Borage

De blauwe bloemen van Bernagie begeleidden lange tijd de vreugde die men in het hart probeert terug te brengen. Een Latijns motto laat haar spreken: Ego borago gaudia semper ago, “ik, Bernagie, breng altijd vreugde”. Oude kruidenboeken rekenen haar tot de hartversterkende planten, en astrologen plaatsen haar onder Jupiter.

Haar magische register wortelt in het feestmaal, moed en het opbeuren van de stemming. In premoderne tijden werden bloemen in Europa aan wijn toegevoegd om verdriet te verdrijven. Plinius gaf haar de naam Euphrosynum, gevormd rond het idee van vreugde. De plant spreekt dus minder over grenzeloze euforie dan over de terugkeer naar gezelschap en het woord na neerslachtigheid.

Deze historische toepassingen rechtvaardigen geen hedendaagse rituele drank. Bernagie kan pyrrolizidinealkaloïden bevatten die giftig zijn voor de lever. Haar plaats in het grimorium zal uitwendig zijn: een afgebeelde bloem, een blauwe ster, een geschreven motto en een joviaal gebaar van gastvrijheid.

De blauwe ster en de ruwe stengel

De gewone bernagie, Borago officinalis L., behoort tot de Boraginaceae. De stengel en brede bladeren zijn bedekt met stijve haren. De bloemen met vijf kroonbladen vormen blauwe sterren die naar de grond hellen, rond een donkere kegel van meeldraden.

Kew vermeldt haar als inheems in het westelijke en centrale Middellandse Zeegebied. Ze is in talrijke regio’s gekweekt en ingeburgerd geraakt. De databank vermeldt voedsel- en medicinaal gebruik, evenals gebruik als vergif: deze historische categorieën vormen geen veiligheidsbeoordeling voor een plant die voor rituele doeleinden wordt verkocht. Kew, Borago officinalis.

De stervormige bloem en de ruwe textuur geven Bernagie twee gezichten. Ze toont het oog een helderblauwe kleur, maar biedt de aanraking een afwerend oppervlak. Deze combinatie past bij haar oude domein: het hart opbeuren zonder de doorstane beproeving uit te wissen.

De plant die vreugde brengt

Richard Folkard rekent Bernagie tot de vier “hartversterkende bloemen”, samen met de Roos, het Viooltje en het Komkommerkruid. Deze planten werden in de premoderne geneeskunde met het hart verbonden en met het vermogen de stemming te herstellen. Bernagie droeg een motto waarin ze in de eerste persoon sprak: Ego borago gaudia semper ago.

Plinius zou haar de naam Euphrosynum hebben gegeven, die met vreugde wordt geassocieerd. De bladeren en bloemen werden in wijn gedaan tegen verdriet en melancholie. Richard Folkard, Plant Lore, Legends, and Lyrics, « Borage ». De beker bracht plant, Latijns woord en gezelligheid samen in één gebaar.

De magie van Bernagie ligt in deze terugkeer naar de gedeelde wereld. Zij begeleidt het moment waarop iemand weer aan tafel plaatsneemt, een stem terugvindt en aanvaardt te delen wat zwaar weegt. Haar moed is relationeel: zij ontstaat uit verbondenheid en gastvrijheid.

De hartversterker van Jupiter

De astrologen die Folkard citeert, maken van Bernagie een hartversterker van Jupiter. De planeet beheerst expansie, vrijgevigheid, sociale waardigheid, het feestmaal en vertrouwen in de toekomst. De blauwe bloem sluit hierbij aan door haar opgewekte reputatie en het vroegere gebruik van de gedeelde beker.

Culpeper verbindt Bernagie in zijn medische systeem ook met Jupiter. Zijn uiteenzetting behoort tot de humorale fysiologie van zijn tijd, maar de planetaire toewijzing blijft duidelijk. Zo past de plant bij donderdag, het verwelkomen van een gast, het hervatten van een gezamenlijk project en steunbetuigingen die in aanwezigheid van getuigen worden uitgesproken. Nicholas Culpeper, The Complete Herbal, « Borrage and Bugloss ».

De beker, het devies en het woord

In een historische praktijk droeg de wijn de hartversterkende kracht van de plant. Tegenwoordig kan de beker leeg blijven of een drank zonder plant bevatten. Bernagie wordt ernaast afgebeeld, als illustratie, kunstbloem of foto. Deze scheiding behoudt het symbool en neemt het risico op inname weg.

Het Latijnse devies kan onder de beker worden geschreven en vervolgens hardop worden vertaald. De magische betekenis ligt in de belichaming van de zin: de plant neemt het woord en kondigt de vreugde aan die zij brengt. Door daarna een eigen devies te schrijven, wordt de lezer deelnemer aan het ritueel.

Het blauw van de bloem kan ook dienen als herkenningsteken tijdens een periode van emotioneel herstel. Een blauw lint om de pols of rond een notitieboekje herinnert aan de aangegane belofte: om hulp vragen, op een uitnodiging reageren of terugkeren naar een onderbroken werk.

De tafel opnieuw openen met bernagie

Plaats op een donderdag een afbeelding van bernagie in het midden van een tafel en steek op afstand van het papier een kaars aan. Noem drie vormen van steun die al in je leven aanwezig zijn en vervolgens een plek die je bereid bent opnieuw in te nemen. Deel daarna een gewone maaltijd, zonder rituele plant aan het voedsel toe te voegen.

Om een gezamenlijk project te ondersteunen, schrijf je het devies Ego borago gaudia semper ago op de eerste pagina van het gezamenlijke notitieboekje. Elke deelnemer voegt een zin toe over wat die aan de groep kan bieden. Zo krijgt Jupiter een concrete vorm: vrijgevigheid, structuur en gedeeld vertrouwen.

Een gedroogde bloem in een medaillon kan steun bieden bij een moeilijke toespraak. Ze neemt angst noch verdriet weg; ze herinnert aan de beslissing om aanwezig te blijven en anderen aan te spreken. Na de beproeving komt het medaillon weer bij de lege beker of het notitieboekje te liggen.

Historische correspondenties