Przejdź do treści
AeternumAeternum
Apostoł Filip
Apostoł Filip, portret El Greca, około 1590 roku, cykl apostołów z Oviedo

Apostołowie

Apostoł Filip

Czas czytania: 5 min

Apostoł Filip jest jednym z uczniów, których postępy pozwala śledzić Ewangelia Jana. Pochodzi z Betsaidy, przyjmuje wezwanie Jezusa, odnajduje Natanaela i zaprasza go, by sam doświadczył spotkania. Występuje również przy rozmnożeniu chleba, wraz z Andrzejem przekazuje prośbę Greków pragnących zobaczyć Chrystusa i zadaje rozstrzygające pytanie podczas ostatniej wieczerzy: chce, aby Jezus pokazał Ojca. Wydarzenia te tworzą portret człowieka, który idzie naprzód, starając się zrozumieć i otwierając drogę innym. Historia Filipa wymaga także odróżnienia go od innej postaci Nowego Testamentu, diakona ewangelizatora z Dziejów Apostolskich.

Pochodzenie Betsaida w Galilei
Miejsce na listach Piąty wśród Dwunastu
Główne teksty J 1, 6, 12 i 14
Odrębna postać Filip ewangelista w Dz 6, 8 i 21
Późniejsza tradycja Hierapolis w Azji Mniejszej
Święto 3 maja, z Jakubem w kalendarzu rzymskim

Greckie imię w rodzinie galilejskich uczniów

Listy Dwunastu umieszczają Filipa na piątym miejscu. Ewangelia Jana precyzuje, że pochodzi z Betsaidy, podobnie jak Andrzej i Piotr. Jego greckie imię zwraca uwagę w żydowskim środowisku Galilei: świadczy o obiegu wielu języków i tradycji kulturowych w regionie. Informacja ta nie wystarcza do odtworzenia jego wykształcenia ani stwierdzenia, że równie swobodnie mówił kilkoma językami.

Opowieść Janowa wprowadza Filipa na początku działalności Jezusa. Chrystus kieruje do niego bezpośrednie wezwanie, a uczeń od razu szuka kogoś, z kim mógłby podzielić się odkryciem. Struktura narracyjna nadaje mu szczególną rolę: przyjmuje słowo i staje się pośrednikiem dla innego człowieka, Natanaela.

Filip nie jest zatem przedstawiany jedynie jako imię na liście apostolskiej. Jego kolejne wystąpienia pozwalają zobaczyć, jak uczy się przekraczać pierwsze wyobrażenia i rozpoznawać, co osoba Jezusa dla niego oznacza.

Filip prowadzi Natanaela do Jezusa

W 1. rozdziale Ewangelii Jana Filip oznajmia Natanaelowi, że znalazł Tego, o którym mówią Prawo i prorocy: Jezusa z Nazaretu. Natanael zgłasza zastrzeżenie dotyczące galilejskiego pochodzenia tej postaci. Filip nie próbuje odpowiadać niekończącym się dowodzeniem; zaprasza przyjaciela, by przyszedł i sam zobaczył. Opowieść przechodzi wtedy od otrzymanego świadectwa do osobistego spotkania.

Epizod ten wyjaśnia ważne miejsce Filipa w tradycji powołania. Uczeń nie narzuca Natanaelowi wniosku; proponuje spotkanie z Tym, którego głosi. Ewangelia przedstawia w ten sposób chrześcijańskie świadectwo jako słowo prowadzące do Chrystusa, bez zajmowania miejsca relacji, którą każdy powinien z Nim nawiązać.

Tradycja utożsamia Natanaela z Bartłomiejem, wymienianym na listach Dwunastu. Jan nie zapisuje tego utożsamienia wprost. Należy więc przedstawiać je jako dawne powiązanie, a nie drugie imię potwierdzone tekstem spotkania.

Dwieście denarów i głodny tłum

W rozdziale 6. Jezus pyta Filipa, jak nakarmić liczny tłum. Filip odpowiada, wskazując znaczny koszt potrzebnego chleba. Szczegół o dwustu denarach uwydatnia dystans między zwykłymi zasobami a potrzebami obecnych. Ewangelista zaznacza, że Jezus już wie, co zrobi, a pytanie wystawia ucznia na próbę.

Następnie Andrzej wskazuje chłopca mającego pięć chlebów i dwie ryby. Dwaj uczniowie różnie reagują na tę samą trudność: Filip oblicza potrzebne środki, Andrzej przedstawia to, co jest dostępne. Opowieść nie umniejsza uwagi poświęconej realiom materialnym, lecz prowadzi czytelnika ku znakowi, przez który Jezus objawia obfitość przekraczającą ludzkie przewidywania.

Obecność Filipa w tej scenie jest ważna, ponieważ nie ogranicza się on do oglądania cudu. Zostaje zapytany i musi przedstawić swoje rozumienie sytuacji. Ewangelia Jana nadaje jego pytaniu wymiar pedagogiczny.

Grecy proszący o zobaczenie Jezusa

W 12. rozdziale Ewangelii Jana Grecy przybyli na święto do Jerozolimy pragną spotkać Jezusa. Najpierw zwracają się do Filipa, który informuje Andrzeja; obaj uczniowie przekazują prośbę. Scena należy do momentu, w którym Ewangelia zmierza ku Męce i podkreśla szersze znaczenie dzieła Chrystusa.

Wybór Filipa można wiązać z jego greckim imieniem, lecz tekst nie wyjaśnia wprost powodów tej decyzji. Spotkanie jest jednak interesujące dla zrozumienia, jak pierwsze wspólnoty chrześcijańskie pojmowały dostęp nie-Żydów do przesłania Jezusa. Uczniowie stają się pośrednikami między szukającymi a Tym, którego chcą zobaczyć.

Opowieść ujawnia również spójność z pierwszym rozdziałem: Filip uczestniczy w spotkaniach, w których od zapowiedzi przechodzi się do obecności Chrystusa. Ta dyskretna rola przewija się przez kilka etapów jego drogi.

Prośba o zobaczenie Ojca podczas ostatniej wieczerzy

Być może najważniejsze wystąpienie Filipa znajduje się w 14. rozdziale Ewangelii Jana. Podczas mowy pożegnalnej prosi Jezusa, by pokazał im Ojca. Odpowiedź Chrystusa rozwija jeden z głównych tematów Ewangelii Janowej: kto zna Jezusa, odkrywa w Nim relację z Ojcem. Filip wyraża w ten sposób pytanie, które sami czytelnicy mogą sobie zadać, poznając tę mowę.

Scena nie przedstawia człowieka pozbawionego wiary. Ukazuje raczej ucznia starającego się zrozumieć otrzymane słowo. Jezus zachęca go do przekroczenia wyobrażenia o oddzielnym objawieniu Ojca i rozpoznania sensu własnej obecności. W całej czwartej Ewangelii pytania uczniów stają się okazjami do nauczania.

Postać Filipa ma zatem rzeczywiste miejsce w teologicznym opracowaniu opowieści. Jego imię pojawia się w chwilach poszukiwania tożsamości Jezusa i znaczenia Jego misji.

Filip apostoł i Filip ewangelista to różne osoby

Księga Dziejów wymienia innego Filipa, wybranego do grona Siedmiu w rozdziale 6. i znanego jako Filip ewangelista. Głosi Chrystusa w Samarii, spotyka etiopskiego dostojnika na drodze do Gazy i prowadzi go ku chrztowi w rozdziale 8. Później, w rozdziale 21., Dzieje przedstawiają go w Cezarei z czterema córkami, które prorokują.

Postaci tej nie należy automatycznie utożsamiać z apostołem Filipem z Dwunastu. Księga odróżnia grono apostołów od Siedmiu wybranych do własnego zadania we wspólnocie Jerozolimy. Zbieżność imion sprzyjała dawnym powiązaniom, lecz tekst dostarcza wskazówek pozwalających rozdzielić te dwie drogi.

Rozróżnienie to jest szczególnie przydatne, by nie przypisywać apostołowi chrztu etiopskiego dostojnika. Opowieść ta należy do historii Filipa ewangelisty, ważnej postaci pierwszych misji, lecz odmiennej od człowieka pytanego przez Jezusa w czwartej Ewangelii.

Tradycje Hierapolis i ikonografia

Dawna tradycja wiąże Filipa z Hierapolis, miastem Azji Mniejszej, w którym jego imię miało być czczone w pamięci wspólnot chrześcijańskich. Euzebiusz z Cezarei przekazuje świadectwa o pewnym Filipie i kobietach z jego otoczenia, lecz dokładne utożsamienie ich z apostołem lub ewangelistą jest przedmiotem dyskusji. Historia pierwszych Kościołów musi uwzględniać tę zbieżność imion.

Apostoł jest przedstawiany z księgą, krzyżem lub laską, zależnie od tradycji jego misji i męczeństwa. Atrybuty te nie wynikają z opisu fizycznego zachowanego w Ewangeliach. W kalendarzu rzymskim świętuje się go 3 maja z Jakubem, w uroczystości związanej z ich pamięcią apostolską.

Aby poznać Filipa, szczególnie pomocną drogę stanowią rozdziały 1., 6., 12. i 14. Ewangelii Jana. Pokazują ucznia, który przekazuje spotkanie, ocenia trudność i stara się zrozumieć relację Chrystusa z Ojcem. Jego rola pośrednika i pytania nadają spójność tym oddalonym od siebie wydarzeniom.

Źródła i odnośniki

Ewangelia Jana: J 1, 43–51; J 6, 5–7; J 12, 20–22; J 14, 8–11.

Dzieje Apostolskie: Dz 6, Siedmiu; Dz 8, Filip ewangelista; Dz 21, rodzina tego samego Filipa.

Benedykt XVI, audiencja generalna z 6 września 2006 roku o Filipie.

Euzebiusz z Cezarei, Historia kościelna, III, 31 i V, 24, tradycje Azji Mniejszej dotyczące Filipa i jego rodziny.

Ilustracja historyczna: El Greco, portret apostoła, około 1590, cykl z Oviedo, Muzeum Sztuk Pięknych Asturii, dzieło w domenie publicznej.

Koszyk 0

Twój koszyk czeka na Ciebie

Odkryj nasze produkty
Płatność w 3 lub 4 ratach bez dodatkowych opłat