De Mandragorawortel verschijnt in manuscripten in menselijke vorm. Hij schreeuwt wanneer hij wordt uitgetrokken, doodt degene die hem hoort en dwingt de plukker de beproeving aan een hond over te laten. Eenmaal in bezit wordt hij een orakel, huisbewaker, liefdesbezwering en belofte van rijkdom. Weinig planten hebben zo'n omvangrijke magische verbeeldingswereld voortgebracht.
Van bijbelse teksten tot Griekse en Latijnse kruidenboeken, van middeleeuwse manuscripten tot Arabisch-islamitische magische tradities: de Mandragora beweegt zich tussen vruchtbaarheid, slaap, gif en talisman. De gevormde wortels die als kleine figuren werden verkocht, hebben haar reputatie nog verder versterkt.
De plant bevat tropaanalkaloïden die een ernstig anticholinerg syndroom kunnen veroorzaken. Het product of het verzamelingsfragment blijft gesloten, gelabeld en gescheiden van elke bereiding. De voorgestelde praktijk berust op de houder, de afbeelding en de zorg voor de herkomst.
De wortel die menselijke gestalte aanneemt
Mandragora officinarum L. behoort tot de Solanaceae. Een rozet van grote bladeren ontwikkelt zich vlak boven de grond, met eerst paarsachtige bloemen en daarna gele vruchten. De dikke wortel kan zich in twee takken splitsen en zo een romp met benen suggereren.
Kew erkent Mandragora officinarum en situeert het oorspronkelijke verspreidingsgebied van Noord-Italië tot het noordwesten van de Balkan, met de Levant in de verspreidingsgegevens. Het geslacht omvat ook Mandragora autumnalis en andere soorten. Kew, Mandragora officinarum.
De menselijke gelijkenis komt niet in elke wortel tot uiting. Handelaren hebben ook wortels van witte bryonia gesneden om valse Mandragora's te maken. Het magische object kan dus natuurlijk, geïnterpreteerd of gesneden zijn.
De mandragora's van Rachel en Lea
In Genesis vindt Ruben dudaim tijdens de tarweoogst en brengt ze naar zijn moeder Lea. Rachel, die een kind verlangt, vraagt om deze planten en onderhandelt met haar zus. De identificatie van de dudaim met de Mandragora heeft de Europese lezing van deze passage sterk beïnvloed.
De geurige vrucht en de rivaliteit tussen de twee vrouwen hebben de plant verbonden met vruchtbaarheid, verlangen en uitwisseling. De Mandragora verschijnt hier niet als een op zichzelf staand object: ze circuleert binnen een familiebemiddeling waarin moederschap, alliantie en jaloezie elkaar kruisen.
Folkard volgt deze identificatie en verbindt de Bijbelse passage met de oosterse reputatie van de plant als hulpmiddel bij vruchtbaarheid en bestanddeel van liefdesdranken. Richard Folkard, « Mandrake ».
De schreeuw, de hond en de cirkels
Het middeleeuwse oogstverhaal vereist dat de wortel wordt blootgelegd, aan een hond wordt vastgebonden en dat het dier vervolgens wordt opgejaagd zodat het de wortel uitrukt. Een hoorn overstemt de dodelijke schreeuw en de plukker beschermt zijn oren. Andere versies schrijven drie met een zwaard getrokken cirkels, een precieze oriëntatie en een gebed voor.
De British Library toont dit procedé in verschillende herbariums, waaronder manuscripten uit de 11e, 12e en 15e eeuw. De hond en de hoorn zijn dus geen recente toevoeging aan de beeldvorming. British Library, manuscripten over het oogsten van Mandragore.
Het ritueel benadrukt de prijs van kennis: iemand moet het gevaar dat met de extractie gepaard gaat op zich nemen. Tegenwoordig gelezen, roept het een ethische vraag op over het offeren van het dier en over de wil om bezit te verwerven.
De wortel die zich niet laat uitrukken. De schreeuw geeft de plant een stem. De legende verandert het oogsten in een onderhandeling met een aanwezigheid die niet meegenomen wil worden.
Alraunen, handen van glorie en Arabische magie
In Duitsland werden antropomorfe wortels, Alraunen genoemd, aangekleed, in dozen bewaard en als orakels geraadpleegd. Men schreef hun het vermogen toe geluk aan te trekken, het huis te beschermen, een schat te onthullen of het aan hun zorg toevertrouwde geld te vermenigvuldigen.
In Frankrijk kon de naam hand van glorie of main de gloire verweven raken met figuren van gevoede en onderhouden Mandragore. Voor deze voorwerpen was een voortdurende band nodig: kleding, baden, symbolische voeding en geheimhouding over de plaats waar ze werden bewaard.
Onderzoek naar Arabische bronnen uit de 10e tot de 17e eeuw onthult ook het gebruik van Mandragore binnen de sīmiyāʾ, natuurlijke of witte magie, in de vorm van amuletten, talismannen en andere bereidingen. Lozano-Cámara, Mandragore en sīmiyāʾ. Hun aanwezigheid bevestigt een uitwisseling tussen Grieks-Latijnse, oosterse, Arabische en christelijke tradities.
Bewaar de wortel zonder haar bloot te stellen
Bewaar elk fragment van Mandragora in de gesloten originele verpakking, met de botanische naam, de leverancier en de datum van aanschaf. Leg onder de verpakking een afbeelding van een middeleeuwse doos of een reproductie van een manuscript. De verpakking wordt het huis van het voorwerp, zonder direct contact.
Schrijf een vraag op papier, vouw het drie keer en leg het vervolgens een nacht onder de doos. Schrijf ’s ochtends uw antwoord na het lezen van een historische bron. Het orakel ontstaat uit het denkwerk en de relatie tot de tekst, niet uit het innemen of verbranden ervan.
Om de kreet op te roepen, bindt u een draad rond een tekening van een menselijke wortel. Maak de draad los terwijl u benoemt wat u aanvaardt op de grond achter te laten. Dit gebaar keert het verhaal van de vangst om en erkent het recht om niet te bezitten.
Historische correspondenties
| Oriëntatiepunt | Correspondentie |
|---|---|
| Botanische naam | Mandragora officinarum L. |
| Teksten en contexten | Genesis, Griekse en Latijnse kruidenboeken, middeleeuwse manuscripten, Arabische bronnen |
| Figuren | Rachel en Lea, hond als uittrekker, Alraune, hand van glorie |
| Voorwerpen | Antropomorfe wortel, doos, miniatuurkledingstuk, hoorn en cirkel |
| Magische domeinen | Vruchtbaarheid, liefde, orakel, bescherming van het huis, geluk en schat |
| Veilige vorm | Verzegeld fragment, afbeelding, tekening en geschreven werk |
