Święta Klara z Asyżu nie poprzestała na naśladowaniu przykładu Franciszka. W XIII-wiecznych Włoszech założyła i prowadziła wspólnotę kobiet, broniła prawa do życia bez znacznego majątku i pozostawiła pisma, w których nadal rozpoznajemy jej głos. W San Damiano łączy kontemplację Chrystusa, siostrzeństwo i dobrowolne ubóstwo, którego realizacja wymagała długich negocjacji z władzami kościelnymi. Listy do Agnieszki Praskiej ukazują kobietę uważną na duchowe i instytucjonalne wybory swoich czasów.
| Życie | 1193 lub 1194 – 11 sierpnia 1253 |
|---|---|
| Pochodzenie | Asyż, Umbria |
| Założona wspólnota | Wspólnota San Damiano, początek klarysek |
| Dzieła | Reguła, Testament, listy do Agnieszki Praskiej |
| Wspomnienie | 11 sierpnia |
| Kanonizacja | 1255, przez Aleksandra IV |
Córka szlacheckiej rodziny opuszcza Asyż
Klara rodzi się około 1193 roku w arystokratycznej rodzinie Asyżu. Dzieciństwo upływa we włoskim mieście, gdzie relacje rodzin szlacheckich, kupców i instytucji religijnych organizują społeczeństwo. Kaznodziejstwo Franciszka z Asyżu, który wybrał ewangeliczne ubóstwo po wyrzeczeniu się młodzieńczych ambicji, wywiera decydujący wpływ.
Według tradycji franciszkańskiej w noc po Niedzieli Palmowej 1212 roku Klara opuszcza dom, by dołączyć do Franciszka i towarzyszy. Franciszek przyjmuje ją w Porcjunkuli, gdzie porzuca oznaki dawnego stanu. Przechodzi następnie przez kilka miejsc życia religijnego, zanim osiada w San Damiano. Odejście wywołuje napięcia rodzinne, ponieważ wybór Klary nie odpowiada małżeńskiemu i społecznemu losowi przewidzianemu dla kobiety jej środowiska.
Znaczenie gestu nie polega jedynie na wyrzeczeniu materialnym. Klara chce żyć Ewangelią w formie dostosowanej do wspólnoty kobiet, z rzeczywistą autonomią duchową i przywiązaniem do ubóstwa niezależnym od pozycji społecznej. Zamiar da początek oryginalnemu dziełu.
San Damiano i pierwsze siostry
Kościół San Damiano zajmuje ważne miejsce w życiu Franciszka, a następnie Klary. Wokół tego miejsca powstaje wspólnota znana jako Ubogie Panie, a później klaryski. Dołączają inne kobiety, w tym siostra Agnieszka. Życie wyznaczają modlitwa, praca i wzajemna pomoc w klasztorze.
Klara przez długie lata pełni funkcję ksieni. Nie poprzestaje na proponowaniu ideału: musi odpowiadać na potrzeby sióstr, organizować wspólne życie, chronić wspólnotę i zachowywać przekonania w wymagających ramach kościelnych. Klasztor żeński nie może żyć dokładnie tak jak bracia przemierzający drogi; trzeba tworzyć stabilne formy zarządzania i utrzymania bez porzucania zamysłu ubóstwa.
Świadectwa procesu kanonizacyjnego, zebrane niedługo po śmierci, dają dostęp do spojrzenia kobiet, które rzeczywiście dzieliły jej życie. Pozwalają zobaczyć za niezwykłymi opowieściami przełożoną żyjącą w codziennym kontakcie z innymi siostrami.
Przywilej ubóstwa i negocjacje z Rzymem
Obrona ubóstwa stanowi jedną z wielkich walk Klary. Prosi, by wspólnota mogła żyć bez wielkich posiadłości ziemskich tradycyjnie zapewniających bezpieczeństwo klasztorom. Starania prowadzą do żądania tego, co tradycja nazywa przywilejem ubóstwa, prawnym uznaniem prawa do nieposiadania wspólnie wielkich bogactw.
Wybór rodzi rzeczywiste trudności. Władze chcą chronić stabilność materialną zakonnic i zapewnić utrzymanie. Klara twierdzi natomiast, że dobrowolne ubóstwo należy do formy życia otrzymanej od Franciszka i musi być respektowane. Dialog z papiestwem nie jest więc abstrakcyjnym konfliktem wolności i reguły: dotyczy codziennej organizacji wspólnoty kobiecej.
Reguła Klary otrzymuje zatwierdzenie Innocentego IV w sierpniu 1253 roku, kilka dni przed śmiercią. Jest jedną z pierwszych reguł klasztornych ułożonych przez kobietę i oficjalnie zatwierdzonych przez Kościół. Tekst stanowi ważne świadectwo osobowości i przekonań.
Listy do Agnieszki Praskiej i zwierciadło Chrystusa
Zachowały się cztery listy Klary do Agnieszki Praskiej. Agnieszka, czeska księżniczka, również wybrała życie w zakonnym ubóstwie i rozmawia z Klarą o wymaganiach. Korespondencja jest szczególnie cenna, ponieważ pozwala usłyszeć myśl Klary bez pośrednictwa wyłącznie opowieści napisanych przez wielbicieli.
Klara zachęca Agnieszkę do patrzenia na Chrystusa jak w zwierciadło, od ubóstwa żłóbka po mękę. Obraz kontemplacji nie zachęca do odwrócenia się od świata, lecz do pozwolenia, by życie Chrystusa kierowało decyzjami, relacjami i używaniem dóbr. Język jest zarazem serdeczny, wymagający i głęboko zakorzeniony w Piśmie.
Listy ukazują także solidarność dwóch odległych wspólnot kobiecych. Stanowią kluczowy dokument intelektualnej i duchowej historii kobiet w średniowieczu. Klara jawi się jako nauczycielka zdolna doradzać innej przełożonej religijnej ze stanowczością i delikatnością.
Monstrancja, opowieści o ochronie i ikonografia
Jednym z najbardziej znanych atrybutów Klary jest monstrancja, związana z opowieścią, według której miała modlić się przed Eucharystią o ochronę San Damiano przed zagrożeniem zbrojnym. Dawne świadectwa przywołują pomoc wyproszoną u Chrystusa i ocalenie wspólnoty. Forma przedmiotu na niektórych obrazach należy jednak do późniejszej ikonografii: należy odróżniać opowieść od rozwoju sprzętów liturgicznych.
Klarę przedstawia się również z księgą, lilią lub lampą. Księga przywołuje Regułę i życie modlitwy; lilia wyraża czystość; lampa przypomina czujność. Ubogi strój i bose stopy odsyłają do ogołocenia pierwszej wspólnoty. Atrybuty pozwalają czytać obrazy, zachowując instytucjonalny wymiar dzieła.
Przedstawienie religijne nie zastępuje lektury Reguły, listów ani świadectw sióstr. Dokumenty ukazują kobietę, której pamięci nie należy sprowadzać do sceny cudownej ochrony.
Śmierć Klary i dziedzictwo klarysek
Klara umiera 11 sierpnia 1253 roku po kilku latach choroby, we wspólnocie San Damiano. Proces kanonizacyjny rozpoczyna się szybko, a Aleksander IV ogłasza ją świętą w 1255 roku. Pamięć fundacji rozszerza się na całą Europę, gdzie powstają i rozwijają się liczne klasztory klarysek.
Oddziaływanie tradycji wynika ze szczególnego połączenia życia kontemplacyjnego, ubóstwa i siostrzeństwa. Siostry nie próbują dokładnie odtwarzać podróży Braci Mniejszych. Budują formę życia konsekrowanego podzielającą ewangeliczny ideał, a zarazem odpowiadającą ograniczeniom właściwym stałej wspólnocie kobiecej.
Wspomnienie Klary obchodzi się 11 sierpnia. Teksty zachęcają do rozumienia ubóstwa jako wolności w służbie miłości Chrystusa, a nie wychwalania przymusowej nędzy. Długa wytrwałość w uzyskiwaniu zatwierdzenia Reguły pozostaje jednym z najbardziej niezwykłych rozdziałów średniowiecznej historii religijnej.
Źródła i odniesienia historyczne
Klara z Asyżu, Reguła (zatwierdzona w 1253 roku), Testament i Listy do Agnieszki Praskiej, teksty z pierwszej ręki o ubóstwie, wspólnym życiu i kontemplacji.
Benedykt XVI, audiencja generalna z 15 września 2010 roku poświęcona Klarze z Asyżu, wraz ze świadectwami procesu kanonizacyjnego.
Źródła hagiograficzne: proces kanonizacyjny Klary (1253), świadectwa sióstr i pierwsze żywoty franciszkańskie do porównania z pismami Klary.
Zakon Braci Mniejszych, omówienie oryginalnych źródeł historycznych Klary z Asyżu i ruchu franciszkańskiego.
Ilustracja: dawny malarz, Święta Klara z Asyżu (przed XVI wiekiem), historyczne dzieło z domeny publicznej.






























