Meteen naar de content
AeternumAeternum
De Kelk en de Duif

Pantakels van Abbé Julio

De Kelk en de Duif

Downloaden

De Kelk en de Duif

De Kelk en de Duif — pentakel van abbé Julio, originele gravure uit 1908

Originele inkten en letters · 360 dpi

4 min leestijd
De Kelk en de Duif — pentakel van abbé Julio, originele gravure uit 1908

Het pantakel De Kelk en de Duif verenigt twee vertrouwde beelden uit de christelijke traditie: een vat dat water bevat en een vogel die met vrede en zuiverheid wordt geassocieerd. Op de plaat van abbé Julio drinkt de duif uit de kelk. Deze handeling geeft beweging aan het beeld en bereidt de betekenis van het bijbehorende opschrift voor.

Julio beperkt dit teken niet tot een uiterlijk van witheid of reinheid. Hij ontwikkelt een beschouwing over het morele leven, het geweten en de daden tegenover anderen. Juist deze verbinding tussen zuivering en gedrag maakt de toelichting specifieker dan een eenvoudig talisman voor «reiniging».

De belangrijkste kenmerken

Traditie Kelk, duif en zuivering
Figuur Duif die uit een kelk drinkt
Toepassingen Zuivering, geweten en herstel
Bron Abbé Julio, 1908, toelichting nr. 79

De symboliek lezen

De formule Lavabis me, et super nivem dealbabor behoort tot het boetevocabulaire van de Psalmen. Het wassen en de sneeuw drukken daar het streven naar zuivering uit, niet een recept voor het lichaam. De gravure verbindt deze verbale taal met het beeld van een drinkende duif.

Het tafereel verenigt de kelk en een duif die eruit drinkt. De formule eromheen verwijst naar zuiverend water en de witheid van sneeuw. Julio bouwt op dit beeld voort met een beschouwing over het geweten en het kwaad dat men zichzelf of de naaste kan aandoen.

Lavabis me, et super nivem dealbabor

U zult mij wassen, en ik zal witter worden dan sneeuw.

De kelk is in de christelijke iconografie een religieus waardevol vat, maar niets in deze toelichting geeft aanleiding om het tafereel te vereenzelvigen met een specifieke eucharistische rite. De visuele functie ervan is hier het tonen van zuiverend water. De duif drukt een zachtheid uit die past bij het verlangen naar innerlijke verandering.

Oorsprong en context van het pantakel

Het thema van spiritueel wassen loopt door de Bijbelse poëzie en de christelijke boetetradities heen. Het vindt zijn oorsprong niet in de talismanische praktijk van abbé Julio. Hij neemt het over en plaatst het in een verzameling waarin de Latijnse opschriften een essentieel onderdeel van de tekens worden.

Deze geschiedenis verklaart waarom het motief niet uitsluitend vanuit zijn kleur of het dier moet worden geïnterpreteerd. Het beeld vormt een commentaar op de Latijnse zin, en de zin geeft de tekening haar richting. De vergelijking met de Lelie, een andere figuur van zuivering, laat twee verschillende composities voor een verwante bedoeling zien.

De toegeschreven effecten

Julio verbindt het teken met de reinheid van het lichaam en de zuiverheid van de ziel, en schrijft het vervolgens effecten toe bij verschillende huidaandoeningen. Deze laatste toeschrijvingen worden weergegeven als overtuigingen van de auteur. Ze vormen geen behandeladvies en er wordt hier geen product of handeling voor toepassing op de huid aanbevolen.

Julio verbindt de zuiverheid van het lichaam met die van het gedrag en met gewetensonderzoek. Hij voegt aan zijn toelichting toepassingen voor de huid toe volgens het medische vocabulaire van zijn tijd. Om deze tekst getrouw weer te geven, moeten zijn religieuze toeschrijvingen worden onderscheiden van een modern behandeladvies.

De waarde van dit pantakel ligt allereerst in de verbinding tussen een verzoek om zuivering en de manier waarop iemand anderen behandelt. Het teken verwijst naar een verandering in gedrag die verder gaat dan het enkele dragen van een afbeelding.

Het gebruik bij Julio

Het pantakel behoort tot de reeks gezegende en gewijde dragers. Het kan worden bestudeerd als middel voor gebed en gewetensonderzoek. De toelichting schrijft niet voor om een bepaalde bereiding te drinken of een substantie op de huid aan te brengen.

In de praktische aanwijzingen van het boek bereiden de zegening en de wijding de dragers voor. Hier vraagt het opschrift niet om een substantie te drinken, bijzondere wassingen uit te voeren of de afgebeelde kelk als een werkelijk voorwerp te gebruiken. De interpretatie blijft die van gebed en gedrag.

Een aandachtige studie kan beginnen met de woorden van de formule en vervolgens terugkeren naar het tafereel. De verhouding tussen water, de witheid van sneeuw en de duif biedt een samenhangende lezing zonder dat elementen hoeven te worden toegevoegd die in de editie ontbreken.

De nuances van deze figuur begrijpen

De verwantschap met De Lelie nodigt uit om de opschriften te vergelijken in plaats van de twee figuren samen te voegen. De Kelk en de Duif legt de nadruk op water en het geweten; De Lelie toont een bloem en een andere uitwerking rond zuivering. Deze verschillen zijn belangrijk om Julio’s verzameling te begrijpen.

De bron en de varianten

Abbé Julio, Het geheime boek van de grote exorcismen en zegeningen, tweede editie, Vincennes, bij de auteur, 1908. Toelichting en toepassing nr. 79, p. 458. Plaat nr. 31 van het derde deel. De praktische aanwijzingen over gezegende en gewijde dragers staan op p. 462–463.

Digitalisering: Divinity School Library, Duke University / Internet Archive.

Bekijk de plaat in de oude editie

Winkelwagen 0

Je winkelwagen wacht op je.

Begin met winkelen
Betalen in 3/4 termijnen zonder kosten