Przejdź do treści
AeternumAeternum
Święta Maria Magdalena
Pokutująca Maria Magdalena na obrazie Tycjana

Święci

Święta Maria Magdalena

Czas czytania: 5 min

Święta Maria Magdalena, czyli Maria z Magdali, należy do kluczowych postaci ewangelicznych opowieści o męce i zmartwychwstaniu. Ewangelie przedstawiają ją jako uczennicę Jezusa, obecną przy śmierci i grobie. W Jana 20 jako pierwsza spotyka Zmartwychwstałego i otrzymuje misję przekazania wieści uczniom. Pamięć została jednak przez wieki przykryta innymi obrazami, zwłaszcza nawróconej grzesznicy. Aby poznać miejsce w chrześcijaństwie, trzeba wrócić do tożsamości w tekstach, a następnie śledzić historię tradycji łączących ją z wonnościami, pokutą i sanktuariami Prowansji.

Epoka I wiek
Pochodzenie Magdala, miejscowość w Galilei, według jej imienia
Rola Uczennica Jezusa i świadek zmartwychwstania
Główne źródła Łukasza 8, Marka 15–16, Mateusza 27–28, Jana 19–20
Atrybuty Naczynie z wonnościami, księga, pusty grób
Święto 22 lipca, obchodzone w randze święta od 2016 roku

Maria z Magdali wśród kobiet podążających za Jezusem

Imię Marii Magdaleny wskazuje związek z Magdalą, miejscowością w okolicach Jeziora Galilejskiego. Ewangelia według Łukasza wymienia ją wśród kobiet towarzyszących Jezusowi i Dwunastu oraz wspierających materialnie wędrowne życie. Informacja jest ważna: umieszcza Marię w grupie aktywnych uczniów, a nie wyłącznie blisko ostatnich dni Jezusa.

Łukasz precyzuje, że wypędzono z niej siedem demonów. Formuła należy do sposobu, w jaki autorzy biblijni mówią o duchowym wyzwoleniu i uzdrowieniu. Nie pozwala odtworzyć diagnozy medycznej ani uznać Marii za kobietę koniecznie żyjącą w grzechu. Tekst nie przedstawia jej jako prostytutki, choć identyfikacja rozwinie się później w części tradycji zachodniej.

Obecność kobiet wspierających misję Jezusa pomaga lepiej zrozumieć skład grup uczniów. Opowieść ewangeliczna nie ogranicza kręgu towarzyszących do dwunastu apostołów. Maria z Magdali należy do otoczenia i zyskuje szczególne miejsce w świadectwach męki.

U stóp krzyża i przy grobie

Ewangelie przekazują obecność Marii Magdaleny w chwili śmierci Jezusa. Marek wymienia ją wśród kobiet obserwujących ukrzyżowanie z daleka i znających miejsce złożenia ciała. Mateusz i Jan również umieszczają ją w grupie świadków tych wydarzeń, z różnicami właściwymi każdej narracji. Teksty nie podają dokładnie tej samej listy kobiet, lecz obecność Marii pozostaje stała.

Wierność podczas męki w dużej mierze wyjaśnia miejsce w pamięci chrześcijańskiej. Kilku uczniów mężczyzn uciekło lub jest nieobecnych w niektórych opowieściach, a kobiety obserwują ostatnie chwile i troszczą się o ciało Jezusa. Epizody należy czytać w kontekście, nie przekształcając różnic narracji w pełny portret psychologiczny każdej postaci.

Grób staje się następnie miejscem decydującego doświadczenia. Opowieści paschalne łączą Marię z pierwszymi wieściami o tym, że Jezus żyje. Tożsamość świadka nie wynika zatem z późnego przypisania bez związku z Pismem: należy do samego serca narracji ewangelistów.

Poranek wielkanocny według Jana

Dwudziesty rozdział Ewangelii według Jana szczególnie rozbudowuje rolę Marii z Magdali. Udaje się do grobu wczesnym rankiem i stwierdza, że kamień został odsunięty. Biegnie powiadomić Szymona Piotra i ucznia, którego Jezus miłował. Obaj przychodzą zbadać miejsce, a potem odchodzą. Maria pozostaje przy grobie, płacząc.

Widzi wówczas dwóch aniołów i spotyka mężczyznę, którego początkowo bierze za ogrodnika. Gdy woła ją po imieniu, rozpoznaje Jezusa i odpowiada „Rabbuni”, co znaczy nauczyciel. Scena jest jedną z najsłynniejszych w sztuce chrześcijańskiej: rozpoznanie dokonuje się w dialogu, gdy Zmartwychwstały zwraca się do niej osobiście.

Jezus powierza jej następnie wiadomość dla swoich braci. Maria oznajmia więc uczniom, że widziała Pana. Ustęp stanowi podstawę tradycyjnego określenia „apostołka apostołów”: otrzymuje misję przekazania samym apostołom wieści o zmartwychwstaniu. Tytuł nie oznacza wstecznego włączenia do Dwunastu, lecz dokonanie pierwszego i decydującego zwiastowania.

Maria Magdalena nie jest bezimienną grzesznicą Łukasza

Bardzo rozpowszechnione pomylenie łączy Marię z Magdali z bezimienną kobietą, która wchodzi do domu faryzeusza Szymona, płacze u stóp Jezusa i namaszcza je w Łukasza 7. Opowieść bezpośrednio poprzedza wzmiankę o Marii Magdalenie w Łukasza 8. Sąsiedztwo literackie nie oznacza jednak, że ewangelista wyraźnie utożsamia obie kobiety.

Inna postać pojawia się w Jana 12: Maria z Betanii, siostra Marty i Łazarza, wylewa wonności na stopy Jezusa. Ewangelie odróżniają konteksty wydarzeń. Na Zachodzie kilka interpretacji stopniowo połączyło Marię Magdalenę, Marię z Betanii i bezimienną kobietę z Łukasza 7, zwłaszcza w niektórych dawnych kazaniach, w tym Grzegorza Wielkiego.

Połączenie naznaczyło średniowieczne malarstwo, literaturę i kaznodziejstwo, aż do przedstawiania Marii Magdaleny jako nawróconej kurtyzany. Teksty kanoniczne nie podają takiej biografii. Oddzielna lektura epizodów pozwala lepiej szanować miejsce każdej kobiety w opowieści ewangelicznej i nie usuwać centralnej roli Marii jako świadka Wielkanocy.

Naczynie z wonnościami i postać pokutnicy

Naczynie z wonnościami stało się jednym z najczęstszych atrybutów Marii Magdaleny. Przypomina opowieści o namaszczeniu i wonnościach związanych z grobem, które tradycja powiązała z osobą. W ikonografii zachodniej pojawia się w bogatych tkaninach, trzymając flakon lub klęcząc przy Chrystusie. Inne przedstawienia ukazują ją samotną w pokutnym krajobrazie, z czaszką lub księgą.

Obrazy są mocnymi świadectwami duchowej i artystycznej historii Europy. Nie wszystkie stanowią portrety oparte na epizodach bezpośrednio opowiedzianych w Ewangeliach. Czaszka przywołuje medytację śmierci; długie włosy i naczynie pochodzą z ikonografii łączącej kilka postaci; księga przypomina kontemplację i głoszenie Chrystusa.

Malarstwo spotkania w ogrodzie, znane pod łacińskim wyrażeniem Noli me tangere, należy do innego porządku. Przedstawia Marię wobec dopiero co rozpoznanego Zmartwychwstałego. Scena uwidacznia rolę uczennicy i posłanniczki bez utożsamiania z pokutnicą tradycji średniowiecznej.

Tradycje Prowansji i Sainte-Baume

Pamięć o Marii Magdalenie zajmuje ważne miejsce w kilku francuskich sanktuariach. W Saint-Maximin-la-Sainte-Baume i masywie Sainte-Baume tradycje opowiadają o przybyciu do Prowansji z innymi uczniami, głoszeniu i długim odosobnieniu poświęconym modlitwie. Opowieści nabrały wielkiego znaczenia w średniowieczu i przyczyniły się do rozwoju pielgrzymek.

Ewangelie i najstarsze źródła nie pozwalają historycznie ustalić podróży Marii z Magdali do Galii. Historia prowansalska należy do zachodniej recepcji postaci, z tekstami, przypisywanymi relikwiami i sanktuariami wymagającymi badania we własnej chronologii. Jest jednak kluczowa dla zrozumienia oddziaływania we Francji.

Rozróżnienie świadectw ewangelicznych i tradycji regionalnych nie umniejsza kulturowego ani religijnego znaczenia miejsc pielgrzymkowych. Pomaga ustalić to, co wynika z Nowego Testamentu, i to, co należy do historii chrześcijańskiej pobożności przez wieki.

22 lipca i godność apostołki apostołów

Maria Magdalena jest czczona 22 lipca w kalendarzu rzymskim. W 2016 roku papież Franciszek postanawia podnieść obchód z rangi wspomnienia do święta, zachowując datę. Dekret Kongregacji Kultu Bożego przypomina miejsce pierwszego świadka i posłanniczki zmartwychwstania.

Zmiana liturgiczna nie tworzy nowej tożsamości Marii. Mocniej uwydatnia misję już opisaną w Jana 20 i uznaną w historii teologii chrześcijańskiej. Tytuł „apostołki apostołów” streszcza świadectwo i przypomina, że w tej opowieści wieść wielkanocną powierzono kobiecie podążającej za Jezusem.

Aby poznać świętą Marię Magdalenę, warto zacząć od rozdziału 8 Łukasza i 20 Jana. Ukazują uczennicę, kobietę pozostającą przy grobie i posłanniczkę głoszącą Zmartwychwstałego. Dziedzictwo staje się wówczas wyraźniejsze, poza obrazami pokuty kształtującymi kilka wieków tradycji zachodniej.

Źródła i odniesienia historyczne

Ewangelie: Łukasza 8,1–3 (kobiety uczennice), Marka 15 (męka), Jana 20,1–18 (grób i spotkanie Zmartwychwstałego).

Teksty wymagające rozróżnienia: Łukasza 7,36–50 (bezimienna kobieta) i Jana 12,1–8 (Maria z Betanii).

Stolica Apostolska, dekret i wyjaśnienie z 10 czerwca 2016 roku o podniesieniu obchodu Marii Magdaleny do rangi święta i tytule apostołki apostołów.

Ilustracja: Tycjan, Pokutująca Magdalena (około 1531), historyczne dzieło z domeny publicznej.

Koszyk 0

Twój koszyk czeka na Ciebie

Odkryj nasze produkty
Płatność w 3 lub 4 ratach bez dodatkowych opłat