Doreen Valiente wordt beschouwd als de « moeder van de moderne hekserij ». Haar invloed op de Wicca, vooral dankzij haar talenten als schrijfster en priesteres, heeft deze spirituele traditie vormgegeven door er een poëtische en spirituele structuur aan te geven. Haar samenwerking met Gerald Gardner, de grondlegger van de Wicca, maar ook haar emancipatie van hem, maakte haar een feministisch icoon, maar vooral een belangrijke figuur in de traditionele praktijk van de Wicca. Portret.
1. De beginjaren van Doreen Valiente
Doreen Valiente werd geboren in 1922 in Surrey, Engeland, in een middenklasse gezin. Al op jonge leeftijd ontwikkelde ze een interesse voor het occulte en magie, die ze begon te beoefenen tijdens haar tienerjaren. Ze experimenteerde met eenvoudige rituelen en leerde zichzelf aan, onder andere door magische poppen te maken en zich te verdiepen in geneeskrachtige kruiden, tot het punt dat ze later als een bekwame kruidkundige werd beschouwd. Haar interesse in het occultisme groeide nog meer na de Tweede Wereldoorlog, waarin ze werkte in Bletchley Park als vertaalster en in het gevoelige domein van het ontcijferen van berichten.
Na de oorlog zette ze haar onderzoek naar esoterie voort door spiritualisme, theosofie en ceremoniële magie te bestuderen, beïnvloed door de geschriften van Aleister Crowley en John Dee. Ze bezocht een spiritualistische kerk (meer verbonden met mediumschap dan met religie) en nam deel aan occulte kringen, waarbij ze magie beoefende met een kunstenaar genaamd Zerki, die haar inwijdde in bepaalde praktijken van de Hermetische Orde van de Gouden Dageraad.
2. De ontmoeting met Gerald Gardner
In 1952, Doreen Valiente, een grote verzamelaarster van occulte geschriften, stuitte op een tijdschriftartikel waarin Gerald Gardner werd genoemd, de grondlegger van de Wicca, en een coven van heksen die een ritueel uitvoerden om Groot-Brittannië te beschermen en een invasie door Hitler tijdens de Tweede Wereldoorlog te voorkomen. Geïntrigeerd nam ze contact op met Gardner en bezocht zijn heksenmuseum op het eiland Man. Het is belangrijk te weten dat de laatste wet die hekserij strafbaar stelde was afgeschaft en de populariteit van Gardner begon te groeien: dit was het moment waarop een regelmatige correspondentie tussen Gardner en Valiente begon, gevolgd door een ontmoeting die het begin van hun samenwerking markeerde. In 1953, tijdens de zomerzonnewende, werd Valiente opgenomen en ingewijd in Gardners coven en werd ze uiteindelijk Hoge Priesteres.
Al snel onderscheidde Valiente zich door haar literaire en rituele talenten, en ze speelde een sleutelrol bij het herschrijven van de rituelen van het Livre des Ombres. Gardner had fragmenten van teksten uit diverse bronnen gebruikt, onder andere van Aleister Crowley, maar het was Valiente die deze teksten weer samenhang en structuur gaf. Ze introduceerde een meer poëtische en spirituele stijl, terwijl ze elementen van oude paganistische tradities integreerde. Haar grootste bijdrage is de beroemde Charge of the Goddess, een tekst die nog steeds een integraal onderdeel is van Wicca-rituelen vandaag de dag.
3. De Oproep van de Godin
Deze tekst is een van de meest iconische binnen de Wicca-traditie geworden, mede dankzij de manier waarop Valiente er een diepzinnige spiritualiteit in wist te brengen, terwijl ze de Wicca aantrekkelijker en poëtischer maakte. Ze verrijkte de rituelen ook met heidense en folkloristische elementen, waarbij ze zich soms verwijderde van de modernere invloeden van Gardner om terug te keren naar wat zij als de essentie van pre-christelijke praktijken beschouwde.
Haar schrijfstijl, helder en poëtisch tegelijk, heeft de Wicca gevormd door het een toegankelijke toon te geven voor een breed publiek. Ze slaagde erin de Wicca-spiritualiteit niet alleen begrijpelijker, maar ook inspirerender te maken, door rituelen te benadrukken die de verbinding met de natuur en het goddelijke vieren. Dankzij haar bijdragen is de Wicca geëvolueerd van een relatief obscure esoterische beweging tot een wereldwijd beoefende spirituele traditie.
Valiente droeg zo bij aan het toegankelijker en minder elitair maken van de Wicca. Ze pleitte voor een meer open en natuurgerichte benadering, wat bijdroeg aan de popularisering van de beweging in de daaropvolgende jaren.
4. Meningsverschillen en onafhankelijkheid
Doreen Valiente verwijderde zich geleidelijk van Gerald Gardner naarmate ze zich bewust werd van hun ideologische verschillen. Een van de belangrijkste redenen voor deze verwijdering was Gardners benadering van de "publiciteit" rond de Wicca. Terwijl Gardner probeerde de moderne hekserij bekend te maken via interviews en media-publicaties, soms dicht bij sensatie, gaf Valiente de voorkeur aan een zekere discretie en vond ze dat spirituele praktijken privé moesten blijven. Een andere bron van spanning was de vraag naar de authenticiteit van de rituelen. Valiente betwijfelde de legitimiteit van Gardners bronnen, met name zijn gebruik van teksten van Aleister Crowley, die zij ongepast vond in de context van de Wicca.
Deze afstand leidde ertoe dat ze meer open en minder hiërarchische spirituele wegen ging verkennen. Valiente wilde een hekserij ontwikkelen die authentieker was, gebaseerd op oude heidense tradities, zonder het strakke en gestructureerde kader dat Gardner had opgezet. Ze integreerde onder andere elementen van de Britse folklore en oudere heksenpraktijken in haar werk.
Na haar vertrek uit Gardners coven richtte Valiente haar eigen groep op, gericht op een vrijere en meer gemeenschapsgerichte praktijk van de Wicca, zonder de noodzaak van een centrale autoriteit of strikte dogma's. Ze raakte ook betrokken bij andere spirituele en magische stromingen, zoals de traditionele Britse hekserij, waarbij ze de « oude wegen » van vóór het christendom probeerde te herstellen. Gedurende haar carrière behield Valiente haar onafhankelijkheid, en hoewel ze met verschillende groepen en covens werkte, zocht ze altijd naar een diepere persoonlijke begrip van magie en spiritualiteit, terwijl ze de Wicca toegankelijker maakte voor een nieuwe generatie beoefenaars.
5. Teleurstelling in covens en verdediging van rechten
Na deze niet zonder woede verlopen scheiding van Gardners coven, werd Valiente in totaal lid van 4 covens die diepe teleurstelling bij haar teweegbrachten: ondanks de schijnbare gelijkheid en de plaats van de Godin naast de God in de Wicca, werden de covens uiteindelijk geleid door mannen.
In haar boek The Rebirth of Witchcraft (1989) is Valiente explicieter over haar feminisme en stelt ze dat « we het recht hadden ons Grote Priesteressen, koningin-heksen en andere soortgelijke fantasierijke titels te noemen; maar we bevonden ons nog steeds in een positie waarin mannen de leiding hadden ». Valiente waardeerde samenwerking boven dominantie en koesterde de hoop op een constructieve spiritualiteit die de nadruk legde op natuur, burgerlijke vrijheden en sociale rechtvaardigheid in plaats van op ruzies en machtsstrijd. Meer nog, ze wilde hekserij promoten die openstond voor iedereen. Haar tijd vooruit, verdedigde ze via haar werk de rechten van vrouwen en homoseksuelen.
Niet verrassend richtte ze dus haar eigen coven op, ondanks dat haar man haar hele leven sceptisch bleef over haar werk.
Verrassend genoeg sloot Valiente zich ongeveer 18 maanden aan bij een rechtse (of extreemrechtse) politieke groep. Een episode des te opmerkelijker gezien de principes die Valiente verdedigde, maar het gerucht gaat dat ze werd gerekruteerd als spion voor de staat, wat nooit bevestigd noch ontkend werd door een van beide partijen.
6. Een eenvoudig leven gewijd aan de Wicca
Fotocredit: BBC
In 1971 verscheen Doreen Valiente in een BBC-documentaire over de Wicca naast Alex Sanders, de grondlegger van Alexandrijnse Wicca. Ondanks haar groeiende bekendheid bleef ze ongelooflijk nuchter. Voetbalfanatiek, hield Valiente ervan te wedden op paarden en had ze gedurende haar leven een ongelooflijk aantal banen, onder andere in fabrieken, bij een meubelbedrijf en in de apotheek. Na de dood van haar man Casimiro Valiente hertrouwde ze nooit, maar bracht ze de laatste 20 jaar van haar leven door met « de liefde van haar leven », Ron Cooke, die ze inwijdde in de Magische Kunst, tot hij haar Hoge Priester werd. Zo draaide het leven van het paar om eenvoudige vakanties, voetbalwedstrijden op tv, het schrijven en de publieke betrokkenheid van Valiente, en de beoefening en studie van magie.
7. De erfenis en invloed van Doreen Valiente op de Wicca
Valiente overleed in 1999, twee jaar na Ron, en haar as werd verspreid rond de wortels van haar favoriete eik in East Sussex. Er wordt gezegd dat twee van de aanwezigen die dag een eikel van de boom plukten, deze in zilver lieten gieten en hangers in de vorm van een eikel schonken aan de mensen van het Museum voor Hekserij en Magie in Boscastle, Cornwall. Dit museum, opgericht door Cecil Williamson, is de opvolger van Gardners museum op het eiland Man, waar Valiente in 1952 van had gehoord en dat een essentiële rol speelde in haar jeugd als heks. Een perfect afgerond verhaal voor een gepassioneerde heks.
Het is vrij gebruikelijk om Gerald Gardner te noemen als de grondlegger van de Wicca zoals wij die vandaag kennen. Hoewel dat niet per se onjuist is, is het Doreen Valiente die deze spiritualiteit op de meest respectvolle manier heeft bewaard en gevormd. Haar geschriften, vooral haar gedichten en rituelen, worden nog steeds gebruikt in covens en Wicca-praktijken over de hele wereld. Haar tekst, Charge of the Goddess, evenals het opstellen van de Wiccan Rede, het respect voor de natuur en de plaats van het heilige vrouwelijke maken integraal deel uit van de moderne rituelen en leerstellingen van de traditionele Wicca.
Het belang van haar werk en nalatenschap wordt vandaag de dag bewaard door de Doreen Valiente Foundation, opgericht om haar werk te beschermen en te verspreiden. Deze stichting zet zich in voor het behoud van haar manuscripten, voorwerpen en geschriften, en organiseert tentoonstellingen en educatieve evenementen om haar werk bij het grote publiek bekend te maken. De stichting maakte ook de plaatsing van een gedenkplaat in Brighton mogelijk, die tegenwoordig een pelgrimsoord is voor wiccans van over de hele wereld.
