Przejdź do treści
AeternumAeternum
Apostoł Szymon Gorliwy
Apostoł Szymon Gorliwy, portret El Greca, około 1590 roku, cykl apostołów z Oviedo

Apostołowie

Apostoł Szymon Gorliwy

Czas czytania: 5 min

Szymon Gorliwy jest jednym z członków Dwunastu, których imię zachowuje Nowy Testament bez rozwinięcia indywidualnej opowieści. Nie należy mylić go z Szymonem Piotrem. Mateusz i Marek określają go jako Kananejczyka lub Kananitę, zależnie od wersji, natomiast Łukasz i Dzieje posługują się określeniem Zelota. Różnicę wyjaśniają formy wywodzące się z semickiego słownictwa oznaczającego gorliwość. Nie wystarcza ona do wykazania, że Szymon należał do zorganizowanego stronnictwa rewolucyjnego. Jego postać pozwala przybliżyć środowiska religijne Galilei I wieku, bardzo zróżnicowany skład Dwunastu i tradycje misyjne, które później powiążą go z Judą Tadeuszem.

Imię Szymon, odrębny od Szymona Piotra
Przydomki Kananejczyk lub Kananita; Zelota według Ewangelii
Źródła Mt 10; Mk 3; Łk 6; Dz 1
Znaczenie przydomka Gorliwość, według semickiego rdzenia
Późniejsza misja Wiązany z Judą w różnych tradycjach
Święto 28 października, z Judą Tadeuszem

Dwaj Szymonowie wśród dwunastu apostołów

Listy apostolskie wymieniają dwóch uczniów o imieniu Szymon. Pierwszy to Szymon Piotr, brat Andrzeja i centralna postać opowieści ewangelicznych. Drugi ma odróżniający go przydomek: Marek i Mateusz używają określenia oddawanego po francusku jako Cananéen lub Cananite, natomiast Łukasz i Dzieje mówią o Szymonie Zelocie. Żadna z tych list nie opisuje sceny, w której drugi Szymon występuje osobiście.

Obecność tych samych imion wśród uczniów nie dziwi w judaizmie I wieku. Przydomki pozwalają umiejscowić osoby i ich nie mylić. Przydomek Szymona jest szczególnie interesujący, ponieważ wiąże się z postawą religijną, a według niektórych interpretacji ze środowiskiem politycznym.

Przynależność do Dwunastu pozostaje podstawowym faktem poświadczonym przez Nowy Testament. Grupa gromadzi mężczyzn różnych zawodów i wrażliwości, powołanych do pójścia za Jezusem mimo własnych odrębnych historii.

Dlaczego Kananejczyk niekoniecznie oznacza mieszkańca Kanaanu

Greckie określenie użyte przez Marka i Mateusza zwykle wyjaśnia się jako transkrypcję aramejskiego lub hebrajskiego słowa związanego z gorliwością. Nie należy odczytywać go automatycznie jako wskazówki geograficznej oznaczającej „pochodzący z Kany” lub „mieszkaniec Kanaanu”. Niektóre dawne tradycje proponowały takie odczytania, lecz zestawienie z określeniem Łukasza kieruje ku znaczeniu człowieka żarliwego lub gorliwego.

Łukasz używa greckiego słowa Zēlōtēs, które bezpośrednio oddaje tę ideę. Dwie formy nie muszą więc być sprzeczne: mogą przekazywać w dwóch językach ten sam przydomek. Sytuacja ta ilustruje wymianę językową świata, w którym Ewangelie były redagowane i przekazywane.

Słownictwo imion należy badać w rękopisach, ponieważ krążyły różne warianty zapisu. Przekłady francuskie nie zawsze wybierały to samo wyrażenie, co może sprawiać wrażenie odrębnych postaci.

Czy Szymon należał do politycznego ruchu zelotów?

Przydomek Szymona skłonił wielu autorów do przypisywania mu przynależności do ruchu zelotów, związanego w historii starożytnego judaizmu z oporem wobec rzymskiego panowania. Związek może wydawać się prawdopodobny, lecz Ewangelie nie podają żadnej informacji o konkretnej działalności politycznej Szymona przed powołaniem.

Słownictwo gorliwości istniało w żydowskich tradycjach religijnych niezależnie od wszelkiej organizacji stronniczej. Mogło wyrażać przywiązanie do Prawa, Boga lub tożsamości ludu. Samo powstawanie i ewolucja grup określanych jako zeloci w I wieku są tematami dyskutowanymi przez historyków.

Przesadą byłoby więc przedstawianie Szymona jako konspiracyjnego bojownika o poświadczonej karierze. Przydomek ujawnia cechę lub reputację, lecz niekoniecznie zorganizowaną przynależność. Rozróżnienie pozwala zachować siłę imienia bez dodawania wymyślonej biografii.

Celnik i gorliwy w tej samej grupie

Obecność Szymona obok Mateusza zyskała ważną interpretację w tradycji chrześcijańskiej. Mateusz wiąże się z poborem opłat, zawodem związanym z kwestionowaną administracją. Szymon z kolei nosi przydomek przywołujący gorliwość wobec tradycji żydowskiej. Oba określenia mogą sugerować środowiska o wyraźnie odmiennych interesach i postawach.

Przeciwstawienie to należy formułować z umiarem: źródła nie dowodzą osobistego konfliktu między mężczyznami. Ich obecność w tej samej grupie przypomina jednak, że Jezus nie wybiera wyłącznie uczniów mających już te same zwyczaje i troski. Dwunastu musi nauczyć się wspólnego życia opartego na relacji z Chrystusem.

Pierwsze wspólnoty chrześcijańskie będą następnie musiały odpowiedzieć na pytania o współistnienie, posiłki, Prawo i otwarcie na narody. Różnorodność apostolskich korzeni tworzy interesujące tło dla zrozumienia tych sporów.

Pięćdziesiątnica i milczenie Dziejów

Pierwszy rozdział Dziejów wymienia Szymona Gorliwego wśród uczniów zgromadzonych po Wniebowstąpieniu, oczekujących Pięćdziesiątnicy. Następny rozdział opisuje wylanie Ducha i głoszenie Zmartwychwstania. Szymon należy więc do wspólnoty świadków, choć Dzieje nie przytaczają żadnego osobnego wystąpienia pod jego imieniem.

Milczenie to należy uszanować. Z jego nieobecności w późniejszych opowieściach nie można wnioskować, że porzucił uczniów lub otrzymał drugorzędną misję. Dzieje śledzą przede wszystkim drogi kilku postaci, zwłaszcza Piotra, Szczepana, Filipa ewangelisty i Pawła. Ich wybór nie stanowi wyczerpującej kroniki życia każdego z Dwunastu.

Pamięć o Szymonie rozwinie się więc głównie w późniejszych tradycjach próbujących opowiedzieć o rozproszeniu apostołów i ich misjach. Dzieła te mają ważną historię religijną, lecz nie mają statusu dokumentalnego fragmentów bezpośrednio zachowanych w Dziejach.

Tradycje misyjne z Judą Tadeuszem

Późniejsze opowieści chrześcijańskie wiążą Szymona z Judą Tadeuszem w misjach na Wschodzie, zwłaszcza w Persji. Szczegóły podróży i męczeństwa zmieniają się zależnie od pasji. Powiązanie to dało początek wspólnemu świętu i przedstawieniom, na których obaj apostołowie pojawiają się obok siebie.

Atrybuty Szymona mogą obejmować piłę, włócznię lub księgę. Piła wiąże się z tradycją męczeństwa przypisującą mu szczególny rodzaj kaźni. Ewangelie go nie opisują: przedmiot należy do hagiograficznej recepcji świętego i służy artystom do odróżniania go od pozostałych apostołów.

Obecność kilku wersji męczeństwa pokazuje stopniowy rozwój pamięci o nim. Badanie tych opowieści pozwala zrozumieć wymianę między Kościołami Wschodu i Zachodu, lecz nie dostarcza historycznie pewnej drogi Szymona po Pięćdziesiątnicy.

Święto 28 października i sens przydomka

Szymona obchodzi się z Judą 28 października w kalendarzu rzymskim. Jego święto przypomina przynależność do Dwunastu i znaczenie świadectwa apostolskiego, nawet jeśli Ewangelie zachowały niewiele osobistych informacji o uczniu.

Posągi przedstawiają Szymona w stroju apostoła, niosącego księgę lub narzędzie tradycyjnego męczeństwa. Obraz pozwala odnaleźć jego miejsce w cyklach poświęconych Dwunastu. Jego charakteru nie można jednak w całości wywodzić z przedmiotów nadawanych mu przez artystów przez stulecia.

Porównanie Mt 10, Mk 3, Łk 6 i Dz 1 stanowi najlepszy punkt wyjścia. Pokazuje, że tę samą postać można identyfikować przydomkami z różnych języków. Gorliwość niesiona przez jego imię staje się wtedy świadectwem różnorodności osób powołanych do pójścia za Jezusem, bez konieczności odtwarzania kariery politycznej niepoświadczonej przez źródła.

Źródła i odnośniki

Ewangelie: Mt 10, 4; Mk 3, 18; Łk 6, 15.

Dzieje Apostolskie, rozdział 1, 13, Szymon Gorliwy z uczniami.

Benedykt XVI, audiencja generalna z 11 października 2006 roku o Szymonie i Judzie Tadeuszu, znaczenie przydomka i różnorodność Dwunastu.

Encyclopedia of the Bible, hasło „Cananaean”, historia greckich i aramejskich form określenia.

Ilustracja historyczna: El Greco, portret apostoła, około 1590, cykl z Oviedo, Muzeum Sztuk Pięknych Asturii, dzieło w domenie publicznej.

Koszyk 0

Twój koszyk czeka na Ciebie

Odkryj nasze produkty
Płatność w 3 lub 4 ratach bez dodatkowych opłat