Kamperfoelie

De kamperfoelie klimt door zich om haar steun te winden. In de 12e eeuw koos Marie de France deze plantaardige omhelzing om de liefde van Tristan en Isolde uit te drukken: gescheiden kwijnen de hazelaar en de liaan weg. Later plaatst Culpeper de kamperfoelie onder Mercurius in Kreeft. De plant wordt een band, een verborgen boodschap en de herinnering aan een ontmoeting.

Deze fiche neemt Lonicera caprifolium L., tuinkamperfoelie, als referentie. De handelsnaam «kamperfoelie» kan naar talrijke Lonicera-soorten verwijzen, met verschillende bessen en toxicologische profielen.

De best onderbouwde magische geschiedenis ervan komt uit een middeleeuws literair werk, de lai van de Kamperfoelie. Het is geen grimoire, maar een tekst die van de plant een werkend beeld van verbondenheid maakt. De huidige handeling richt zich op een vrijwillig aangegane band en het tot iemand gerichte woord.

Een liaan binnen de Lonicera

Lonicera caprifolium behoort tot de Caprifoliaceae. De slingerende stengels winden zich om struiken en steunen. De bovenste bladeren vergroeien rond de stengel, terwijl de buisvormige bloemen, eerst crèmekleurig en daarna rozeachtig, een uitgesproken geur verspreiden.

Kew situeert de soort van Midden- en Zuidoost-Europa tot de Kaukasus. Kew, Lonicera caprifolium.

Tot het geslacht behoren ook de haagkamperfoelie, Lonicera periclymenum, de Japanse kamperfoelie, Lonicera japonica, en struiken met rode, zwarte of blauwe bessen. Aan een gedroogde bloem is de soort niet altijd te herkennen.

De liaan heeft geen ranken: de hele stengel draait om de steun. Deze groeivorm biedt een treffend beeld van een relatie: vooruitgaan vraagt om steun, maar het omwikkelen kan ook knellen.

Marie de France en de lai van Kamperfoelie

In de tweede helft van de twaalfde eeuw schrijft Marie de France het lai Chevrefoil. Tristan, verbannen van het hof van koning Marc, snijdt een hazelaartak en graveert er een teken in dat voor Isolde bestemd is. De koningin herkent de boodschap en ontmoet haar geliefde in het bos.

De tekst vergelijkt de geliefden met kamperfoelie die zich om de hazelaar slingert. Zolang ze verenigd blijven, leven ze allebei; gescheiden kwijnen ze weg. Marie de France, The Lay of the Honeysuckle, vertaling uit 1911.

De plant dient niet als ingrediënt. Ze is een poëtische structuur die de vereniging zichtbaar maakt. De gegraveerde tak draagt de boodschap, de kamperfoelie levert de vergelijking en het bos beschermt de ontmoeting.

De omhelzing, de steun en het risico

Het lai maakt de vereniging absoluut, maar de botanie voegt een nuance toe. Een klimplant ontvangt steun, groeit naar het licht en kan druk uitoefenen op de tak die haar draagt. Deze observatie maakt het mogelijk de band te bewerken zonder blinde afhankelijkheid te verheerlijken.

Door de tekst geïnspireerde liefdesmagie doet er goed aan drie vragen te stellen: wie ondersteunt, wie slingert zich ergens omheen en hoe behoudt ieder zijn groei? De liefde van Tristan en Isolde behoort tot een verhaal van verlangen, verbanning en dood, niet tot een recept voor huiselijk geluk.

Kamperfoelie past dan bij wederzijdse verbintenissen, herenigingen en boodschappen die door een specifieke persoon worden herkend. De plant rechtvaardigt geen overheersing, toezicht of dwang op het verlangen van een ander.

Mercurius in Kreeft bij Culpeper

Culpeper beschrijft Woodbine, de Engelse naam voor kamperfoelie, en plaatst de plant onder Mercurius in het teken Kreeft. Nicholas Culpeper, The English Physitian.

Mercurius brengt de boodschap, de verplaatsing en het verborgen schrift. Kreeft voegt huis, herinnering en bescherming toe. Deze astrologische kaart sluit treffend aan bij de door Tristan gegraveerde tak en de ontmoeting in het bos.

De door Culpeper beschreven toepassingen voor de longen behoren tot de geneeskunde van de 17e eeuw en mogen niet worden nagebootst. Hun aanwezigheid herinnert eraan dat hetzelfde herbarium botanische beschrijving, geneesmiddel en planetaire heerschappij vermengt.

Twee afzonderlijke bronnen beantwoorden elkaar dus zonder samen te vallen: Marie de France geeft het beeld van de verbinding, Culpeper levert een latere astrologische correspondentie.

Een verbinding met twee stemmen schrijven

Teken twee verticale, van elkaar gescheiden lijnen. Schrijf op de eerste wat je bijdraagt aan een verbinding en op de tweede wat de andere persoon met diens toestemming bijdraagt.

Verbind de regels met drie lussen. Schrijf in elke lus een gemeenschappelijke regel: vragen, antwoorden, tijd geven. Als de andere persoon niet meedoet, laat je de tweede regel leeg.

Vouw het blad rond een getekend twijgje, zonder een echte plant te gebruiken. Het werk neemt de boodschap van Tristan en de omstrengeling uit het lai over, terwijl het zichtbaar ruimte laat voor elke persoon. Geen enkele bloem, bes of blad wordt ingeslikt.

Historische correspondenties