Uriel to ważne imię dawnej angelologii żydowskiej, którego historia rozwija się w wizjach Henocha i Apokalipsie Ezdrasza. Ujawnia prawa ciał niebieskich i pomaga widzącemu zrozumieć granice rozumu wobec boskiego porządku. Wschodnia tradycja chrześcijańska także uwzględniła jego imię w niektórych świętach mocy niebiańskich. Ogień, światło, księga i miecz należą do obrazów rozwijających te opowieści. Aby poznać Uriela, trzeba więc wejść w teksty przed barwnymi klasyfikacjami i korespondencjami, które narosły wokół imienia.
| Imię | Uriel, zwykle rozumiane jako „Bóg jest moim światłem” |
|---|---|
| Dawne źródła | 1 Henoch 20 i 72–82; Apokalipsa Ezdrasza |
| Funkcje w opowieściach | Objawienie niebiańskiego kalendarza i dialog z widzącym |
| Recepcja chrześcijańska | Obecność we wschodnich tradycjach prawosławnych |
| Atrybuty | Ogień, płomień, miecz i księga w ikonografii |
| Status rzymskokatolicki | Imię nieobecne wśród trzech archaniołów nazwanych w księgach przyjętych do liturgii |
Uriel wśród siedmiu aniołów Księgi Henocha
Pierwsza Księga Henocha zachowuje jedną z wielkich list nazwanych aniołów dawnej literatury żydowskiej. W rozdziale 20 Uriel występuje wśród siedmiu czuwających świętych aniołów. Przekład R. H. Charlesa wiąże go ze światem i Tartarem, terminem oddającym w tej wersji miejsce uwięzienia lub sądu. Sformułowanie należy do świata apokaliptyki: umieszcza aniołów w uporządkowanym obrazie niebiańskich rzeczywistości oraz miejsc sądu.
Księgi Henocha nie należy traktować jak dzieła napisanego za jednym razem. Łączy różne zespoły tradycji tworzonych i przekazywanych w żydowskiej starożytności. Wizje, niebiańskie podróże i spotkania z aniołami należą do literatury próbującej zrozumieć relację boskiej sprawiedliwości, ludzkiej historii oraz kosmosu. Imię Uriela nabiera sensu w tych ramach, gdzie posłańcy otwierają widzącemu rejony niedostępne zwykłemu doświadczeniu.
Źródło wyjaśnia, dlaczego tożsamość Uriela jest starsza niż nowożytne tabele anielskie. Imienia nie stworzył współczesny podręcznik: należy do tradycji tekstowej przekazywanej przez rękopisy w wielu językach.
Mistrz ciał niebieskich w rozdziałach astronomicznych
Rozdziały od 72 do 82 Pierwszej Księgi Henocha tworzą tak zwaną Księgę ciał niebieskich. Już na początku Uriel jest posłańcem pokazującym Henochowi ruchy Słońca, Księżyca i gwiazd. Bramy horyzontu, długość dni i nocy oraz rachuba pór roku tworzą uporządkowaną całość, którą widzący ma przyjąć i przekazać.
Astronomia tekstu należy do kosmologicznych wyobrażeń epoki. Nie jest współczesnym naukowym opisem ruchów planet. Religijną funkcją jest pokazanie, że zjawiska nieba podlegają porządkowi ustanowionemu przez Boga, którego zasady widzący poznaje dzięki anielskiemu pośrednictwu. Szczególne miejsce zajmuje kalendarz liczący 364 dni.
Misja wyjaśnia trwały związek Uriela ze światłem i wiedzą o cyklach niebieskich. Ma znacznie precyzyjniejszą podstawę źródłową niż anonimowe skojarzenia przedstawiające go ogólnie jako źródło natchnienia.
Uriel towarzyszy pytaniom Ezdrasza
Innym ważnym dziełem jest Apokalipsa Ezdrasza, w różnych tradycjach znana jako Czwarta Księga Ezdrasza. Uriel rozmawia z widzącym i odpowiada na trudne pytania o próby Izraela, czas oraz boską sprawiedliwość. Spotkanie nie przynosi łatwego wyjaśnienia wszystkich cierpień. Ukazuje raczej granice człowieka chcącego zmierzyć zamysł przekraczający jego rozumienie.
Uriel posługuje się porównaniami i pytaniami, skłaniając Ezdrasza do refleksji. Tekst należy do żydowskiej literatury apokaliptycznej, której wersje zachowały różne środowiska chrześcijańskie. Anioł jest interpretatorem pomagającym zrozumieć to, czego człowiek nie uchwyci samym bezpośrednim postrzeganiem.
Dialog pozwala odróżnić dwie główne funkcje Uriela: objaśnianie struktur niebieskich u Henocha i spotkanie z tajemnicą historii u Ezdrasza. Oba dzieła nadają wyrazisty charakter intelektualny i religijny, nie opisując osobistego życia porównywalnego ze świętym człowiekiem.
Dlaczego imię nie wszędzie przyjmuje się tak samo
Pierwsza Księga Henocha ma różny status w poszczególnych wspólnotach religijnych. Etiopska tradycja prawosławna uznaje ją za Pismo, lecz nie należy do rzymskokatolickiego kanonu biblijnego. Tradycje żydowskie i chrześcijańskie zachowały też odmienne sposoby korzystania z Apokalipsy Ezdrasza. Różnorodność wyjaśnia, dlaczego przekazane imiona anielskie nie wszędzie zajmują to samo miejsce liturgiczne.
W tradycji prawosławnej Uriel należy do archaniołów czczonych podczas synaksy mocy niebiańskich. Kościół Prawosławny w Ameryce przedstawia go zwłaszcza w związku ze światłem i duchowym rozumieniem. W liturgii rzymskokatolickiej do publicznego kultu wyraźnie przyjęto imiona Michała, Gabriela i Rafała. Dyrektorium o pobożności ludowej i liturgii odradza nadawanie aniołom innych imion.
Różnic nie należy sprowadzać do opozycji wiedzy i niewiedzy. Świadczą o historii wspólnot, które nie wszystkie uznają ten sam zbiór ksiąg oraz tradycji.
Płomień i miecz ikon wschodnich
Prawosławne wizerunki przypisują Urielowi miecz i płomień. Miecz przypomina moc słowa i walkę duchową, płomień zaś światło pochodzące od Boga. Przedmioty nie należą do szczegółowego portretu Uriela w Ewangeliach, lecz do ikonografii rozwijanej w kontakcie z dawnymi opowieściami i tradycją liturgiczną.
Na niektórych przedstawieniach zachodnich Uriel trzyma księgę lub wiąże się ze Słońcem. Atrybuty przywołują wiedzę przekazaną Henochowi i język światła. Forma zmienia się zależnie od regionu oraz okresu. Czytelnik powinien więc rozpoznać tradycję obrazu przed przypisaniem stałego sensu.
Postać Uriela pokazuje, jak anioł nazwany w tekstach apokaliptycznych staje się bohaterem dzieł sztuki. Ciągłość opiera się na wspólnych tematach, choć nie każdy obraz dosłownie odtwarza dawny fragment.
Przekaz imienia między angelologią a ezoteryką
Uriel wszedł do repertuarów angelologicznych porządkujących niebiańskie imiona według funkcji. Późniejsze tradycje zachodnie rozwijały niekiedy relacje z żywiołami, kierunkami i sferami wszechświata. Korespondencje różnią się między autorami; historycznie pokazują, jak systemy religijne oraz okultystyczne reorganizowały imiona z dawnych tekstów.
Niewłaściwe byłoby czynienie ze wszystkich skojarzeń jednolitej doktryny. Uriel astronomii henochicznej, dialogu z Ezdraszem i prawosławnych ikon należy do kontekstów wymagających poszanowania odrębności. Dawne księgi są najlepszą podstawą rozumienia ciągłości imienia.
Powrót do dzieł ukazuje posłańca, którego zasadniczą funkcją jest objaśnianie niebiańskiego porządku i towarzyszenie widzącemu w poszukiwaniu odpowiedzi. Światło tak obecne wokół imienia oznacza więc przekazaną naukę, a nie sam kolor.
Rolę Uriela w pismach henochicznych można zestawić z rolą Remiela, także obecnego na liście siedmiu aniołów w 1 Hen 20. Porównanie pokazuje przypisywanie różnych funkcji przez jedno dzieło, bez utożsamiania z trzema archaniołami liturgii rzymskiej.
Źródła i odniesienia
Pierwsza Księga Henocha, rozdział 20, imiona i funkcje siedmiu aniołów, wydanie R. H. Charlesa; rozdział 72, Uriel i ciała niebieskie.
Czwarta Księga Ezdrasza, rozdziały od 4 do 5, dialogi Uriela z widzącym, w korpusie apokalips żydowskich przekazanym przez środowiska chrześcijańskie.
Kościół Prawosławny w Ameryce, przedstawienie synaksy archaniołów i miejsca Uriela.
Stolica Apostolska, Dyrektorium o pobożności ludowej i liturgii, nr217, rozróżnienie dotyczące imion aniołów.

























