Planetaire pentakels, tussen astrologie en hoge magie

Het planetaire pantakel (en niet pentakel, we bespreken het hier) is een gegraveerde schijf die sinds de middeleeuwen in de astrale magie wordt gebruikt. Als puur instrument van de hoge magie berust de vervaardiging ervan op een geheel van strikte regels, gebaseerd op astrologie, theürgie en de talismanische traditie. Hier volgt uitleg.

Om verder te gaan en concreet met deze pantakels te werken, hebben we een volledige verzameling in hoge resolutie samengesteld van elk zegel, die u hier kunt vinden.

Manuscriptoorsprong en astrologisch kader

Het woord planetaire pantakel verschijnt in het middeleeuwse Latijn dankzij de vertaling van een oude Arabische verhandeling met de naam Picatrix. Deze tekst, die in de 11e eeuw werd geschreven, is een compilatie van meer dan tweehonderd bronnen over wat men astrale magie noemde - een vorm van magie die de invloed van de hemellichamen probeert op te vangen. Elke planeet wordt erin verbonden met een symbool, een goddelijke naam (Hebreeuws of Arabisch) en een tussenliggende geest; dit alles wordt gegraveerd in een beschermende cirkel die bedoeld is om deze hemelse invloed te concentreren en te sturen.

In de 16e eeuw neemt de Duitse geleerde Heinrich Cornelius Agrippa deze oude kennis over en ordent hij die opnieuw in zijn werk De occulta philosophia (Occulte filosofie). In het tweede boek presenteert hij tabellen die elke planeet verbinden met een bepaald metaal, een geometrische figuur (het zegel), een hemelse geest (of engelenintelligentie) en een gunstig moment om de talisman te vervaardigen of te activeren. Het idee is om de bewegingen van de hemel (de astrologie) te verenigen met de kunst om voorwerpen te creëren die met intentie zijn geladen (de talismanische magie).

Deze logica komt ook terug, met een religieuzere toon en liturgische elementen, in een andere belangrijke tekst: de Sleutel van Salomo (Clavicula Salomonis in het Latijn), een zeer invloedrijk grimoire waarvan de beste handschriften uit de 15e tot de 17e eeuw dateren. Deze teksten werden gekopieerd en geïllustreerd in ateliers van monniken of geleerden, die scriptoria werden genoemd, met name in Italië aan het einde van de renaissance.

Grafische structuur en materiële correspondenties

Een planetaire pantakel heeft de vorm van een schijf, doorgaans opgebouwd uit concentrische cirkels en soms rasters. Binnenin bevindt zich een complexe compositie van Hebreeuwse letters, namen van engelen, Bijbelverzen of formules uit religieuze tradities, evenals symbolen die specifiek zijn voor de planeten (de zogenaamde glyphen).

Eerste pantakel van Jupiter

Volgens De Sleutel van Salomo moet elke pantakel worden vervaardigd op een specifiek metaal dat bij de planeet hoort: lood voor Saturnus, tin voor Jupiter, ijzer voor Mars, goud voor de Zon, koper voor Venus, kwik of een vluchtige legering voor Mercurius, en zilver voor de Maan. Bij gebrek daaraan kunnen ze ook met inkt op blanco perkament worden getekend, met gebruik van een kleur die bij het hemellichaam past.

Denkers die door Picatrix werden beïnvloed - zoals Marsilio Ficino of Pietro d'Abano - legden uit dat de cirkel van de pantakel de invloed van het hemellichaam insluit, terwijl de heilige namen die erin worden aangebracht fungeren als spirituele tussenstations tussen de hemelse en de aardse wereld.

Activeringsrituelen en Europese verspreiding

Volgens de traditie volstaat het niet om de pantakel te vervaardigen om hem actief te maken: hij moet ook worden geactiveerd. Dit gebeurt via een nauwkeurig ritueel: hem graveren, parfumeren (men zegt ook beroken, omdat hij door de rook van gewijde wierook wordt gehaald) en verzegelen (dat wil zeggen wijden en magisch afsluiten) op het exacte moment waarop de bijbehorende planeet dominant aan de hemel staat. Men spreekt dan van een planetaire uur.

Eenmaal geactiveerd kan de pantakel om de hals worden gedragen, aan een deur worden gehangen, boven een altaar worden opgehangen of op een strategische plek worden verborgen. Volgens De Sleutel van Salomo kan deze schijf de drager beschermen tegen vergif, vuur, verdrinking of betoveringen, sociale gunsten aantrekken of dienen als een magisch mandaat om geesten te bevelen.

Hiervan zijn sporen te vinden in historische bronnen: de gerechtelijke archieven van Venetië vermelden Picatrix in verband met de arrestatie van Casanova; artsen zoals Paracelsus noemen het gebruik van deze talismannen in hun verhandelingen. Ze behoren dus niet uitsluitend tot bijgeloof of folklore: ze circuleerden ook in geleerde kringen en aan vorstenhoven.

In de 19e eeuw neemt de Engelse occultist Samuel Liddell MacGregor Mathers deze pantakels op in het rituele systeem van de Golden Dawn, een invloedrijke inwijdingsgenootschap. In dezelfde periode publiceren andere occultisten in Parijs de teksten van Agrippa opnieuw, waardoor de belangstelling voor deze oude symbolen herleeft, ver verwijderd van New Age-interpretaties en de zogenaamde moderne hekserijpraktijken.