Ancolie

Omgekeerd verandert de akeleibloem in een cirkel van vogels die zich naar een schaal buigen. In de middeleeuwen herkende men hierin duiven, emblemen van de Heilige Geest; de wetenschappelijke naam ervan deed ook denken aan de adelaar en zijn klauwen. Tussen de zachtheid van de duif en de greep van de adelaar draagt de plant een dubbel beeld van gratie en kracht.

In de christelijke kunst kunnen verschillende bloemen de gaven van de Heilige Geest verbeelden en de Maagd Maria begeleiden. In de plantaardige astrologie die door Folkard is overgeleverd, valt de akelei onder Venus. De oude naam Herba leonis, « leeuwenkruid », voegt aan deze luchtige symboliek een toon van moed toe.

Dit verhaal ondersteunt noch de helderziendheid noch de astrale transformatie die in hedendaagse lijsten aan de plant worden toegeschreven. Het biedt een concreter geheel: de duif, de adelaar, de ontvangen gaven, de zichtbare gratie in de vorm van een bloem en de kracht om tegengestelde eigenschappen bijeen te houden.

De bloem met vijf sporen

De gewone akelei, Aquilegia vulgaris L., behoort tot de Ranunculaceae. De hangende bloemen hebben vijf gekleurde kelkbladen en vijf bloemblaadjes die uitlopen in teruggebogen sporen. De bladeren zijn verdeeld in ronde blaadjes. De soort groeit aan bosranden, in graslanden en in lichte bossen in een deel van Europa.

Kew presenteert haar als inheems in Europa en vermeldt historisch gebruik als gif en geneesmiddel. Deze vermelding herinnert eraan dat sierlijke schoonheid geen garantie voor onschadelijkheid is. Kew, Aquilegia vulgaris.

De bouw van de bloem vormt het uitgangspunt van vrijwel haar volledige symbolische taal. Van onderaf gezien kan ze doen denken aan vijf vogels die rond een middelpunt gegroepeerd zijn. Van opzij lijkt elke spoor op een snavel, een vleugel of een klauw. De plantkunde biedt zo een beeld dat verandert naargelang de kijkhoek.

De adelaar en de duif

Het Metropolitan Museum of Art herinnert eraan dat beide associaties in de middeleeuwen al bestonden. De Franse naam « ancolie » en het Engelse columbine zijn terug te voeren op columba, de duif. De naam Aquilegia werd in verband gebracht met aquila, de adelaar, onder anderen door Albertus Magnus. The Metropolitan Museum of Art, Eagle or Dove?.

Deze etymologieën zijn niet tot een geleerd spel te reduceren. Ze maken van de bloem een klein toneel van visuele metamorfose. Dezelfde kroon toont de duif verenigd met haar soortgenoten of de adelaar, gewapend met klauwen. De Akelei kan zo een overgang markeren tussen vrede en vastberadenheid, ontvankelijkheid en verdediging, zachtheid en gezag.

Folkard vermeldt ook de oude naam Herba leonis, het kruid van de leeuw, en wijdt de plant vervolgens aan Venus. Richard Folkard, Plant Lore, Legends, and Lyrics, « Columbine ». Venus wist de adelaar en de leeuw niet uit: ze brengt schoonheid, verbondenheid en het vermogen om kracht begeerlijk te maken samen.

De duiven van de Heilige Geest

In de christelijke iconografie staat de duif voor de Heilige Geest. De bloemen van de Akelei, waarvan de bloemdelen een kring van vogels lijken te vormen, werden met deze aanwezigheid in verband gebracht. Meerdere Akeleien bij elkaar konden de zeven gaven van de Heilige Geest oproepen: wijsheid, verstand, raad, kracht, kennis, vroomheid en ontzag voor God.

Een studie van Riklef Kandeler en Wolfram Ullrich over de biologie en de kunstgeschiedenis van de Akelei onderzoekt deze opeenstapeling van religieuze en artistieke betekenissen. Kandeler en Ullrich, « May: Columbine », Journal of Experimental Botany.

De bloem verschijnt dan als een levende kelk waarin meerdere gaven samenkomen. Ze dient er niet toe om mechanisch een hemelse gunst te verkrijgen. Ze helpt de kwaliteiten te benoemen die voor een taak nodig zijn en zich af te vragen welke aanwezig zijn, welke moeten worden ontwikkeld en welke de hulp van anderen vereisen.

De Akelei onder Venus

De toeschrijving aan Venus komt voor bij samenstellers van de plantenastrologie. Ze past bij de gratie van de bloem, haar sierfunctie en haar associatie met de Maagd, terwijl ze de spanning van de adelaar en de leeuw behoudt. De venusische schoonheid van de Akelei is niet weerloos.

In de bloementaal van de 19e eeuw kreeg de Akelei tegenstrijdige betekenissen, van waanzin tot vastberadenheid. Deze late codes verschillen per woordenboek. Voor historische magie blijft de meest stabiele lijn de vogelvorm en de religieuze band met de Geest, aangevuld met de heerschappij van Venus.

Een Venuswerk met de Akelei kan dus gaan over de overeenstemming tussen zachtheid en standvastigheid, over het ontvangen van een gave en over schoonheid die haar grenzen niet opgeeft. De plant is beter geschikt voor het onderzoeken van een relatie dan voor een handeling die erop gericht is iemand te onderwerpen.

De gaven ontvangen en benoemen met de Akelei

Plaats een botanische foto van de Akelei in het midden van vijf papiertjes. Schrijf op elk papiertje een kwaliteit die met een project samenhangt: luisteren, moed, nauwkeurigheid, geduld, oordeelsvermogen. Draai vervolgens de afbeelding om en observeer hoe de bloem verandert naargelang het gezichtspunt. Het gebaar neemt de afwisseling van de adelaar en de duif over.

Gebruik voor een werk dat is geïnspireerd op de zeven gaven zeven afbeeldingen van bloemen in plaats van zeven afgesneden bloemen. Benoem bij elke afbeelding een gave en kies vervolgens welke gave je week moet leiden. Deze praktijk respecteert het religieuze karakter van het symbool zonder te beweren een sacrament na te bootsen.

Een gedroogde bloem kan op een Venusaltaar ingesloten blijven in een kader of verzegelde flacon. Ze vertegenwoordigt de overeenstemming tussen genade en kracht. Direct contact, inname en verbranding zijn niet nodig.

Historische correspondenties