Gui

Maretak raakt nooit de aarde. Hij ontstaat op de tak van een andere boom, blijft hartje winter groen en laat doorschijnende bessen hangen wanneer het meeste loof is verdwenen. Dit zwevende leven heeft hem een bijzondere plaats gegeven in Europese rituelen, mythen en talismannen.

Plinius de Oudere beschrijft hoe druïden op de zesde dag van de maan maretak van een Eik oogsten: een in het wit geklede priester, een gouden sikkel, een witte doek en twee stieren. De Noordse verhalen maken van maretak daarentegen het onverwachte wapen waarmee Baldr wordt gedood. Tussen universeel geneesmiddel en dodelijk projectiel draagt de plant een ambivalentie die haar werkelijke giftigheid onmogelijk maakt te vergeten.

De Franse gebruiken rond maretak met Nieuwjaar, de opgehangen takken en de talismannen waarvan men dacht dat ze sloten konden openen, zetten dit mysterie voort: maretak beschermt omdat hij boven de grond blijft, tussen de boom en de hemel, precies op de plek waar gewone categorieën onzeker worden.

Een plant die in de bomen hangt

De witte maretak, Viscum album L., behoort tot de Santalaceae. Het is een halfparasitaire struik: zijn groene bladeren doen aan fotosynthese, maar een zuigorgaan dringt de gastheertak binnen en onttrekt water en minerale zouten. Zijn takken vertakken zich in regelmatige vorken en zijn witte vruchten bevatten een kleverige pulp.

Kew situeert de soort van Europa tot gematigd Azië. Maretak groeit op veel bomen, vooral appelbomen, populieren, lindebomen en meidoorns. Zijn aanwezigheid op een Eik is veel zeldzamer, wat helpt het uitzonderlijke belang te begrijpen dat Plinius eraan toeschrijft. Kew, Viscum album.

Vogels dragen bij aan de verspreiding ervan door de kleverige zaden van tak naar tak te vervoeren. De maretak leeft dus door relaties: hij is afhankelijk van een gastheer, dierlijke overdracht en een hoge positie. Zijn magie moet deze werkelijkheid bewaren, in plaats van er een onafhankelijke plant van te maken.

De druïdische oogst volgens Plinius

In zijn Natuurlijke historie stelt Plinius de Oudere dat druïden maretak die op een Eik groeit als bijzonder heilig beschouwen. Op de zesde dag van de maan bereiden zij onder de boom een feestmaal en een offer. Een in het wit geklede priester klimt omhoog om de plant met een gouden sikkel af te snijden; de maretak wordt opgevangen in een witte doek, zodat hij de grond niet raakt.

Vervolgens worden twee witte stieren geofferd en vraagt een gebed dat de goddelijke gave gunstig mag zijn voor degenen die haar ontvangen. De ceremonie vindt plaats op de zesde dag van de maancyclus. Haar kalender, haar zeldzame eik en haar offer behoren tot het nauwkeurige verslag van Plinius. Plinius de Oudere, verslag van het verzamelen van de maretak.

Het witte linnen onthult de kern van het ritueel: de plant mag niet in de gewone wereld terechtkomen. Ze blijft tot aan haar oogst opgehangen. Het kostbare metaal, het kledingstuk en de witte dieren verlengen deze afscheiding.

De tak die Baldr doodt

In de Noordse mythologie verkrijgt Frigg van bijna alle dingen de eed dat ze haar zoon Baldr geen kwaad zullen doen. De maretak, die te jong of te onbeduidend wordt geacht, blijft buiten de eed. Loki maakt er een projectiel van en stuurt de hand van de blinde god Hödr: Baldr valt.

Het verhaal keert het beeld van een uitsluitend weldadige plant om. Wat aan de rand groeit en door de inventaris van de machten vergeten is, wordt het beslissende instrument. Richard Folkard brengt vervolgens het ophangen van de maretak en de vredeskus in verband met haar terugkeer onder de controle van Frigg, in een late traditie die het wapen probeert te veranderen in een teken van verzoening. Richard Folkard, Plant Lore, Legends, and Lyrics, «Mistletoe».

Het mysterie van de maretak schuilt in deze kracht van de uitzondering. Een kleine tak die buiten de eden werd gelaten, volstaat om onkwetsbaarheid te doorbreken. Elke bescherming die onder haar teken wordt geplaatst, moet daarom onderzoeken wat vergeten, verwaarloosd of buiten de grens gelaten is.

De maretak van het nieuwe jaar en de sloten

Folkard vermeldt dat in Frankrijk in de 15e en 16e eeuw grote volksbijeenkomsten verbonden waren aan de «maretak van het nieuwe jaar». De eikentak bleef daar een talisman en de seizoenskreet heeft de eeuwen in verschillende vormen doorstaan.

Andere overtuigingen geven de maretak de kracht om sloten te openen. Albertus Magnus schrijft haar deze eigenschap toe, naast die van andere wonderbaarlijke planten. In Holstein werd een tak die in de hand werd gedragen de «geestenstaf» genoemd; daarmee zou men geesten kunnen zien en hen vervolgens kunnen dwingen te spreken.

Deze gebruiken verenigen opening en doorgang. De opgehangen maretak bewaakt de poort van het jaar, maakt los wat gesloten was en maakt zichtbaar wat tussen de werelden blijft. Haar kracht is nooit huiselijk in de rustige zin van het woord: ze werkt in het tussenliggende.

De drempel van het jaar bewaken met de maretak

Plaats met Nieuwjaar een kleine tak in een gesloten verpakking en hang die hoog op, zonder contact met voedsel. Schrijf op wat u achter u wilt laten sluiten en wat er in het nieuwe jaar moet opengaan. Splits de twee verzoeken de volgende dag: vernietig het eerste papiertje en bewaar het tweede onder de verpakking.

Onderzoek bij beschermingswerk eerst de vergeten uitzondering. Maak een lijst van de personen, plaatsen of gewoonten die uw grens nog niet beschermt. De maretak beschermt dan niet door frontale kracht, maar door de zwakke plek bloot te leggen waar Loki's pijl doorheen zou kunnen gaan.

Een oude tak moet worden verwijderd voordat hij uiteenvalt. Wikkel hem in en gooi hem weg met het huishoudelijk afval, zonder compostering of achterlaten in de natuur. Het rituele gebruik blijft volledig uitwendig en opgehangen.

Historische correspondenties