Wie was Madame de Thèbes eigenlijk?

Madame de Thèbes was een van de beroemdste Franse waarzegsters van de Belle Époque en de belangrijkste figuur van de mondaine chiromantie in Parijs vóór de Eerste Wereldoorlog. De Bibliothèque nationale de France en de CTHS identificeren haar onder de naam Anne Victorine Savigny, geboren in 1845 en overleden in december 1916 in Clan, in de gemeente Meung-sur-Loire. Het onderzoek van Owen Davies, gebaseerd op de contemporaine pers en getuigenissen uit haar tijd, komt daarentegen uit op een Annette Savary, geboren rond 1844 in Ménilmontant. Deze variatie in naam en datum laat zien hoe haar biografie is opgebouwd uit verspreide bronnen, die lange tijd werden overschaduwd door haar legende als «sibylle».

Wat met meer precisie kan worden gevolgd, is haar verbazingwekkende maatschappelijke opkomst: kassière, gouvernante, actrice onder een artiestennaam en vervolgens kaartlegster, voordat ze een erkend specialiste in handlezen werd. Beschermd door Alexandre Dumas fils en gevestigd aan de avenue de Wagram 29, ontving ze schrijvers, aristocraten, diplomaten en leden van koninklijke families. Haar jaarlijkse almanakken verspreidden haar naam vervolgens door heel Europa. Aan de vooravond van 1914 was Madame de Thèbes niet langer slechts een Parijse raadgeefster: ze was een internationale mediapersoonlijkheid wier voorspellingen zelfs in de buitenlandse pers werden overgenomen, becommentarieerd en betwist.

Een burgerlijke identiteit die lange tijd door het pseudoniem werd vertroebeld

De Franse bibliografische autoriteiten hanteren tegenwoordig de naam Anne Victorine Savigny en de jaartallen 1845-1916. De BnF beschrijft haar als «chiromancienne et voyante» en vermeldt haar overlijden in december 1916 in Clan, Meung-sur-Loire. De CTHS neemt dezelfde identiteit over.

Owen Davies, historicus van magie en waarzeggerij, vond echter in oude personderzoeken een andere vorm van haar naam: Annette Savary. Hij situeert haar geboorte rond 1844 aan de rue des Envierges 52 in Ménilmontant, dat vóór de annexatie van 1860 bij de gemeente Belleville hoorde. Haar vader zou timmerman zijn geweest. Deze reconstructie berust met name op biografisch onderzoek dat tijdens het leven van Madame de Thèbes of kort na haar dood werd gepubliceerd.

In plaats van willekeurig tussen deze documentatietradities te kiezen, verdient het de voorkeur beide niveaus te behouden: Anne Victorine Savigny is de identiteit die in hedendaagse erfgoedcatalogi wordt gehanteerd; Annette Savary verschijnt in een recente historische reconstructie van haar jeugd.

Voordat ze beroemd werd, leidde de toekomstige Madame de Thèbes een veel gewoner bestaan. Davies vermeldt dat ze eerst als kassière werkte in een herenmodezaak bij het Palais-Royal. Rond 1877 werd ze gouvernante in een burgerlijk gezin.

Deze achtergrond is belangrijk om haar latere gemak met een welgestelde clientèle te begrijpen. Ze kent de codes van de Parijse bourgeoisie al voordat ze een praktijk voor consulten opent. Haar opmars komt dus niet uit een wereld die volledig buiten de salons staat: ze leert geleidelijk haar weg te vinden in deze kringen.

Vanaf ongeveer 1882 treedt ze op in kleine theatertournees onder de naam Mademoiselle Dhalyle. Het theater bezorgt haar nog geen bekendheid, maar deze periode geeft haar ervaring met het podium, dictie, publieke optredens en contacten met artistieke kringen.

In 1884 komt ze dichter bij de actrice Léonide Leblanc, een bekende persoonlijkheid uit het mondaine Parijs. Deze omgang brengt haar in de nabijheid van een netwerk waarin theater, pers, politiek en de hogere kringen samenkomen. Enkele jaren later zal dit sociale kapitaal bepalend zijn voor haar carrière als waarzegster.

1890, Madame de Sauval en het professionele begin van het kaartleggen

Owen Davies situeert in 1890 een duidelijk keerpunt: de toekomstige Madame de Thèbes neemt eerst de professionele naam Madame de Sauval aan en vestigt zich als kaartlegster aan de rue Laugier 46 in Parijs.

Ze beoefent dan het kaartleggen in een markt die al zeer actief is. Parijs heeft een lange geschiedenis van professioneel waarzeggen, in de vorige eeuw geïllustreerd door Mlle Lenormand en, in een ander genre, door de Mage Edmond. Aan het einde van de 19e eeuw is waarzeggerij tegelijk een populaire praktijk, een stedelijke handel en een mondaine curiositeit.

Madame de Thèbes keert zich geleidelijk af van eenvoudige kaartleggerij om de voorkeur te geven aan handleeskunde. De naam Adolphe Desbarrolles is hierbij centraal. Desbarrolles, kunstenaar en occultist, had al in de jaren 1850 een belangrijke handleeskundige handleiding gepubliceerd en was een van de belangrijkste Franse referenties op dit gebied geworden.

Oude bronnen noemen Madame de Thèbes regelmatig een leerling van Desbarrolles. Dat woord moet echter worden genuanceerd: Desbarrolles sterft in 1886, voordat haar carrière als waarzegster werkelijk van start gaat. Zeker is dat zij zijn systeem bestudeert en zich in zijn intellectuele traditie plaatst; het bestaan van langdurig persoonlijk onderwijs is moeilijker vast te stellen. Om de historische principes van deze kunst te begrijpen, gaat ons artikel over handleeskunde in op het lezen van de lijnen, heuvels en morfologie van de hand.

Alexandre Dumas fils, de beslissende beschermheer

De man die haar carrière werkelijk transformeert, is Alexandre Dumas fils. De toneelschrijver heeft zelf al lange tijd belangstelling voor handleeskunde. Volgens Davies wordt de toekomstige Madame de Thèbes aan hem voorgesteld door een gemeenschappelijke kennis die banden heeft met de dierenschilder Louis-Eugène Lambert.

Dumas nodigt haar uit in zijn Parijse woning en in die van Marly. Hun hechte omgang leidt al tijdens hun leven tot geruchten, maar geen enkele betrouwbare bron maakt het mogelijk daaruit een verhouding af te leiden. Wat wel vaststaat, is zijn rol als beschermer: hij opent deuren voor haar waartoe een beginnende kaartlegster alleen nauwelijks toegang zou hebben gehad.

Dumas fils stelt haar het pseudoniem voor waaronder ze beroemd zal worden. De naam verwijst naar La Route de Thèbes, een psychologisch drama waaraan de schrijver al lange tijd werkte zonder het te kunnen voltooien.

De keuze is opmerkelijk. «Thèbes» roept tegelijk de Oudheid, het mysterie, het lot en de profetie op. In een tijd waarin het oude Egypte en oude beschavingen het Europese publiek fascineren, bezit het pseudoniem onmiddellijk een veel grotere verbeeldingskracht dan «Madame de Sauval».

De eerste grote publiciteit rond Madame de Thèbes lijkt uit 1893 te dateren. Dumas fils organiseert een diner waaraan artsen en leden van de Académie française deelnemen. De handlezeres wordt uitgenodigd om de handen van verschillende gasten te onderzoeken zonder hun identiteit te kennen.

De pers doet verslag van de ervaring. Le Figaro vermeldt het diner in maart 1893, terwijl Le Gaulois enkele dagen later de spot drijft met deze nieuwe mondaine mode. De grap staat haar succes niet in de weg: Madame de Thèbes wordt een vaste verschijning in het Parijse landschap.

Een reportage van Adolphe Brisson uit 1898 legt uit dat Dumas na deze sessie in de pers gunstig verslag zou hebben gedaan van de ervaring. Dezelfde tekst beschrijft een zieneres die sindsdien zowel burgerlijke als koninklijke handen «betast». Dit eigentijdse onderzoek is een van de interessantste bronnen om haar methode en publieke imago te begrijpen.

29 avenue de Wagram, adres van een mondaine sibille

Zodra haar reputatie gevestigd is, ontvangt Madame de Thèbes bezoekers op 29 avenue de Wagram, vlak bij de Arc de Triomphe. Het adres wordt door verschillende documenten uit die tijd bevestigd, zelfs in gidsen over de straten van Parijs.

De keuze voor een zeer zichtbare grote avenue staat haaks op het beeld van de waarzegster die zich in een achterkamertje verbergt. Madame de Thèbes zoekt niet langer de anonimiteit op: haar salon wordt bijna een mondain adres. Een bezoek aan de handlezeres behoort tot de curiositeiten van het Tout-Paris.

Handlezen is haar publieke specialiteit. Ze bestudeert de algemene vorm, de vingers, de heuvels en de lijnen, die ze interpreteert volgens de handleestraditie van haar tijd. Ze houdt zich ook bezig met handschrift en gebruikt soms aanvullende informatie om haar adviezen te verfijnen.

Brissons reportage uit 1898 toont een beoefenaar die nadrukkelijk het «positieve» karakter van handleeskunde benadrukt. Ze wil die onderscheiden van koffiedik, slaapwandelen en praktijken die ze met kwakzalverij associeert. Ze presenteert de hand als een geheel van regelmatige tekens dat methodisch kan worden bestudeerd.

Deze ambitie om van de handleeskunde een «wetenschap van de hand» te maken, past volledig bij het einde van de 19e eeuw, toen fysiognomie, grafologie, psychologie en waarzeggerij nog naast elkaar bestonden. Bij Madame de Thèbes is de hand geen eenvoudig voorwendsel om de toekomst te vertellen: ze wordt een waar landschap dat moet worden ontcijferd, waarin temperament, bestemming en lichamelijke tekens elkaar lijken te beantwoorden.

Datzelfde verslag geeft een veel interessanter beeld dan dat van een profetes die mechanisch voorspellingen opdreunt. Madame de Thèbes legt uit dat ze de uiteenlopende zorgen van haar cliënten, hun houding, hun vragen en hun emotionele relaties observeert.

Ze erkent zelfs dat ze het handschrift van een echtgenoot gebruikt om een vrouw te adviseren over de manier waarop ze met hem moet praten. Deze praktijk berust veeleer op psychologische observatie dan op een zuiver chiromantische lezing. Dat verklaart waarom verschillende bezoekers onder de indruk konden vertrekken van de scherpzinnigheid van haar adviezen, los van enige bovennatuurlijke gave.

Tot de literaire cliënten die in historisch onderzoek worden genoemd, behoort Marcel Proust. Owen Davies vermeldt dat Proust, omdat hij zich ziek voelde, haar zou zijn gaan raadplegen. Nadat Madame de Thèbes zijn hand had bekeken, zou ze hem hebben aangeraden ergens buiten Parijs te gaan uitrusten.

De anekdote maakt van Proust geen leerling van de waarzegster. Ze laat veeleer zien in welke mate een consult bij Madame de Thèbes een mondaine praktijk kon worden onder schrijvers en mensen die Parijse salons bezochten.

Haar clientèle reikt verder dan de Franse grenzen. Davies citeert de getuigenis van een Servische diplomaat, volgens wie koningin Nathalie van Servië zich begin jaren 1890 met twee vrouwen uit haar entourage naar Madame de Thèbes zou hebben begeven. Een van hen was Draga Mašin, die later koningin van Servië zou worden door met Alexander I te trouwen.

Dit type clientèle draagt aanzienlijk bij aan haar reputatie. Een handlezeres die wordt geraadpleegd door leden van koninklijke families kan vervolgens worden voorgesteld als raadgeefster van machtige personen, zelfs wanneer de precieze aard van het consult onbekend blijft.

1901, L’Énigme de la main

In 1901 verschijnt bij Félix Juven L’Énigme de la main. De Bibliothèque nationale de France beschrijft een boek van 278 pagina's, geïllustreerd met afbeeldingen en platen. Het boek vormt de grote synthese van haar onderwijs in de handleeskunde.

Madame de Thèbes probeert het handlezen een gestructureerde vorm te geven. Ze bestudeert vormen, lijnen en tekens en plaatst haar werk in het verlengde van de Franse handleeskunde van de 19e eeuw. De pers uit die tijd presenteert het werk als de samenvatting van jarenlang onderzoek.

De carrière van Madame de Thèbes mag dus niet worden gereduceerd tot haar kabinet. Net als Mlle Lenormand vóór haar begrijpt ze de macht van het gedrukte woord. Een boek maakt het mogelijk de autoriteit van de raadgeefster uit te breiden tot ver buiten de mensen die naar de avenue de Wagram konden komen. Ze wordt een door de BnF geïdentificeerde auteur en bouwt een regelmatige uitgeefproductie op rond handlijnkunde, dromen en vooral jaarlijkse voorspellingen.

1903, het ontstaan van de Almanach de Madame A. de Thèbes

De BnF bewaart de volledige beschrijving van de Almanach de Madame A. de Thèbes : conseils pour être heureux, die van 1903 tot 1917 bij Félix Juven werd uitgegeven. De eerste jaargang draagt een bijzonder veelzeggende titel: Conseils et prophéties de Madame de Thèbes : le livre de tous les prodiges et de tous les mystères.

Elk jaar combineert de almanak adviezen, observaties en aankondigingen over Frankrijk en het buitenland. De regelmatige verschijning geeft Madame de Thèbes een doorslaggevend voordeel: anders dan voorspellingen die na de gebeurtenissen worden verteld, kunnen gedrukte teksten opnieuw worden gelezen en achteraf met de feiten worden vergeleken.

De bibliografische reeks loopt door tot jaargang 1917, hoewel Madame de Thèbes in december 1916 overlijdt. Omdat de almanakken voor het komende jaar werden voorbereid, houdt deze laatste levering niet in dat zij na haar dood nog een publicatie heeft samengesteld.

Madame de Thèbes beperkt haar werk niet tot de hand. In 1908 publiceert Félix Juven L’Énigme du rêve : explication des songes, een boek van meer dan 250 pagina’s dat tegenwoordig door de Bibliothèque nationale de France is gedigitaliseerd.

Het werk behoort tot de grote traditie van droomduiding, maar probeert die tegelijk te moderniseren. De zieneres brengt de droom in verband met de persoonlijkheid, de dagelijkse indrukken en de voorgevoelens. Dankzij deze dimensie kan ze worden geplaatst in een bredere geschiedenis van de oniromantie en van de pogingen rond de eeuwwisseling om nachtelijke beelden te interpreteren.

Aan het begin van de 20e eeuw is « Madame de Thèbes » niet langer alleen het pseudoniem van een vrouw. De naam wordt een waar mediabrand. Kranten noemen haar wanneer ze over voorspellingen, de politieke toekomst of de goedgelovigheid van het publiek willen schrijven.

Deze bekendheid zal tijdens de Eerste Wereldoorlog een onverwacht effect hebben: er zullen valse teksten en valse voorspellingen onder haar naam worden verkocht. Zelf zal ze in de pers moeten protesteren tegen degenen die ze ervan beschuldigt haar reputatie onrechtmatig te gebruiken.

De iconografie van Madame de Thèbes staat vol olifanten. Op persfoto’s is ze te zien naast beeldjes van het dier, en verschillende getuigenissen beschrijven haar kabinet, dat gevuld was met kleine bronzen of porseleinen olifanten.

Ze associeert het dier met voorzichtigheid en wijsheid. Haar openbare motto « Ik misleid niet, ik waarschuw » sluit bij dit beeld aan. De olifant fungeert dan ook als een waar persoonlijk embleem, dat onmiddellijk herkenbaar is.

Deze belangstelling draait niet uitsluitend om decoratie. Het CTHS bevestigt dat Madame de Thèbes op 4 april 1906 lid wordt van de vereniging Les Amis de l’Éléphant en dat zij dat tot 1916 blijft. De vereniging brengt wetenschappers, schrijvers, bestuurders en publieke figuren samen die geïnteresseerd zijn in de bescherming en bestudering van de olifant. Deze verbondenheid geeft haar favoriete symbool een zeer concrete sociale dimensie.

Heeft Madame de Thèbes de Eerste Wereldoorlog werkelijk voorspeld?

Dit is de kwestie die het meest heeft bijgedragen aan haar internationale bekendheid. In tegenstelling tot talrijke profetieën die na 1914 zijn gefabriceerd, bestaan er wel degelijk teksten van vóór de oorlog waarin Madame de Thèbes ernstige Europese spanningen aankondigt.

In januari 1912 vertaalt The Occult Review passages uit haar almanak waarin zij Duitsland voorstelt als een bedreiging voor Europa en Frankrijk en voorziet dat een oorlog zou leiden tot het verdwijnen van de Pruisische hegemonie en de Hohenzollerns. In 1913 herinnert hetzelfde tijdschrift eraan dat zij haar waarschuwingen voor een Europese oorlog handhaaft.

Het gaat dus wel degelijk om voorspellingen die vóór augustus 1914 zijn gedrukt. De Europese context was al geladen met spanningen, waardoor deze zinnen niet los van hun tijd kunnen worden beschouwd; toch geeft hun bestaan vóór het conflict de profetische reputatie van Madame de Thèbes een diepgang die eenvoudige retrospectieve legendes niet hebben. De internationale pers neemt haar almanak voor 1913 op grote schaal over. Een Amerikaanse krant meldt dat zij het jaar omschrijft als een periode waarin moed en stoïcisme bijzonder noodzakelijk zullen zijn en kondigt omwentelingen in Europa aan.

Deze voorspellingen tonen de aard van haar publieke werk: Madame de Thèbes beperkt zich niet langer tot het adviseren van individuen. Zij interpreteert het lot van naties, dynastieën en regeringen. Haar almanak wordt een vorm van profetische politieke kroniek.

Wanneer de oorlog uitbreekt, worden haar teksten in talrijke landen herdrukt. Owen Davies toont aan dat haar aankondigingen zich verspreiden van Amerika tot Nieuw-Zeeland, via Groot-Brittannië en Duitsland. Haar almanak van 1914 wordt in de straten van Parijs verkocht naast andere profetische brochures.

Maar dit succes leidt ook tot talrijke vervalsingen. Verkopers gebruiken haar naam om teksten te verspreiden die zij niet heeft geschreven. In 1914 en 1915 richt zij meerdere protesten aan kranten en verklaart zij dat haar enige geautoriseerde voorspellingen over de oorlog die uit haar almanakken van 1913 en 1914 zijn. Deze precisering is van fundamenteel belang om haar reputatie te beoordelen: verschillende spectaculaire profetieën die na 1914 aan Madame de Thèbes zijn toegeschreven, kunnen afkomstig zijn uit de volkscommercie in plaats van uit haar eigen publicaties.

Aan haar worden de Boerenoorlog, de Russisch-Japanse Oorlog, de dood van generaal Boulanger, die van Catulle Mendès, het zinken van de Titanic, waarbij William T. Stead omkwam, en de Caillaux-affaire toegeschreven. Deze beweringen komen in talrijke biografieën voor.

Ze beschikten echter niet allemaal over hetzelfde niveau van documentatie. Sommige houden verband met gepubliceerde teksten of getuigenissen uit die tijd; andere werden vooral na de gebeurtenis sterker aangezet. Een rigoureuze studie moet daarom vermijden deze lijst voor te stellen als een reeks onbetwistbare successen.

De kritiek van de pers

Madame de Thèbes opereerde nooit in een klimaat van algemene aanvaarding. Vanaf de jaren 1890 maakten kranten grappen over haar. Karikaturisten en chroniqueurs hadden vooral waardering voor voorspellingen die algemeen genoeg waren om op meerdere manieren te kunnen worden geïnterpreteerd.

Ze werd er ook van beschuldigd bepaalde aankondigingen achteraf te hebben opgeëist. De zaak rond de dood van president Félix Faure in 1899 werd een van de voorbeelden die haar tegenstanders aanhaalden. Journalist Jacques Mauprat benadrukte dat de vermeende voorspelling volgens hem pas na het overlijden was opgesteld. Deze controverses verhinderden haar succes geenszins. Integendeel, bewondering en spot droegen samen bij aan de opbouw van haar bekendheid.

Het Franse collectieve geheugen heeft de Eerste Wereldoorlog vervolgens sterk verbonden met Madame Fraya. Toch laat Owen Davies zien dat tijdens het conflict zelf de naam Madame de Thèbes de internationale pers ruimschoots domineerde.

Na haar dood werd Fraya in sommige kranten zelfs voorgesteld als de « nieuwe Madame de Thèbes » of als haar erfgename. Deze chronologie maakt het mogelijk de twee grote Franse waarzegsters correct te situeren: Madame de Thèbes behoort in de eerste plaats tot de Belle Époque en de eerste oorlogsjaren; Fraya neemt in de daaropvolgende generatie een steeds grotere plaats in.

De BnF bewaart ook een werk dat in 1914 werd gepubliceerd onder de titel De onthullingen van mevrouw de Thebe over het grote drama van 1914, of de Europese oorlog. Dit document laat zien in hoeverre haar naam onmiddellijk werd ingezet om het conflict te interpreteren.

De grens tussen profetie, actualiteit en propaganda werd toen zeer dun. Het publiek wilde weten wie zou winnen, hoe lang de oorlog zou duren en wat het lot van de vorsten zou zijn. Helderzienden werden ondervraagd alsof zij een parallelle lezing van de militaire gebeurtenissen konden bieden.

In 1915 verschenen er artikelen over haar voorspellingen in de Engelstalige pers. Het fenomeen was niet langer uitsluitend Frans. Haar personage werd dat van de grote Parijse profetes, wier uitspraken bij elke nieuwe fase van de oorlog onder de loep werden genomen.

Deze internationale verspreiding is een belangrijk fenomeen in de geschiedenis van het moderne occultisme. Dankzij de telegrafische pers kan een voorspelling die in Parijs wordt gedaan, enkele dagen of weken later op verschillende continenten worden besproken.

1915, de film Madame de Thèbes van Mauritz Stiller

Haar bekendheid is zo groot dat haar naam de titel wordt van een Zweedse film die in 1915 door Mauritz Stiller wordt geregisseerd. De Cinémathèque française en het Svenska Filminstitutet bewaren sporen van Madame de Thèbes, een drama waarin een waarzegster een centrale rol speelt.

Het scenario is geen getrouwe biografie van Anne Victorine Savigny. De film gebruikt vooral haar naam en het type personage waarmee ze inmiddels wordt geassocieerd. Juist dat geeft haar bekendheid aan: « Madame de Thèbes » was buiten Frankrijk een onmiddellijk herkenbaar personage geworden. Tijdens de oorlog trekt Madame de Thèbes zich geleidelijk terug uit het Parijse tumult en verwerft ze een landgoed op het platteland in Clan, in de gemeente Meung-sur-Loire, ten zuidwesten van Orléans.

Owen Davies meldt dat ze daar onder andere pluimvee houdt. De Franse pers kan de grap niet weerstaan: de vrouw aan wie men het vermogen toeschrijft om de val van rijken te voorspellen, wordt bespot omdat ze de ontwikkeling van de eierprijs niet zou kunnen voorspellen. Deze anekdote, die in 1916 opnieuw wordt aangehaald, laat zien hoezeer haar personage inmiddels deel uitmaakt van de populaire cultuur. Zelfs haar teruggetrokken leven wordt onderwerp van kronieken.

Het overlijden in december 1916

De BnF dateert haar overlijden in december 1916 in Clan, Meung-sur-Loire. De internationale pers meldt haar overlijden aan het einde van de maand. Verschillende bronnen noemen 24 december 1916. Davies vermeldt dat ze op haar landgoed stierf, nadat ze enige tijd eerder haar adoptiezoon had verloren. Haar overlijden wordt zelfs in de Verenigde Staten, Australië en Centraal-Europa gemeld, wat de omvang van haar bekendheid bewijst.

Een bijzonder ontroerend element van haar nalatenschap brengt Madame de Thèbes terug naar haar wijk van herkomst. Ze bepaalt dat een deel van het kapitaal uit de verkoop van haar eigendom moet worden gebruikt om een bruidsschat samen te stellen voor een arm en verdienstelijk meisje dat in Ménilmontant is geboren en binnen het jaar zou trouwen.

Deze nalatenschap legt een verband tussen de bekendheid van de avenue de Wagram en het volksmilieu waar haar leven volgens historisch onderzoek begon. Het vormt ook een veel concreter gegeven dan verschillende legenden rond haar voorspellingen. Madame de Thèbes ligt begraven op de begraafplaats Père-Lachaise. De keuze voor de grote Parijse begraafplaats past bij een persoonlijkheid die ver buiten occultistische kringen bekend was geworden. Zo maakt ze deel uit van een funerair landschap met schrijvers, kunstenaars en politieke figuren die ze soms had ontmoet in het Parijs van het einde van de 19e eeuw.

Haar succes wordt niet uitsluitend verklaard door de vraag of een bepaalde voorspelling is uitgekomen. Zij beheerst meerdere registers tegelijk: het privéconsult, de mondaine sociabiliteit, het boek, de almanak en de pers.

Zij begrijpt ook perfect het belang van een publieke identiteit. Haar pseudoniem, haar kabinet aan de Avenue de Wagram, haar olifanten, haar motto en haar publicaties vormen een samenhangend personage. Lang vóór de moderne media bouwt Madame de Thèbes een echte publieke aanwezigheid rond haar kunst op. Het nageslacht maakt van haar graag een profetes die oorlogen, sterfgevallen en schandalen kon voorspellen. Uit haar eigen geschriften blijkt echter dat de chiromantie de kern van haar professionele identiteit blijft.

De hand dient haar om over karakter, gezondheid, aanleg en persoonlijk levenspad te spreken. Haar profetische ambities met betrekking tot naties behoren vooral tot de periode van de almanakken en de mediabekendheid die zij na 1900 verwierf.

Madame de Thèbes in de geschiedenis van de Franse waarzeggerij

Zij neemt een bijzonder interessante tussenpositie in. Mlle Lenormand had de kaartlegster van de revolutionaire en keizerlijke periodes belichaamd. Madame de Thèbes wordt de sibille van de mondaine Republiek en de Belle Époque. Madame Fraya zal deze figuur later tijdens het interbellum voortzetten.

Door deze vrouwen verandert de Franse waarzeggerij van vorm zonder te verdwijnen. Ze gaat van het besloten kabinet naar de massapers, vervolgens naar de almanakken en de mediabekendheid. Ons artikel Waarzeggerij door de eeuwen heen begrijpen maakt het mogelijk deze ontwikkeling in een langere geschiedenis te plaatsen.

Haar profetieën vereisen vooral dat we twee perspectieven tegelijk behouden. Het eerste bestaat erin alle voorspellingen die het nageslacht aan haar toeschrijft zonder verificatie te aanvaarden. Het tweede bestaat erin ervan uit te gaan dat alles na de gebeurtenissen zou zijn verzonnen.

De bronnen laten een interessantere situatie zien. Sommige aankondigingen zijn inderdaad vóór 1914 gedrukt en kunnen worden gecontroleerd. Andere circuleren zonder precieze bron, zijn geherformuleerd of zelfs frauduleus onder haar naam verspreid. De almanakken, gedateerde kranten en gepubliceerde werken maken het vervolgens mogelijk vast te stellen wat er vóór de gebeurtenissen werkelijk werd aangekondigd - en te meten wat in sommige formuleringen nog steeds intrigeert.

Madame de Thèbes blijft een belangrijke figuur omdat zij de handleeskunde tot een cultureel fenomeen van de Belle Époque maakt. Zij brengt het lezen van de hand naar de salons, publiceert een belangrijke methode, brengt vijftien jaargangen lang een almanak uit en wordt bekend genoeg om haar naam aan een internationale film te lenen.

Haar carrière laat ook zien hoe de belangstelling voor waarzeggerij voortduurde in een Frankrijk dat zich nochtans modern, republikeins en wetenschappelijk waande. Artsen, schrijvers, journalisten en diplomaten konden grappen maken over handleeskunde, terwijl ze zelf gingen onderzoeken wat de beroemde sibille van de avenue de Wagram over hun handen zou zeggen.

Bronnen en aanknopingspunten

De Bibliothèque nationale de France identificeert Madame de Thèbes als Anne Victorine Savigny, geboren in 1845 en overleden in december 1916 in Clan, Meung-sur-Loire. Haar bibliografische vermeldingen bevestigen L’Énigme de la main uit 1901, L’Énigme du rêve uit 1908 en de Almanach de Madame A. de Thèbes voor de jaren 1903 tot 1917.

Het Comité des travaux historiques et scientifiques documenteert haar loopbaan als handleeskundige en helderziende, haar eerdere carrière in het theater en haar toelating tot het genootschap Les Amis de l’Éléphant op 4 april 1906.

Het hoofdstuk « Prophetic Times » van Owen Davies in A Supernatural War: Magic, Divination, and Faith during the First World War, gepubliceerd door Oxford University Press in 2018, vormt de meest gedetailleerde moderne bron over haar jeugd, haar beginjaren onder de namen Mlle Dhalyle en vervolgens Madame de Sauval, haar relatie met Alexandre Dumas fils, haar klanten, haar oorlogsprofetieën, de valse teksten die onder haar naam werden verspreid en haar laatste jaren in Meung-sur-Loire.

Het in 1898 gepubliceerde en in L’Écho du Merveilleux herdrukte verslag van Adolphe Brisson vormt een opmerkelijke contemporaine bron over haar kabinet en de manier waarop zij handleeskunde presenteerde. De nummers van The Occult Review uit 1912 en 1913 maken het bovendien mogelijk te verifiëren dat voorspellingen over een toekomstige Europese oorlog en de dynastie van de Hohenzollerns al vóór augustus 1914 circuleerden.

De Cinémathèque française en het Svenska Filminstitutet documenteren de stomme film Madame de Thèbes, die Mauritz Stiller in 1915 regisseerde, als teken van de internationale verspreiding van haar naam.

De omslag van dit artikel toont een authentieke foto van Madame de Thèbes, gemaakt door studio Manuel, gepubliceerd in de Larousse mensuel illustré in 1920 en tegenwoordig tot het publieke domein behorend.