Zonnebloem

De zonnebloem draagt een zon die uit honderden bloemen bestaat. De jonge knop volgt de baan van het licht, waarna het volwassen bloemhoofd naar het oosten gericht blijft. De plant werd in Noord-Amerika gedomesticeerd lang vóór de komst van de Europeanen en kwam in de 16e eeuw in Europese herbaria terecht. De mythe van Clytie werd er later aan verbonden, terwijl Ovidius een onbekende paarse bloem onder die naam beschrijft. Tussen Amerikaanse oorsprong, werkelijke oriëntatie en Europese herschrijving vraagt de zonnebloem ons te kiezen naar welk licht we ons wenden.

De gewone zonnebloem is Helianthus annuus L., een grote eenjarige uit de familie van de Asteraceae. Wat het oog voor een bloem aanziet, vormt een bloemhoofd: de lintbloemen vormen de kroon en de schijfbloemen vullen het midden.

De historische magie ervan heeft twee verschillende zwaartepunten. In de Amerika's gaan de domesticatie, het gebruik en de afbeeldingen ervan aan de verovering vooraf. In Europa voedt zijn komst de zonne-emblemen en een nieuwe lezing van het verhaal van Clytie.

Een zon die uit vele bloemen bestaat

Helianthus annuus behoort tot de Asteraceae. De ruwe stengel draagt grote bladeren. Het bloemhoofd verenigt lintbloemen aan de rand en buisbloemen in het midden. Na bevruchting kan elke vruchtbare bloem van de schijf een nootje voortbrengen.

Kew herinnert aan een domesticatie die meer dan vijfduizend jaar geleden begon door inheemse volkeren van Noord-Amerika. De plant arriveert in de 16e eeuw in Europa. Kew, profiel van de zonnebloem.

Jonge knoppen maken overdag een beweging van oost naar west en keren 's nachts terug. Bij volwassenheid houdt de beweging op en blijven de bloemhoofden naar het oosten gericht. De plant volgt de zon dus niet op dezelfde manier gedurende haar hele levenscyclus.

Dit onderscheid biedt een precieze magische taal. De jeugd verkent het rondgaan, de volwassenheid kiest een richting. Naar het licht kijken en de richting ervan vastleggen worden twee afzonderlijke stappen.

Een domesticatie in de Amerika's

Gedomesticeerde vormen onderscheiden zich door een hoofdstengel en een grote bloemhoofd vol zaden. Selectie heeft een vertakte wilde plant veranderd in een voedsel-, olieproducerend en ceremonieel gewas.

Archeologische sporen wijzen op een belangrijk domesticatiecentrum in het oosten van de Verenigde Staten. Een precolumbiaans Azteeks beeldhouwwerk en afbeeldingen uit Nieuw-Spanje uit de 16e eeuw tonen ook gedomesticeerde zonnebloemen die al vóór de verovering door Cortés bekend waren.

Een studie van Jules Janick brengt deze archeologische, taalkundige en iconografische aanwijzingen samen. De studie onderzoekt de hypothese van een onafhankelijke domesticatie in Mexico of van een prehistorische verspreiding vanuit het noorden. Jules Janick, iconografie van de gedomesticeerde zonnebloem.

Het zonnesymbool van de zonnebloem begint dus niet in een Europees boek. Het wortelt eerst in een Amerikaanse plant die door generaties van teelt en selectie is veranderd.

Clytie en de violette bloem van Ovidius

In boek 4 van de Metamorfosen vertelt Ovidius over Clytie, die door de zonnegod wordt verstoten. Negen dagen lang blijft ze op de grond liggen, zonder te drinken of te eten, draait ze haar gezicht naar de hemellichter en raakt ze uiteindelijk geworteld.

De dichter beschrijft een bleke plant waarvan de bloem op een viooltje lijkt. Hij noemt niet Helianthus annuus, een Amerikaanse soort die onbekend was in de Romeinse wereld. Ovidius, Metamorfosen, boek 4.

Na de aankomst van de zonnebloem in Europa geven schilders en schrijvers Clytie een grote gele bloem. De nieuwe plant biedt een spectaculairder beeld van de liefde die de zon volgt. De herschrijving wordt zo vertrouwd dat ze de kleur van de tekst verhult.

Oriëntatie, trouw en blik

In de 17e eeuw wordt de zonnebloem onderdeel van de Europese beeldtaal van trouw. Het beeld toont een bloem die naar de zon is gericht, zoals de trouwe zich richt op zijn vorst, zijn God of zijn beginsel.

Anthony van Dyck gebruikt de zonnebloem in zijn Engelse zelfportret, en het motief keert terug op de lijst van een ander laat zelfportret. De National Portrait Gallery beschrijft de bloem als een soort persoonlijk embleem van de kunstenaar. National Portrait Gallery, Van Dyck en de zonnebloem.

Trouw vereist echter een voorwerp dat de blik waard is. Clytie blijft gehecht aan een licht dat haar afwijst. De rijpe zonnebloem richt zich naar het oosten in plaats van elke beweging van de hemel te volgen.

De magie ervan nodigt uit een oriëntatie te kiezen in plaats van onderwerping. Het centrum van het bloemhoofdje brengt talrijke bloemen rond een gemeenschappelijke richting samen. Elk onderdeel draagt bij zonder zijn plaats te verliezen.

Een licht en een richting kiezen

Teken een grote cirkel en vul die met dertig kleine punten in een spiraal. Elk punt staat voor een actie, persoon of hulpbron van uw project.

Teken vervolgens een pijl naar het oosten. Schrijf erboven het principe dat uw trouw verdient. Noteer onder de pijl het gedrag dat deze trouw in de komende zeven dagen bewijst.

Schrijf links van het bloemhoofdje de lichten die u uit gewoonte hebt gevolgd. Geef rechts de lichten aan die het project rechtvaardiger, duidelijker of levendiger maken. Verbind alleen de punten die de gekozen richting dienen.

Leg de pagina gedurende een ochtend naar het oosten gericht. Berg haar 's avonds op zonder de oriëntatie te wijzigen. Kleur de week daarna elk punt in dat overeenkomt met een voltooide actie. De zon op de tekening krijgt vorm door daden.

Historische correspondenties