Buis

Altijd groen, dicht en langzaam groeiend begeleidt de Buxus de dagen waarop een huis van tijd verandert: Maria-Lichtmis, Palmzondag, Pinksteren, begrafenissen. Een tak komt door de deur naar binnen, blijft bij de haard of volgt de kist naar het graf. Zijn magie is die van een aanwezigheid die blijft wanneer de kalender en de generaties verstrijken.

De Buxus heeft geen groot mythologisch verhaal nodig. Zijn kracht komt voort uit herhaalde handelingen in kerken, huizen en begraafplaatsen in Europa. Hij vervangt de palm in streken waar die niet groeit, ontvangt de zegen op Palmzondag en wordt een huiselijk teken van bescherming.

Zijn groenblijvende loof heeft hem ook verbonden met rouw en een lang leven. Rouwtakken, takken die op het graf worden gelegd en aanplantingen bij begraafplaatsen vormen een beeldtaal waarin groen blijven betekent de herinnering bewaren.

De kleine altijd groene boom

Buxus sempervirens L. is een struik of kleine boom uit de Buxaceae. De sterk vertakte twijgen dragen kleine, tegenoverstaande, leerachtige en groenblijvende bladeren. Zijn trage groei en fijn generfd hout verklaren het gebruik in gesnoeide hagen, graveerwerk, draaiwerk en precisievoorwerpen.

Kew vermeldt een inheems verspreidingsgebied van Europa tot Noord-Iran, inclusief Noord-Afrika. De naam sempervirens betekent « altijd groen » en sluit rechtstreeks aan bij zijn symbolische rol. Kew, Buxus sempervirens.

De plant bevat alkaloïden en het sap kan de huid irriteren. Een gezegende tak die binnen een familie wordt bewaard, geldt als een ontvangen cultusvoorwerp; de fiche stelt geen wilde oogst of lichamelijke bereiding voor.

De Buxus van Palmzondag

In streken zonder palmbomen werd de Buxus gebruikt om de intocht van Christus in Jeruzalem te vieren. De takken werden gezegend en vervolgens mee naar huis genomen. Geplaatst bij een crucifix, een heiligenbeeld, een deur of een haard, verlengden ze de zegen in de huiselijke omgeving.

Folkard haalt ook een Engelse kalender aan, opgetekend door Robert Herrick: de Buxus vervangt het kerstgroen tot Maria-Lichtmis, blijft staan tot de vooravond van Pasen en maakt daarna plaats voor de Taxus. Zo ordent de plant een zichtbare opeenvolging van liturgische seizoenen. Richard Folkard, Plant Lore, Legends, and Lyrics, « Buxus ».

De bescherming van de tak berust op de zegening en op zijn plaats in de christelijke kalender. Het gebaar beperkt zich niet tot het ophangen van zomaar een groenblijvend blad.

De tak die tot aan het graf wordt gedragen

In het noorden van Engeland werd bij de deur van het huis waaruit de kist vertrok een bekken gevuld met Buxustakken geplaatst. Iedere rouwende nam een tak en wierp die vervolgens in het graf. Zo ging dezelfde plant van de huiselijke drempel naar de begraafplaats.

Folkard vermeldt ook dat weduwen in Turkije tijdens gebedsbezoeken een tak aan het hoofdeinde van het graf van hun echtgenoot plantten. De Buxus wordt dan een levende aanwezigheid die bij de dode wordt neergelegd, een teken van terugkeer en trouw.

Het teken van het gevonden gebouw

Een legende uit de Pyreneeën vertelt over de stichting van het klooster van Sainte-Christine. De werklieden konden geen geschikte plek vinden. Een witte duif verscheen met een kruis in haar snavel, streek neer op een Buxus en liet het kruis tussen zijn takken achter. De plek werd als een goed teken beschouwd en daar werd het klooster gebouwd.

De Buxus onthult geen verborgen schat. Hij wijst de plek aan waar een gebouw wortel kan schieten. Deze functie sluit aan bij zijn gebruik als randbeplanting in tuinen: hij tekent een duurzame vorm, geeft een omtrek aan en maakt een ruimte leesbaar.

Voor een grimoire behoort het daarom tot de fundamenten, beschermende grenzen, de herinnering aan de doden en de veranderingen van de christelijke kalender.

De drempel en de herinnering markeren

Als u een gezegende Buxustak bezit die u met Palmzondag hebt ontvangen, bewaar deze dan in een gesloten muurhouder, uit de buurt van kinderen en dieren. Noteer op de achterkant het jaar en de kerk of persoon die de tak heeft doorgegeven. Zo behoudt het voorwerp zijn herkomst en betekenis.

Teken zonder echte plant een kleine rand van groenblijvende bladeren rond de naam van een overleden persoon. Open dit kader op één plek, als een deur, en voeg daarna de datum van een gelukkige herinnering toe. Het gebaar herneemt de overgang van de drempel naar het graf zonder een begrafenis na te bootsen.

Om het begin van een project te wijden, plaatst u een afbeelding van een duif, een kruis en Buxus op de gekozen plek. Schrijf op wat deze plek bewoonbaar en duurzaam maakt. Het verhaal van Sint-Christina wordt zo een meditatie over fundering.

Historische correspondenties