Przejdź do treści
AeternumAeternum
Święta Monika
Święty Augustyn i jego matka Monika przedstawieni razem na obrazie Ary’ego Scheffera

Święci

Święta Monika

Czas czytania: 4 min

Święta Monika pojawia się w historii chrześcijańskiej poprzez spojrzenie syna, świętego Augustyna. Wyznania zachowują pamięć o kobiecie urodzonej w rzymskiej Afryce, żonie i matce, której wiara towarzyszy podróżom i pytaniom rodziny. Łatwo sprowadzić życie do łez wylanych za nawrócenie Augustyna. Księga IX Wyznań pozwala jednak odkryć kobietę dialogu, decyzji i modlitwy, zdolną rozważać z synem pytania o szczęście i życie wieczne. Śmierć w Ostii w 387 roku stanowi jedną z najbardziej poruszających scen dawnej literatury chrześcijańskiej.

Życie Około 332–387
Pochodzenie Tagasta w rzymskiej Afryce
Rodzina Żona Patrycjusza, matka Augustyna
Główne źródło Wyznania Augustyna, księgi III i IX
Miejsce śmierci Ostia koło Rzymu
Wspomnienie 27 sierpnia

Chrześcijanka z rzymskiej Afryki

Monika rodzi się około 332 roku w Tagaście, w dzisiejszej Algierii. Należy do północnoafrykańskiego środowiska, w którym współistnieją kultura łacińska, miejscowe tradycje i dobrze ugruntowane wspólnoty chrześcijańskie. Życie upływa w świecie rzymskim przechodzącym przemiany religijne i polityczne. Większość wiedzy o niej pochodzi od syna Augustyna, który pisze Wyznania kilka lat po jej śmierci.

Nie należy zapominać o zależności od jednego narratora. Augustyn próbuje opowiedzieć własne nawrócenie, zwracając się do Boga; w tej perspektywie wspomina matkę. Dostarcza jednak cennych informacji o charakterze, wychowaniu, relacjach rodzinnych i miejscu modlitwy w życiu. Monika jawi się jako osoba zaangażowana w codzienność, długo zanim stanie się postacią czczoną w liturgii chrześcijańskiej.

Małżeństwo z Patrycjuszem i wychowanie dzieci

Monika poślubia Patrycjusza, notablego Tagasty, który na początku małżeństwa nie jest chrześcijaninem. Augustyn podaje, że relacje rodzinne doświadczały napięć, a matka musiała wykazać się rozeznaniem w trudnych okolicznościach. Ustępy odzwierciedlają kody społeczne IV wieku; nie mogą dziś uzasadniać przemocy małżeńskiej ani odmowy ochrony osobie narażonej na złe traktowanie.

Wychowuje kilkoro dzieci, w tym Augustyna i Nawigiusza. Wychowanie religijne należy do trosk, lecz wybory dzieci nie odpowiadają od razu oczekiwaniom. W Wyznaniach Augustyn opisuje dystans powstający między życzeniami Moniki a własną drogą intelektualną i religijną. Różnica ujawnia trudność przekazywania wiary dorosłemu, który swobodnie szuka własnej drogi.

Patrycjusz ostatecznie przyjmuje chrzest przed śmiercią. Augustyn przedstawia przemianę jako radość matki. Życia Moniki nie można jednak sprowadzać do religijnej zmiany bliskich: ma własną dyscyplinę modlitwy, miłości i relacji pozostającą w centrum portretu.

Poszukiwanie prawdy przez Augustyna i lata rozłąki

Augustyn zostaje nauczycielem retoryki, studiuje filozofie i przez kilka lat wyznaje manicheizm. Monika niepokoi się oddaleniem od nauczania chrześcijańskiego. Opowieści o rozmowach cechuje wytrwałość, ale także różnice zdań. Matka nie ma władzy decydowania za syna, dorosłego i coraz bardziej zaangażowanego w karierę.

Gdy Augustyn opuszcza Afrykę dla Rzymu, a następnie Mediolanu, Monika stara się utrzymać relację. Podróż do Włoch wpisuje się w ruch ludzi przemierzających Cesarstwo dla nauki, pracy lub dołączenia do rodziny. Przemieszczenia przypominają, że nie pozostała całe życie w rodzinnym mieście. Musi mierzyć się z nowymi środowiskami i zmieniającymi relacjami.

W Mediolanie spotkanie z biskupem Ambrożym staje się decydujące dla Augustyna. Monika obserwuje stopniowy powrót do wiary chrześcijańskiej. Rozumie jednak, że wewnętrznego nawrócenia nie można narzucić: jej rolą jest uważna obecność towarzysząca bez możliwości przewidzenia każdego etapu.

Mediolan, Ambroży i chrzest Augustyna

Augustyn przygotowuje się do chrztu z synem Adeodatem i przyjacielem Alipiuszem. Przyjmuje sakrament w Mediolanie w 387 roku z rąk Ambrożego. Monika widzi wówczas spełnienie pragnienia żywionego od długich lat. W Wyznaniach okres jest opowiedziany jako zwieńczenie poszukiwań prowadzących przez lektury, podróże i relacje rodzinne.

Zmiana życia Augustyna obejmuje rezygnację z kariery retora i zamysł wspólnotowego życia poświęconego Bogu. Monika uczestniczy w dyskusjach i przygotowaniach powrotu do Afryki. Nie poprzestaje na aprobowaniu religijnych decyzji innych; rozmawia z synem o sensie istnienia i szczęściu, do którego dąży człowiek.

Wspólna wiara nie usuwa różnicy osobowości. Tekst Wyznań zachowuje właśnie relację między matką ukształtowaną przez tradycję chrześcijańską a synem dochodzącym do niej po długiej drodze filozoficznej.

Rozmowa w Ostii i śmierć Moniki

Oczekując możliwości wypłynięcia do Afryki, Augustyn i Monika pozostają w Ostii, porcie koło Rzymu. W księdze IX Wyznań Augustyn opisuje rozmowę przy oknie wychodzącym na ogród. Oboje rozważają radość obiecaną świętym i sposób wznoszenia się ludzkiej myśli ku Bogu. Epizod jest znany jako rozmowa lub ekstaza w Ostii.

Ustęp ma szczególne znaczenie literackie. Monika nie pojawia się w nim po prostu jako matka szczęśliwa z nawrócenia syna. Uczestniczy w wymianie intelektualnej i duchowej, w której obie postaci wspólnie próbują wyrazić nadzieję. Augustyn buduje wspomnienie starannie opracowaną prozą, lecz przyznaje mu także wybitne miejsce w zachowywanym portrecie matki.

Monika choruje i umiera w Ostii w 387 roku. Według opowieści Augustyna prosi, by nie troszczyć się nadmiernie o miejsce pochówku, lecz pamiętać w modlitwie. Odejście wnosi do Wyznań medytację smutku, uczucia i chrześcijańskiej nadziei.

Wspomnienie Moniki i pamięć o matce

Wspomnienie Moniki obchodzi się 27 sierpnia, w przeddzień wspomnienia świętego Augustyna. Bliskość liturgiczna przypomina związek życia, pozostawiając Monice własne miejsce. Przedstawienia ukazują ją w stroju kobiety starożytnej lub ubiorze związanym z ikonografią augustiańską, z księgą, pasem lub twarzą zwróconą ku modlitwie.

Nabożeństwo do Moniki jest szczególnie obecne wśród rodziców pragnących towarzyszyć dzieciom w trudnościach. Nie powinno jednak prowadzić do przedstawiania wiary jako środka kontroli innych. Historia świadczy o relacji przechodzącej przez niezgodę i odległość, a zachowującej osobiste przywiązanie.

Aby poznać świętą Monikę, niezbędna pozostaje lektura dziewiątej księgi Wyznań. Augustyn daje w niej kobiecie z rzymskiej Afryki głos w jednej z najczęściej rozważanych scen literatury chrześcijańskiej.

Źródła i odniesienia historyczne

Augustyn z Hippony, Wyznania, księga IX, rozdziały 8–13, szczególnie rozmowa w Ostii, podstawowe źródło ostatnich lat Moniki.

Benedykt XVI, Anioł Pański z 30 sierpnia 2009 roku poświęcony świętej Monice, Watykan.

Vatican News, hasło o świętej Monice, rodzina, Mediolan i Ostia.

Ilustracja: Ary Scheffer, Święty Augustyn i święta Monika (1854), historyczne dzieło z domeny publicznej.

Koszyk 0

Twój koszyk czeka na Ciebie

Odkryj nasze produkty
Płatność w 3 lub 4 ratach bez dodatkowych opłat