Meteen naar de content
AeternumAeternum
Aniel — geschiedenis van de tradities
Albrecht Dürer, een engel bespeelt een vedel, 1519. Symbolische illustratie; stelt niet specifiek Aniël voor — geschiedenis van de tradities.

Engelen: de geschiedenis van tradities

Aniel — geschiedenis van de tradities

6 min leestijd

Aniel is de zevenendertigste naam in de reeks van de tweeënzeventig engelen van de Shem ha-Mephorash in verzamelwerken over christelijke Kabbala en westerse engelenleer. Zijn plaats is bijzonder interessant in La Science cabalistique van Lenain, gepubliceerd in Amiens in 1823: de auteur brengt hem in verband met wetenschappen, kunsten en de ontdekking van de wetten van de natuur, maar ook met het thema van de overwinning in een belegeringssituatie. Deze diversiteit laat zien hoe oude engelencatalogi functioneerden, waarin aan één naam intellectuele, morele en planetaire eigenschappen werden toegekend. Om Aniel te begrijpen, moeten we eerst het systeem van de tweeënzeventig namen terugvinden en daarna de kenmerken onderzoeken die hem in de 19e eeuw werden toegeschreven.

Plaats van de naam 37e van de 72 namen in deze traditie
Belangrijkste bron Lenain, La Science cabalistique, 1823, p. 69
Koor in deze indeling Machten, vijfde groep van acht
Correspondenties bij Lenain 181e tot en met 185e graad; negentiende decaan
Toegeschreven thema’s Wetenschappen, kunsten, kennis van de natuur en overwinning
Oorsprong van het systeem Exodus 14, 19–21, opnieuw gelezen volgens een kabbalistische methode

Hoe Aniel deel uitmaakt van de tweeënzeventig namen

De reeks van de tweeënzeventig namen, in een aantal tradities Shem ha-Mephorash genoemd, wordt verbonden met drie verzen uit Exodus. De verzen 19 tot en met 21 van hoofdstuk 14 bestaan in de traditionele Hebreeuwse tekst elk uit tweeënzeventig letters. Exegeten ontwikkelden een combinatorische lezing waarbij de verzen over elkaar heen worden gelegd en de leesrichting van de regels wordt afgewisseld, om zo tweeënzeventig groepen van drie letters te verkrijgen.

Op basis van deze groepen stelden auteurs engelennamen samen die eindigen op goddelijke vormen zoals -el en -iah. De geschiedenis van de overgang van lettercombinaties naar geïndividualiseerde engelennamen loopt door de christelijke Kabbala van de Renaissance. Johann Reuchlin droeg bij aan de verspreiding ervan in zijn De arte cabalistica, gepubliceerd in 1517, waarna occultistische werken deze namen ordenden in reeksen van functies en correspondenties.

Aniel behoort tot deze tweede fase. Hij wordt niet persoonlijk genoemd in het Bijbelse verhaal over de doortocht door de zee. Exodus levert het schriftuurlijke materiaal waarop een interpretatiemethode steunt die enkele eeuwen na de beschreven gebeurtenissen werd uitgewerkt.

Het zevenendertigste genie bij Lenain

Lazare Lenain publiceerde La Science cabalistique, ou l'art de connaître les bons génies in Amiens in 1823. Het werk verzamelt de tweeënzeventig namen volgens een indeling die de graden van de hemelbol, de decanen, de goddelijke namen en de psalmen met elkaar verbindt. De tekst getuigt van een periode waarin de Franse occultistische cultuur oude bronnen opnieuw gebruikte om systematische repertoria samen te stellen.

Aniel staat op de zevenendertigste plaats. Lenain vertaalt zijn attribuut als « God van de deugden » en brengt hem in verband met een goddelijke naam die hij als Abda weergeeft. Hij kent hem de graden 181 tot en met 185 van de sfeer toe en de negentiende decaan, in een correspondentie waarin hij de invloed van de Maan vermeldt. Deze elementen moeten worden gelezen als onderdelen van een oude tabel, niet als gegevens uit een hedendaagse astronomische kalender.

Ook het Hebreeuwse handschrift dat via de gedrukte editie is overgeleverd, vraagt om aandacht. De punten en de vorm van bepaalde letters hebben in moderne reproducties tot verschillende lezingen geleid. De indeling en de precieze editie blijven daarom onmisbaar om de naam te identificeren.

De wetenschappen, de kunsten en de geheimen van de natuur

Het meest opmerkelijke deel van Lenains beschrijving betreft de intellectuele eigenschappen die aan Aniel worden toegeschreven. De auteur brengt hem in verband met wetenschappen en kunsten, het onderzoeken van natuurlijke geheimen en de inspiratie van filosofen. Hij verbindt de figuur met de reputatie die door kennis en talenten wordt verworven. Deze toeschrijving behoort tot een wereld waarin kennis van de natuur wordt opgevat in relatie tot een spirituele orde.

Het begrip « geheimen van de natuur » kent in occultistische werken een lange geschiedenis. Het verwijst niet uitsluitend naar verborgen feiten die men slechts zou hoeven onthullen: het gaat om de ambitie om de verbanden tussen de verschijnselen, vormen en eigenschappen van de wereld te begrijpen. In de 19e eeuw kruisten deze categorieën zich met de woordenschat van wetenschap en filosofie.

Lenains lezing laat een engel zien die wordt verbonden met studie en ontdekking, heel anders dan een eenvoudige figuur van dagelijkse bescherming. Kennis en intelligentie worden daarin voorgesteld als goederen waarvan het juiste gebruik de menselijke verheffing moet dienen.

De overwinning en het verhaal van een opgeheven beleg

Dezelfde beschrijving kent Aniel een meer verrassende functie toe: de overwinning behalen en het beleg van een stad doen opheffen. Deze relatie met een militaire context contrasteert met de wetenschappen en kunsten. Toch is zij binnen Lenains systeem niet onsamenhangend, omdat hij onder één naam spirituele eigenschappen en bijzondere menselijke situaties samenbrengt.

In correspondentierepertoria kan overwinning duiden op een gunstige afloop tegenover tegenspoed, terwijl het beleg een situatie van insluiting of conflict vertegenwoordigt. Toch moeten we de letterlijke betekenis behouden die Lenain gebruikt: zijn werk spreekt uitdrukkelijk over een belegerde stad, en niet over een eenvoudige metafoor voor persoonlijke moeilijkheden.

Deze precisering onderscheidt oude bronnen van moderne parafrasen die hun historische taalgebruik uitwissen. Occultistische classificaties ontlenen beelden aan het politieke leven, oorlog en bestuur; die beelden moeten worden teruggeplaatst in de zorgen van hun auteurs.

Het koor van de Machten en de christelijke classificaties

Lenain verdeelt de tweeënzeventig namen in negen groepen van acht, waarbij hij de titels overneemt van de engelenkoren die in de christelijke theologie bekend zijn. Aniel behoort tot de groep van de Machten, een rang waarin de namen 33 tot en met 40 binnen deze indeling samenkomen. Deze classificatie is eigen aan het systeem van de auteur en aan de tradities die het overnamen.

De hiërarchie van de negen koren komt voort uit een andere theologische geschiedenis, die vooral verbonden is met Pseudo-Dionysius de Areopagiet. Zij levert niet rechtstreeks de lijst van Lenains tweeënzeventig namen. De combinatie van beide gehelen is een constructie van de christelijke Kabbala en de westerse esoterie.

De presentatie van het koor van de Machten laat de theologische betekenis ervan zien, die verschilt van de gedetailleerde functies die een auteur uit 1823 toekent aan elk van de acht namen in zijn groep.

Het gebruik van psalmen en latere tradities

Lenain verbindt elke naam met een passage uit de Psalmen. Voor Aniel citeert hij een Latijnse formule waarin wordt gevraagd om Gods terugkeer en de openbaring van zijn gelaat, opdat het volk wordt gered. Deze Bijbelse ontlening maakt deel uit van zijn systeem van correspondenties, waarin schriftuurlijke woorden worden verbonden met engelennamen en tijdsindelingen.

In de katholieke devotie vereist het gebed tot de beschermengel niet dat men de naam van deze engel kent. Het Directoire sur la piété populaire wijst op een voorbehoud bij het toekennen van andere namen dan die welke in de aanvaarde Bijbelboeken worden bevestigd. Aniel behoort daarom vooral tot de geschiedenis van de tweeënzeventig genieën en de occultistische verzamelwerken.

Kalenders en tekens die met zijn naam worden verbonden, blijven circuleren in hedendaagse werken, maar hun herkomst moet worden vastgesteld. Lenains indeling, zijn plaats onder de Machten en de eigenschappen die hij beschrijft, vormen een duidelijke documentatiebasis om de receptie van Aniel te begrijpen.

Bronnen en referenties

Lenain, La Science cabalistique, Amiens, 1823, beschrijving van Aniel, p. 69, transcriptie van de oude editie met varianten.

Bibliothèque nationale de France, bibliografische beschrijving van La Science cabalistique van Lenain.

Exodus, hoofdstuk 14, verzen 19–21, tekst aan de oorsprong van de methode van de tweeënzeventig namen.

Heilige Stoel, Directoire sur la piété populaire, nr. 217.

Illustratie: Albrecht Dürer, een engel die vedel speelt, 1519, historisch werk uit het publieke domein. Symbolisch beeld van het thema van de engelen, en geen oude afbeelding van de figuur die in dit artikel wordt genoemd.

Winkelwagen 0

Je winkelwagen wacht op je.

Begin met winkelen
Betalen in 3/4 termijnen zonder kosten