Violette

Het Viooltje groeit laag, maar zijn geschiedenis voert langs de ontvoering van Persephone, de wedstrijden van de troubadours, de riten van Goede Vrijdag en de politieke terugkeer van Napoleon. Zijn kleine bloem wordt achtereenvolgens een geschenk van Venus, een poëzieprijs, een rouwoffer en een geheim teken van trouw die op de lente wacht.

Europese teksten verbinden het consequent met Venus en trouw. Een gouden Viooltje beloonde het beste gedicht tijdens de Bloemenspelen van Toulouse. In een oud Engels sonnet spreekt de bloem namens een blijvende gehechtheid. Op graven en rond het kruis begeleidt ze ook de dood en het gebed.

Zijn mysterie schuilt in de combinatie van terughoudendheid en terugkeer. Het buigt zijn hoofd, verdwijnt na zijn bloeiseizoen en verschijnt daarna opnieuw. Door deze vorm kon de bloem liefdestrouw, religieuze, poëtische en politieke trouw belichamen zonder haar bescheiden karakter te verliezen.

Het Welriekend viooltje

Het Welriekend viooltje, Viola odorata L., behoort tot de Violaceae. Deze kleine vaste plant vormt een rozet van hartvormige bladeren en verspreidt zich via uitlopers. De bloemen met vijf kroonbladen dragen een spoor en verspreiden een uitgesproken geur. Hun kleur varieert afhankelijk van de gekweekte vormen van diepviolet tot wit.

Kew situeert haar oorspronkelijke verspreidingsgebied van Europa tot West-Iran en ook in Noord-Afrika. De plant is in talrijke regio’s gekweekt en verspreid. De gewone naam «viooltje» duidt echter verschillende soorten van het geslacht Viola aan en in de tuinbouwtaal zelfs planten zonder directe botanische verwantschap. Kew, Viola odorata.

De bloem blijft dicht bij de grond en haar geur kan worden waargenomen voordat men haar opmerkt. Deze ingetogen aanwezigheid voedt haar associatie met bescheidenheid, terwijl haar verschijning in de lente trouw en terugkeer een lichaam geeft.

Venus en de ontvoering van Persephone

Schrijvers uit de Oudheid brengen het Viooltje in verband met Venus. Folkard vermeldt verschillende verhalen die de kleur ervan verbinden met de godin en haar jaloezie, evenals het verhaal van een jonge vrouw die in een bloem werd veranderd om aan de blik van Apollo te ontsnappen. Zo verenigt het Viooltje aantrekkingskracht, bescheidenheid en verhulling.

Persephone, in de Latijnse traditie Proserpina genoemd, plukte viooltjes en narcissen toen de god van de Onderwereld haar ontvoerde. De bloem bevindt zich op de grens van de breuk die het meisje van de wereld van haar moeder scheidt. Elke lente herinnert haar terugkeer aan die van Persephone naar de oppervlakte.

Deze scène verbindt het viooltje met afdaling en terugkeer, maar maakt er daarom nog geen middel van om contact te leggen met de doden. Het begeleidt de herinnering aan de seizoensovergang: verdwijning, verblijf onder de aarde, verschijning.

Het gouden viooltje van de troubadours

Tijdens de Floral Games van Toulouse, die volgens de overgeleverde verhalen op initiatief van Clémence Isaure werden ingesteld, beloonde een gouden viooltje de beste poëtische compositie. Vanaf de 14e eeuw werd de bloem de materiële prijs voor woorden die het waard werden geacht bewaard te blijven. De huidige academie vermeldt dat de eerste wedstrijd plaatsvond op 3 mei 1324. Académie des Jeux floraux, geschiedenis.

De legendarische stichteres zou haar bloem naar haar ridder hebben gestuurd tijdens een gevangenschap, zodat hij haar als embleem van zijn standvastigheid kon dragen. De troubadours maakten er op hun beurt een teken van trouw van. Richard Folkard, Plant Lore, Legends, and Lyrics, « Violet ».

In een grimoire past het viooltje daarom bij geschreven eden, bewaarde brieven en werken waarnaar men jaar na jaar terugkeert. Zijn trouw uit zich niet in bezit, maar in de continuïteit van gebaar en woord.

Van het graf naar de terugkeer van de lente

In de middeleeuwen werden viooltjes rond het graf uitgestrooid tijdens de Engelse ceremonie die Creeping to the Cross werd genoemd en op Goede Vrijdag werd gevierd. De bloem begeleidt hier de rouw, het als dood voorgestelde lichaam en de verwachting van de wederopstanding.

Enkele eeuwen later nemen de aanhangers van Napoleon het Viooltje aan tijdens zijn ballingschap op het eiland Elba. Hij wordt de «Korporaal Viooltje», de bloem die met de lente zal terugkeren. Een boeket dragen maakt het mogelijk om toen politieke trouw te tonen onder het uiterlijk van een versiering.

Deze twee kaders brengen dezelfde structuur in beeld: een afwezigheid die in het geheugen wordt bewaard, gevolgd door de hoop op een terugkeer. Het Viooltje ontkent noch het graf noch de ballingschap. Het bewaart het teken gedurende het tussenliggende tijdsverloop.

Een levende trouw bewaren met het Viooltje

Leg een geperste bloem of een afbeelding van een Viooltje in een brief met een verbintenis die u zelf aangaat. Dateer de tekst en leg vast wanneer deze opnieuw wordt gelezen. De bloem wordt het zegel van een verifieerbare continuïteit, zonder in te grijpen in de vrijheid van iemand anders.

Om een overledene te eren, legt u in de lente een gekweekt Viooltje bij diens naam en verwijdert u het wanneer het verwelkt. Dit gebaar neemt de funeraire functie van de bloem en haar seizoensgebonden terugkeer over. Een foto kan de plant vervangen als de locatie het neerleggen van voorwerpen verbiedt.

Om het schrijven te ondersteunen, tekent u bovenaan een voltooide pagina een klein Gouden Viooltje. Het beloont geen perfectie: het markeert de tekst waaraan u een volledige vorm hebt gegeven. Herhaal dit teken totdat u uw eigen kroon van pagina’s hebt gevormd.

Historische correspondenties