Chicorei

Wilde cichorei opent haar blauwe bloemen langs de wegen en draait ze naar de loop van de dag. In Germaanse en Roemeense verhalen is ze een vrouw die tot wachten is veroordeeld: een onbeweeglijke verloofde voor de weg, een verlaten prinses of de echtgenote van de Zon die haar ogen niet van de hemellichter kan afwenden.

Dit hardnekkige waken maakte van de plant een teken van liefdevolle standvastigheid, maar haar magische register reikt verder. Haar wortel, met goud of hertengewei op apostolische dagen uitgetrokken, moest banden verbreken, doornen verwijderen en de drager onzichtbaar maken. De kleine bloem langs de weg verenigt dus wachten, bevrijding en verhulling.

De historische correspondenties zijn niet allemaal eensluidend: Folkard koppelt haar aan Venus, terwijl Culpeper Succory onder Jupiter plaatst. In plaats van deze afwijking uit te wissen, behoudt de fiche haar. Venus staat voor verbinding en trouw; Jupiter voor de openheid en het herstel die in het zeventiende-eeuwse kruidenboek aan de plant worden toegeschreven.

De blauwe bloem langs de wegen

Wilde cichorei, Cichorium intybus L., behoort tot de familie van de Asteraceae. Haar basale rozet vormt een stijve, vertakte stengel met lichtblauwe bloemhoofdjes. De bloemen openen zich ’s ochtends en sluiten zich in de loop van de dag. Bij het doorsnijden scheidt de plant wit melksap af.

Kew plaatst haar oorspronkelijke verspreidingsgebied in Europa en Noord-Afrika tot aan Centraal-Azië en de westelijke Himalaya. Ze heeft zich in veel regio’s van de wereld gevestigd. De plant uit de verhalen is de wilde cichorei van de wegen, en niet een groentevariëteit die is geselecteerd om haar bladeren of wortels. Kew, Cichorium intybus.

Haar dagritme vormt het zonnemotief, zonder er louter op grond van gelijkenis een planeet aan toe te kennen. Het bloemhoofdje lijkt het verloop van de dag te volgen, terwijl de stengel langs de doorgang blijft staan. De plant is tegelijk klok, blik en wachtpost.

De wachter van de wegen

In het Duits draagt cichorei de namen Wegewarte, ‘wachter van de wegen’, Wegeleuchte, ‘licht van de weg’, en Sonnenkraut, ‘Zonnekruid’. Een ballade uit Oostenrijks-Silezië vertelt dat een jonge vrouw zeven jaar lang huilde om haar geliefde, die in de oorlog was gestorven. Omdat ze elke andere band weigerde, vroeg ze om een wilde bloem langs de weg te mogen worden.

Andere versies vertellen over een verloofde die op de terugkeer van een reiziger wacht tot zij onderweg sterft, of over een prinses die door haar echtgenoot wordt verlaten. In elk verhaal voltrekt de gedaanteverwisseling het laatste verlangen: blijven op de plek waar de afwezige voorbij zal komen en door hem gezien worden. Richard Folkard, Plant Lore, Legends, and Lyrics, « Endive ».

Cichorei verbeeldt een trouw die een plaats wordt. Ze rent niet achter degene op wie ze wacht aan; ze verandert de berm in een uitkijkpost. Voor werk rond herinnering of toewijding biedt dit beeld rijker materiaal dan een belofte van « geluk in de liefde ».

De bruid van de Zon

Gerarde vermeldt de Latijnse naam Sponsa solis, « bruid van de Zon ». Een Roemeense ballade werkt deze titel verder uit: de Zon vraagt de Bloemenvrouw ten huwelijk. Zij weigert, waarna het hemellichaam haar in Cichorei verandert, veroordeeld om naar hem te kijken wanneer hij verschijnt en haar bloemblaadjes te sluiten wanneer hij verdwijnt.

De mythe keert de zachte lezing van de zonnebloem om. Het licht aanschouwen wordt een dwang die uit een weigering is voortgekomen. Cichorei bewaart zo een mysterie van soevereiniteit: trouw blijven aan de eigen beslissing, zelfs wanneer de gekrenkte macht haar stempel oplegt.

In een ritueel rond instemming of grenzen kan de plant dat volgehouden woord verbeelden. Ze herinnert eraan dat een band alleen waarde heeft als hij gekozen blijft, en dat trouw aan zichzelf voorafgaat aan trouw aan een ander.

De wortel die banden verbreekt

De Germaanse en Romeinse gebruiken die Folkard heeft verzameld, kennen de wortel een bevrijdende kracht toe. Hij moest worden uitgetrokken met een stukje goud of een hertengewei, op 29 juni of 25 juli, twee aposteldagen. Een jonge vrouw die deze oogst uitvoerde, zou de trouw van haar minnaar verkrijgen.

Wanneer de wortel op het lichaam werd gedragen, werd geloofd dat deze de eigenschappen van de drager in de ogen van de geliefde verfraaide. Ook zou hij banden verbreken, doornen uit het vlees verwijderen en onzichtbaar maken. Deze krachten verenigen wat de legende gescheiden houdt: gezien worden door de afwezige en vervolgens ontsnappen aan de blik die gevangenneemt.

Folkard noemt Venus als de planeet van de plant. Culpeper plaatst haar in zijn artikel « Succory, or Chicory » onder Jupiter. Nicholas Culpeper, The Complete Herbal, « Succory, or Chicory ». Beide toeschrijvingen moeten aan hun auteurs verbonden blijven: geen enkele universele tabel brengt ze met elkaar in overeenstemming.

Waken, losmaken en vrij blijven met Cichorium

Leg voor werk rond standvastigheid een gedroogde bloem naast een getekend pad. Schrijf aan het einde van het spoor de naam van een verbintenis, niet die van iemand die u wilt dwingen. Lees de zin een week lang elke ochtend opnieuw en leg de bloem daarna steeds op dezelfde plek terug.

Om een situatie los te maken, bindt u een draad rond een stukje geïdentificeerde commerciële wortel en maakt u de knoop vervolgens los zonder hem door te knippen. Benoem wat u niet langer onderhoudt en berg de draad apart op. Dit gebaar neemt de macht terug van het «verbreken van banden», zonder een wilde plant uit te trekken of te doen alsof u de keuze van iemand anders kunt beïnvloeden.

Langs een weg bestaat de meest gepaste praktijk eruit de opening van de bloemen te observeren en de plant op haar plaats te laten. Een foto die ’s ochtends is genomen, kan dienen als basis voor werk rond zichtbaarheid: wat u bereid bent te tonen, wat u buiten het zicht houdt en de richting die u kiest.

Historische correspondenties