Heilige Faustina Kowalska is een belangrijke figuur geworden binnen de katholieke devotie tot de Goddelijke Barmhartigheid. Als Poolse religieuze uit de 20e eeuw liet zij een Laatste dagboek na, waarin de gebeurtenissen uit haar kloosterleven, haar gebeden en de woorden die zij aan Christus toeschrijft, zijn samengebracht. Haar geschriften liggen aan de basis van de verspreiding van het beeld van de barmhartige Jezus, van een rozenkrans en van een feest dat verbonden is met de tweede zondag van Pasen. Om Faustina te begrijpen, moet men haar levensweg binnen haar congregatie, de Poolse context van het interbellum en de geschiedenis van de kerkelijke erkenning van deze devotie ontdekken.
| Leven | 1905–5 oktober 1938 |
|---|---|
| Geboorte | Helena Kowalska, in een Pools plattelandsgezin |
| Orde | Zusters van Onze-Lieve-Vrouw van Barmhartigheid |
| Tekst | Laatste dagboek |
| Attributen | Religieus habijt, beeld van de barmhartige Jezus |
| Feestdag | 5 oktober; heiligverklaring in 2000 |
Helena Kowalska en haar intrede in het klooster
Helena wordt op 25 augustus 1905 in Polen geboren in een groot en eenvoudig gezin. Haar jeugd wordt gekenmerkt door werk, het religieuze gezinsleven en de politieke veranderingen die Europa door elkaar schudden. Ze krijgt beperkt onderwijs en begint al jong activiteiten te verrichten om bij te dragen aan de behoeften van haar naasten. Ondanks de materiële moeilijkheden groeit haar verlangen om het religieuze leven in te gaan.
In 1925 wordt ze toegelaten tot de Congregatie van de Zusters van Onze-Lieve-Vrouw van Barmhartigheid. Daar neemt ze de naam zuster Maria-Faustina van het Allerheiligste Sacrament aan. De congregatie wijdt zich aan de opvang en begeleiding van vrouwen in moeilijkheden. Faustina's dagen worden bepaald door gebed, het gemeenschapsleven en gewone diensttaken.
Deze context is essentieel om haar geschriften te lezen. Ze voert geen publieke loopbaan als predikster en sticht niet persoonlijk een nieuwe gemeenschap. De ervaringen die ze beschrijft, spelen zich af in het concrete bestaan van een religieuze die haar roeping trouw probeert te blijven.
De woorden en visioenen in het Laatste dagboek
Faustina zegt dat ze van Christus een oproep ontvangt om de goddelijke barmhartigheid bekend te maken. Ze spreekt hierover met haar geestelijke begeleiders, in het bijzonder met de priester Michał Sopoćko, en begint vervolgens op hun verzoek een dagboek te schrijven. De tekst bevat gebeden, overwegingen, gebeurtenissen uit de gemeenschap en het verslag van spirituele ervaringen die ze binnen het kader van haar geloof interpreteert.
Het Laatste dagboek behoort niet tot de Bijbelse canon. In de katholieke theologie staat de openbare openbaring los van de particuliere openbaringen die in het leven van sommige heiligen worden beschreven. Deze kunnen de devotie ondersteunen, maar vervangen de evangeliën niet en voegen geen nieuwe leer aan het christelijke geloof toe. Dit onderscheid maakt het mogelijk Faustina te lezen volgens het werkelijke genre van haar werk.
Het thema van de barmhartigheid put uit het Nieuwe Testament, met name uit de gelijkenissen over vergeving, uit het lijden en uit de verrijzenis. Faustina's geschriften proberen de aandacht voor deze teksten te vernieuwen door middel van een taal van vertrouwen en gebed.
Het beeld van de barmhartige Jezus en zijn twee stralen
In 1931 plaatst Faustina een visioen waarin Jezus aan haar verschijnt met één hand opgeheven als teken van zegen, terwijl er twee stralen uit zijn borst komen. De devotie geeft dit beeld een picturale vorm dankzij de schilder Eugeniusz Kazimirowski, die in 1934 onder geestelijke begeleiding van Sopoćko een eerste versie vervaardigt.
De twee stralen worden geïnterpreteerd als verwijzingen naar het bloed en het water die uit de zijde van Christus voortkwamen. De tekst van Johannes 19, 34 speelt daarom een belangrijke rol bij hun duiding. De formule « Jezus, ik vertrouw op U » begeleidt het beeld. Ze drukt een geestelijke houding uit en niet de belofte dat een schilderij onafhankelijk van het gebed of van de Christus die het voorstelt, zou werken.
Latere afbeeldingen, met name die van Adolf Hyła, worden op grote schaal verspreid. Ze zijn niet volledig identiek aan het eerste schilderij, wat de verschillen in uiterlijk tussen de reproducties in de heiligdommen verklaart. Hun geschiedenis maakt deel uit van de artistieke en devotionele receptie van het Laatste dagboek.
De rozenkrans van de Barmhartigheid en het gebed
De rozenkrans van de Goddelijke Barmhartigheid gebruikt een reeks gebeden die over de kralen van een gewone rozenkrans zijn verdeeld. Hij is verbonden met de overweging van het lijden en met het verzoek om barmhartigheid dat tot God wordt gericht. Andere gebruiken die in de traditie worden genoemd, hebben betrekking op het uur van de Barmhartigheid, in verband met de herinnering aan de dood van Jezus, en op de noveen ter voorbereiding op het feest.
Deze praktijken vormen geen geheel van methoden die een materieel resultaat garanderen. Hun religieuze betekenis houdt verband met bekering, vergeving en vertrouwen in God. Faustina's geschriften kennen een belangrijke plaats toe aan de aandacht voor de naaste, vooral voor wie lijdt. Barmhartigheid blijft dus niet beperkt tot een gebedsthema: ze bepaalt ook de manier waarop men anderen beschouwt en te hulp komt.
De verspreiding van deze devotie neemt in de 20e eeuw internationale proporties aan. Gebedsgroepen, heiligdommen en vertalingen van het Laatste dagboek dragen ertoe bij dat Faustina ver buiten haar geboorteland Polen bekend wordt.
Een kerkelijke receptie die tijd nodig had
Faustina sterft op 5 oktober 1938 op drieëndertigjarige leeftijd in Krakau aan tuberculose. Na haar dood worden haar geschriften en het beeld van de barmhartige Jezus verspreid in een context die wordt gekenmerkt door de Tweede Wereldoorlog en vervolgens door de politieke veranderingen in Polen. Hun verspreiding leidt tot verzoeken om erkenning en tot onderzoeken.
In 1959 leggen de Romeinse autoriteiten beperkingen op aan bepaalde vormen van de devotie zoals die toen werd voorgesteld. Deze maatregelen worden in 1978 opgeheven na een nieuw onderzoek van het dossier en de vertalingen. Het zou daarom onjuist zijn zich een onmiddellijke en ononderbroken officiële ontvangst voor te stellen. De geschiedenis van Faustina omvat een fase van kerkelijke onderscheiding, waarin haar teksten opnieuw werden beoordeeld.
Karol Wojtyła, aartsbisschop van Krakau en later paus Johannes Paulus II, speelt een belangrijke rol in de aandacht voor het dossier. De belangstelling van de toekomstige paus voor de goddelijke barmhartigheid komt ook tot uiting in zijn eigen leer, met name in de encycliek Dives in misericordia.
De heiligverklaring op 30 april 2000
Faustina wordt in 1993 zalig verklaard en op 30 april 2000 door Johannes Paulus II heilig verklaard. Tijdens de plechtigheid kondigt de paus aan dat de tweede zondag van Pasen in de Roomse Kerk de naam Zondag van de Goddelijke Barmhartigheid zal dragen. Deze feestdag is niet hetzelfde als de persoonlijke gedachtenis van Faustina, die op 5 oktober wordt gevierd.
Het heiligdom van Łagiewniki in Krakau wordt een van de belangrijkste plaatsen van deze devotie. De geschiedenis van Faustina verbindt zo het getuigenis van een religieuze, schilderwerken, gebedsvormen en liturgische beslissingen die zich in de loop der tijd hebben opgevolgd.
Om haar leer te ontdekken, maakt het lezen van het Laatste dagboek samen met de homilie van 2000 het mogelijk de betekenis te begrijpen die aan de stralen, het vertrouwen en de barmhartigheid wordt toegekend. De figuur van Faustina nodigt er vooral toe uit vergeving te erkennen als een centrale dimensie van het christelijke leven.
De thema's vertrouwen en vergeving die in haar geschriften worden uitgewerkt, vinden een voortzetting in de presentatie van de christelijke verzoening. De devotie tot de Goddelijke Barmhartigheid verwijst zo naar een leer over vergeving, eerder dan naar het louter reproduceren van een beeld.
Historische bronnen en referenties
Faustina Kowalska, Laatste dagboek, belangrijkste getuigenis van haar religieuze levensweg en van de devotievormen die met de Barmhartigheid verbonden zijn.
Johannes Paulus II, homilie van de heiligverklaring, 30 april 2000, geschiedenis en betekenis van de stralen.
Heilige Stoel, Dives in misericordia, encycliek over de goddelijke barmhartigheid.
Nominis, vermelding van Faustina en feestdag van 5 oktober.
Illustratie: niet-geïdentificeerde Poolse fotograaf, Portret van de heilige Faustina Kowalska (vóór 1938), historisch document uit het publieke domein.
