiërogliefen. Een balk sluit één uiteinde af.
Het British Museum beschrijft het als een speciale vorm die wordt gebruikt rond de naam van een koning of koningin.
Deze rand onderscheidt de koninklijke naam onmiddellijk in een complexe inscriptie.
Wat is het verband met de Shen-ring?
De cartouche is afgeleid van de Shen, een touwlus die wordt geassocieerd met duur en bescherming.
Het Metropolitan Museum bewaart een funderingsplaat van Psusennes I waarvan de volledige vorm de Shen-ring rond de koninklijke naam overneemt.
De ovale vorm van de cartouche behoudt dus het idee van een beschermende omtrek rond de identiteit van de heerser.
Waarom wordt de naam van de farao omringd?
De naam heeft een fundamentele waarde in het Egyptische denken. Het beschermen ervan draagt bij aan de continuïteit van de persoon en het koningschap.
De cartouche isoleert de naam en maakt deze tegelijkertijd onmiddellijk zichtbaar.
De cartouche fungeert dus als schrift, kader en statusembleem.
Welke koningsnamen komen in de cartouches?
De koning heeft een titulatuur die uit verschillende namen bestaat. Twee daarvan worden in cartouches geplaatst: de geboortenaam en de troonnaam.
Deze praktijk wordt een van de meest herkenbare kenmerken van de koninklijke epigrafie.
Een scarabee kan een cartouche of een vereenvoudigde vorm met de naam van een heerser reproduceren, zelfs lang na diens dood.
Waarom helpt de cartouche bij het ontcijferen van hiërogliefen?
In de 19e eeuw begrepen geleerden dat de ovalen koningsnamen bevatten.
Jean-François Champollion vergeleek de cartouches van bekende heersers en identificeerde fonetische waarden, een beslissende stap op weg naar het lezen van het Egyptische schrift.
Het British Museum legt uit hoe de cartouches van Ramses en Thoetmosis hielpen bevestigen dat verschillende tekens een fonetische waarde hadden.
Bronnen en historische aanknopingspunten
De British Museum legt de cartouche uit als een beschermende lus rond de koningsnaam en herinnert aan de band met de Shen. Het artikel over Champollion laat zien welke rol deze speelde bij het ontcijferen van de hiërogliefen.
