Biblia jest zarazem zbiorem ksiąg pisanych przez wiele stuleci i podstawowym punktem odniesienia wiary chrześcijańskiej. Zebrane w niej teksty należą do różnych gatunków: opowiadań, poematów, praw, proroctw, Ewangelii, listów i wizji apokaliptycznych. Ich przekaz wiąże się z historią ludu Izraela, a następnie pierwszych wspólnot chrześcijańskich. W katolicyzmie Pismo Święte jest nierozerwalnie związane z Tradycją apostolską, czyli żywym przekazem wiary otrzymanej od Chrystusa. Konstytucja Dei Verbum Soboru Watykańskiego II wyjaśnia tę zależność, przypominając jednocześnie o wadze historycznej i literackiej lektury tekstów.
| Biblia katolicka | 73 księgi: 46 ze Starego Testamentu i 27 z Nowego |
|---|---|
| Starożytne języki | hebrajski, aramejski i grecki |
| Wczesne pisma chrześcijańskie | Listy Pawła, połowa I wieku |
| Tekst soborowy | Dei Verbum, 18 listopada 1965 |
| Przekaz | Pismo Święte, Tradycja Apostolska i Magisterium |
| Lektura liturgiczna | Lekcjonarz i proklamacja podczas mszy św |
Biblioteka zrodzona w kilku kulturach
Słowo „Biblia” pochodzi od greckiego określenia książek. Wyrażenie odzwierciedla różnorodność tego korpusu: Księga Rodzaju nie ma takiej samej formy jak psalm, przypowieść czy list Pawła. Niektóre teksty nawiązują do pamięci królestw Izraela, inne do wygnania, powrotu z Babilonu i społeczności żydowskich epoki hellenistycznej. Księgi Nowego Testamentu rozwijają się w świecie judaizmu I wieku i Cesarstwa Rzymskiego.
Języki starożytne odgrywają tu zasadniczą rolę. Hebrajski zajmuje duże miejsce w Starym Testamencie, z fragmentami aramejskimi; Grecki jest językiem Nowego Testamentu i Septuaginty, greckiego tłumaczenia Pism Żydowskich powszechnie używanego w starożytności. Studiowanie tłumaczeń pozwala zrozumieć pewne różnice w słownictwie bez wiary, że teksty zostałyby napisane bezpośrednio w obecnym języku francuskim.
Jedność religijna Biblii chrześcijańskiej zbudowana jest wokół związku pomiędzy historią Izraela a zapowiedzią Jezusa Chrystusa. Nie wymazuje to ani różnorodności autorów, ani kontekstów charakterystycznych dla różnych książek.
Stary Testament i Nowy Testament
Biblia katolicka składa się z czterdziestu sześciu ksiąg Starego Testamentu i dwudziestu siedmiu ksiąg Nowego, co daje siedemdziesiąt trzy księgi. Wiele wydań protestanckich zawiera trzydzieści dziewięć ksiąg Starego Testamentu i tyle samo dwudziestu siedmiu ksiąg Nowego. Kościoły prawosławne zachowują zwyczaje kanoniczne, których skład może się różnić w zależności od lokalnych tradycji. Różnice te dotyczą zwłaszcza ksiąg, które katolicy nazywają deuterokanonicznymi.
Nowy Testament zawiera cztery Ewangelie, Dzieje Apostolskie, listy adresowane do wspólnot i przywódców chrześcijańskich, a następnie Apokalipsę. Kolejność ich druku nie stanowi chronologii ich powstania. Listy Pawła należą do najstarszych świadectw chrześcijańskich, poprzedzających ostateczne spisanie Ewangelii.
Rozróżnienie pomiędzy obydwoma Testamentami ma kluczowe znaczenie w tradycji chrześcijańskiej, nie czyni to jednak pism Izraela bezużytecznymi. Ewangelie i Paweł obszernie je cytują, a Kościół katolicki podtrzymuje ich głoszenie w liturgii.
Jak pisma były przekazywane
Księgi biblijne krążyły przez wieki w formie rękopisów. Zwoje znad Morza Martwego dostarczają dowodów na istnienie tekstów hebrajskich sprzed czasów chrześcijańskich, natomiast kodeksy greckie z późnego antyku pozwalają prześledzić przekaz Pisma Świętego w społecznościach. Kopiści wprowadzali czasami warianty, które dziś są przedmiotem krytyki tekstu.
Tłumaczenia zapewniają znaczną część tego rozpowszechnienia. Septuaginta przybliża pisma żydowskie światu greckiemu, a łacińska Wulgata, związana z pracą Hieronima, wywiera wpływ na długie stulecia historii Zachodu. Druk poszerza następnie dostęp do tekstów. Współczesne wydania krytyczne porównują liczne rękopisy, aby ustalić brzmienie tekstu.
Etapy te nie stanowią zerwania z życiem religijnym: pokazują, w jaki sposób wspólnoty utrwalały i studiowały pisma uznane za istotne. Materialna historia Biblii pomaga nam dokładnie czytać jej fragmenty i odróżniać starożytny tekst od jego późniejszych interpretacji.
Tradycja nie jest prostym zbiorem zwyczajów
W teologii katolickiej Tradycja apostolska oznacza przekazywanie tego, co Chrystus powierzył apostołom i co Kościół zachowuje w swoim przepowiadaniu, modlitwie i nauczaniu. Nie należy jej mylić ze wszystkimi lokalnymi nawykami lub zwyczajami powstałymi w parafii. Pewne praktyki religijne mogą się zmieniać, podczas gdy przekaz apostolski dotyczy depozytu wiary.
Konstytucja Dei Verbum stwierdza, że Pismo Święte i Tradycja są ze sobą powiązane, ponieważ pochodzą z tego samego źródła. Magisterium, które wyznacza odpowiedzialność dydaktyczną biskupów pozostających w jedności z papieżem, przedstawiane jest jako ich sługa, a nie władza stawiana ponad Słowem Bożym.
Związek między tymi trzema rzeczywistościami wyznacza tożsamość katolicyzmu. Tradycje protestanckie przyznają inną rolę władzy kościelnej i Pismu Świętemu, co częściowo wyjaśnia rozbieżności powstałe podczas reformacji. porównanie tradycji chrześcijańskich pozwala nam umiejscowić te rozbieżności w ich historii.
Rozpoznawanie gatunków literackich przed interpretacją
Historii stworzenia, poematu miłosnego, wizji Ezechiela i listu do Koryntu nie należy czytać w ten sam sposób. Autorzy biblijni posługują się obrazami, formami narracyjnymi i konwencjami związanymi z ich czasem. Sobór Watykański II wzywa do uwzględnienia intencji autorów ludzkich i gatunków literackich w interpretacji Pisma Świętego.
Takie podejście nie przeciwstawia wiary badaniu. Przeciwnie, pozwala zrozumieć, co teksty chcą przekazać za pomocą środków wyrazu dostępnych ich autorom. Przypowieść Jezusa może zawierać istotne nauczanie, nie będąc protokołem wydarzenia, które rzeczywiście przydarzyło się wszystkim jej postaciom.
Musimy także odróżnić znaczenie dosłowne, oparte na słowach i ich kontekście, od interpretacji duchowych rozwiniętych w tradycji chrześcijańskiej. Odczyty typologiczne łączą postacie lub wydarzenia Starego Testamentu z Chrystusem, ale nie wymazują wczesnej historii tych tekstów.
Biblia podczas Mszy św. i w codziennej modlitwie
Podczas mszy świętej, liturgia słowa obejmuje czytania biblijne, psalm i Ewangelię. Lekcjonarz porządkuje ich głoszenie według niedziel, świąt i dni powszednich. Wspólnota nie poznaje zatem tekstów przypadkowo: słucha ich w cyklu zgodnym z rokiem liturgicznym i najważniejszymi etapami historii zbawienia.
Liturgia Godzin nadaje Psalmom miejsce w rytmie dnia. Osobiste czytanie pozwala także na medytację nad danym fragmentem, zbadanie jego kontekstu i przedłużenie modlitwy. Metody takie jak lectio divina łączą uważną lekturę z medytacją, modlitwą i kontemplacją.
Biblia pozostaje zatem rzeczywistością życia chrześcijańskiego, a nie tylko dokumentem historycznym przechowywanym w bibliotekach. Kościół rozpoznaje w tych pismach Słowo Boże i zachęca nas do ich inteligentnego studiowania, głoszenia i życia według nich.
Źródła i odniesienia
Sobór Watykański II, Dei Verbum, zwłaszcza nr 7–12 i 21–25, Pismo Święte, Tradycja, natchnienie i lektura.
Benedykt XVI, Verbum Domini, 30 września 2010, Słowo Boże w Kościele.
Kompendium Katechizmu, pytania 11 do 24, Tradycja, Pismo Święte i kanon.
Ilustracja : Albrecht Dürer, Święty Hieronim w pracowni (1514), reprodukcja historyczna, domena publiczna.























