In de Florentijnse Codex verschijnen de paddenstoelen die teonanácatl worden genoemd in de context van feesten, offergaven en Nahua-visioenen die in de 16e eeuw zijn beschreven. Ze zijn noch accessoires van een «universele spiritualiteit», noch metgezellen van Siberische rituelen rond de vliegenzwam. Hun magische geschiedenis situeert zich in de eerste plaats in Meso-Amerika, binnen specifieke talen, ceremonies en gemeenschappen.
«Psilocyben» verwijst niet naar één enkele soort. Het geslacht Psilocybe omvat talrijke paddenstoelen, waarvan sommige soorten psilocybine en psilocine bevatten. Andere geslachten kunnen deze verbindingen produceren, en dodelijke paddenstoelen kunnen ermee worden verward.
In Frankrijk worden hallucinogene paddenstoelen, met name van het geslacht Psilocybe, als verdovende middelen geclassificeerd. Dit informatieblad biedt daarom geen informatie over bezit, kweek, bereiding of consumptie. Het biedt een historische en iconografische lezing op basis van toegankelijke bronnen.
Eén geslacht, meerdere soorten en echte dubbelgangers
Psilocybe is een geslacht van plaatjeszwammen. Verschillende psychoactieve soorten hebben kleine bruine hoeden, plaatjes die donkerder worden door de sporen en vlees dat na beschadiging blauw kan verkleuren. Geen van deze kenmerken volstaat op zichzelf voor een zekere identificatie.
Psilocybe mexicana, P. cubensis en P. semilanceata hebben niet hetzelfde verspreidingsgebied of dezelfde habitat. Meso-Amerikaanse teksten maken het niet altijd mogelijk de naam teonanácatl aan één enkele moderne soort te koppelen.
Psilocybine wordt in het lichaam omgezet in psilocine, dat onder andere inwerkt op serotoninereceptoren. Deze chemie verklaart veranderingen in de waarneming; ze bewijst geen objectief contact met een geest of godheid.
De teonanácatl van de Florentijnse Codex
Bernardino de Sahagún voerde in de 16e eeuw een uitgebreid onderzoek uit met Nahua-geleerden, schilders en informanten uit Tepeapulco en Tlatelolco. Het tweetalige resultaat, in het Nahuatl en Spaans, staat bekend als het Florentijnse Codex.
De paddenstoel verschijnt daarin onder de term teonanácatl, in beschrijvingen van feesten en visioenen. Het Center for the Study of World Religions van Harvard herinnert aan het collectieve karakter van het onderzoek en de rol van inheemse medewerkers. Harvard, de teonanácatl in de Codex florentinus.
Het woord is vertaald als « goddelijke paddenstoel » of « vlees van god ». Elke vertaling draagt een interpretatie in zich. Door de Nahuatl-term te behouden, voorkom je dat de ceremonie meteen wordt gereduceerd tot een Europese categorie.
Koloniale verboden en rituele continuïteit
De kerkelijke autoriteiten van Nieuw-Spanje veroordeelden verschillende inheemse rituelen als afgoderij. Koloniale teksten beschrijven paddenstoelen dus vanuit een dubbele spanning: de wil om kennis te verzamelen en een bekeringsproject dat de praktijken probeert uit te roeien.
Mazateekse, Mixe, Nahua en andere gemeenschappen in Mexico hebben rituele en therapeutische relaties met psychoactieve paddenstoelen in stand gehouden. Deze praktijken behoren toe aan specialisten, families, plaatsen en sociale verplichtingen. Ze zijn geen vrij los te maken protocol.
De naam overleeft de koloniale blik. teonanácatl lezen betekent de Nahua-stem onder het Spaanse commentaar horen en de gemeenschap erkennen die deze kennis heeft gedragen.
Heim, Hofmann en de overgang naar het laboratorium
Halverwege de 20e eeuw leiden de werkzaamheden van mycoloog Roger Heim aan Mexicaanse paddenstoelen en die van chemicus Albert Hofmann tot het kweken van exemplaren en vervolgens tot de isolatie van psilocybine en psilocine in 1958.
De paddenstoel komt vervolgens terecht in de farmacologie en de experimentele psychiatrie. Het huidige klinische onderzoek gebruikt gemeten verbindingen, inclusiecriteria, medische begeleiding en een wettelijk kader. Daardoor wordt het gebruik van wilde paddenstoelen niet gelijkwaardig.
Deze passage verandert ook het magische beeld: een gesitueerd sacrament wordt een molecuul en vervolgens een symbool van de tegencultuur. De fiche houdt deze drie lagen gescheiden: inheems ritueel, laboratoriumwetenschap en westerse receptie.
De codex bestuderen zonder de paddenstoel te bezitten
Kies een reproductie van een pagina uit de Florentijnse Codex die verband houdt met de teonanácatl. Noteer de aanwezige talen, de auteurs van het onderzoek, de datum en de koloniale context voordat u de afbeelding interpreteert.
Teken vervolgens drie cirkels zonder plantaardig materiaal: de Nahua-ceremonie, het laboratorium van de 20e eeuw en de westerse psychedelische cultuur. Plaats in elke cirkel de namen, data en betrokkenen die erbij horen. Laat een element alleen van de ene cirkel naar de andere overgaan als u de bron van die verplaatsing vermeldt.
Het magische werk bestaat hier uit het herstellen van namen en grenzen. Geen enkele paddenstoel, spore, kweekset, poeder, chocolade of illegaal voorwerp komt de ruimte binnen.
Historische overeenkomsten
| Oriëntatiepunt | Overeenkomst |
|---|---|
| Onderzochte groep | Psychoactieve soorten van het geslacht Psilocybe |
| Historische term | Teonanácatl, in het Nahuatl |
| Belangrijkste bron | Florentijnse Codex, 16e eeuw |
| Contexten | Meso-Amerikaanse ceremonies, koloniaal onderzoek en het laboratorium van de 20e eeuw |
| Magische domeinen | Ritueel visioen, waarzeggerij, gemeenschapszorg en cultureel geheugen |
| Toegestaan hulpmiddel | Facsimile, tekening, chronologie en lezen |
