Przejdź do treści
AeternumAeternum
Kim naprawdę był Éliphas Lévi?
Autentyczna fotografia portretowa Éliphasa Léviego z 1872 roku — Aeternum, blog i sklep ezoteryczny

Zapiski Aeternum

Kim naprawdę był Éliphas Lévi?

Czas czytania: 15 min

Éliphas Lévi, którego prawdziwe nazwisko brzmi Alphonse-Louis Constant, jest jedną z najważniejszych postaci francuskiego okultyzmu XIX wieku. Jego wpływ wykracza daleko poza Francję: jego książki będą czytane przez Golden Dawn, Arthura Edwarda Waite'a, Papusa, Stanislasa de Guaita i Aleistera Crowleya, a następnie ponownie wykorzystane w dużej części współczesnej magii ceremonialnej. Jego imię jest dziś kojarzone z magią wysoką, tarotem, Kabałą, „światłem astralnym”, a zwłaszcza z wizerunkiem Bafometa, który narysował dla Dogme et Rituel de la Haute Magie.

Ta sława zniekształciła jednak jego biografię. Dawna opowieść seminarzysty, który nagle stał się magiem, maskuje znacznie bogatszą podróż: Constant był najpierw człowiekiem z katolickim wykształceniem, autorem zaangażowanym w sprawy społeczne i religijne, czytelnikiem Lamennais, republikaninem i chrześcijańskim socjalistą, zanim został pisarzem, którego znamy pod nazwiskiem Éliphas Lévi. Badania Juliana Strube wykazały, że okultyzmu Léviego nie można oddzielić od tego wczesnego okresu. Jego idee dotyczące uniwersalnej religii, wolności, nauki, magnetyzmu i harmonii społecznej przewijają się przez jego dzieła z lat czterdziestych XIX wieku, a następnie pojawiają się ponownie, przemienione, w jego magicznych księgach.

Zrozumienie Éliphasa Léviego wymaga zatem podążania za obydwoma nazwiskami. Alphonse-Louis Constant pozwala zrozumieć działacza religijnego i społecznego; Éliphas Lévi pozwala nam prześledzić budowę współczesnego okultyzmu, który próbuje połączyć religię, filozofię, ówczesną naukę, symbolikę i magię.

Skromne narodziny w Paryżu

Alphonse-Louis Constant urodził się 8 lutego 1810 r. w Paryżu. Biblioteka Narodowa Francji potwierdza tę datę oraz jego śmierć, także w Paryżu, 31 maja 1875 r. Jego ojciec pracował jako szewc. Rodzina ma niewielkie środki, ale młody Alphonse czerpie korzyści z edukacji religijnej, która zadecyduje o dużej części jego kariery.

Wstąpił do paryskich instytucji kościelnych mających na celu kształcenie przyszłych księży. Po ukończeniu niższego seminarium w Saint-Nicolas-du-Chardonnet kontynuował naukę w Issy, a następnie w Saint-Sulpice. Studiuje filozofię, teologię, języki starożytne i Biblię. Ta formacja katolicka pozostanie widoczna aż do jego ostatnich pism.

Ważne jest, aby nie opisywać jego czasu na seminarium jako prostego kroku porzuconego przed „nawróceniem” na okultyzm. Lévi przez całe życie zachowywał głęboko chrześcijańskie kategorie. Chrystus, Kościół, objawienie, miłość, ofiara i jedność religijna nadal zajmują centralne miejsce w jego okultystycznych książkach.

Diakon, ale nigdy ksiądz

Constant otrzymał niższe święcenia, a w grudniu 1835 roku został diakonem. Nigdy jednak nie przyjął święceń kapłańskich. BnF określa go precyzyjnie jako byłego subdiakona diecezji paryskiej i przypomina, że tytuł „abbé Constant”, obecny w wielu dokumentach, nie oznacza, iż był księdzem.

W 1836 roku opuścił seminarium przed święceniami kapłańskimi. Stare biografie wiążą to odejście z przywiązaniem do młodej kobiety, którą poznał podczas pracy jako katecheta. Szczegóły tego odcinka pochodzą głównie z późnych relacji biograficznych i należy je stosować ostrożnie.

Inna, regularnie powtarzana historia głosi, że jego matka popełniła samobójstwo wkrótce po opuszczeniu seminarium, zrozpaczona widokiem syna wyrzekającego się kapłaństwa. Wydarzenie to pojawia się w kilku tradycyjnych biografiach, ale dostępna dokumentacja jest słabsza niż w przypadku głównych publicznych etapów jego kariery. Lepiej więc traktować go jako element tradycji biograficznej, a nie jako pewien psychologiczny zwrot całego jego życia.

Po Saint-Sulpice Constant nie został od razu okultystą. Wciąż szuka swojego miejsca w chrześcijaństwie. Spędzał czas w kręgach religijnych, czytał literaturę dewocyjną i zajmował się badaniami teologicznymi.

Francja monarchii lipcowej doświadczyła wówczas niezwykłego ożywienia religijnego i społecznego. Katolicyzm przecinały projekty reform, podczas gdy Saint-Simoniści, Fourieryści, chrześcijańscy socjaliści i niezależni prorocy poszukiwali nowych form organizacji społeczeństwa.

Constant spotyka Alphonse’a Esquirosa i bywa w środowiskach, w których krzyżują się literatura, reforma religijna i polityka. Zna także Florę Tristan. Te relacje mają o wiele większe znaczenie dla jego intelektualnej formacji niż późne relacje z tajnej inicjacji w starożytną tradycję okultyzmu.

Pod koniec lat trzydziestych XIX wieku Constant spotkał Simona Ganneau, wyjątkową postać, która przedstawiła się jako prorok nowej religii i rozwinęła doktrynę łączącą politykę, religię i symbolikę seksualną.

Constant nie przyjmuje wszystkich jego pomysłów mechanicznie, ale to środowisko przyczynia się do jego formacji. Problem, który go zajmował, był już tym, który podjął później pod nazwiskiem Éliphas Lévi: jak pogodzić religię, wolność i społeczeństwo bez powrotu do tradycyjnej władzy kościelnej?

Julian Strube wykazał, że ten kontekst religijnego socjalizmu jest niezbędny do zrozumienia okultystycznych pism Léviego. Przyszły mag nie porzuca polityki tak po prostu dla magii. Przekształca projekt odnowy społecznej i religijnej w teorię okultyzmu.

La Bible de la liberté i więzienie

W 1841 roku Alphonse Constant publikuje La Bible de la liberté. Tekst ma charakter polityczny, religijny i rewolucyjny. Atakuje instytucje, żąda emancypacji i rozwija wizję wolności, szeroko posługując się językiem biblijnym.

Praca przyniosła Constantowi wyrok sądowy. Stare biografie podają osiem miesięcy więzienia i grzywnę w wysokości 300 franków. Był przetrzymywany w Sainte-Pélagie, paryskim więzieniu, w którym przebywało wielu przeciwników politycznych i autorów skazanych za swoje pisma.

To uwięzienie pokazuje, że Constant nie jest jeszcze znany jako magik, ale jako radykalny autor. W swoich tekstach z lat czterdziestych XIX wieku Lucyfer może występować raczej jako postać polityczna buntu i wolności niż jako obiekt kultu religijnego. Całe opracowanie temu wymiarowi poświęcił Julian Strube La Bible de la liberté i Le Testament de la liberté.

Ten krok jest kluczowy dla zrozumienia późniejszego Bafometa: symbolika Léviego światła, buntu, równowagi i pojednania nie rodzi się jedynie z czytania grymuarów. Wynika to również z jego kultury politycznej.

W kolejnych latach Constant opublikował kilka dzieł na styku chrześcijaństwa, reform społecznych i literatury. La Mère de Dieu ukazał się w 1844 r. Le Testament de la liberté ukazuje się w 1848 roku, gdy rewolucja ponownie zmienia francuskie życie polityczne.

Pisał w prasie, brał udział w debatach republikańskich i poszukiwał modelu zdolnego przezwyciężyć zarówno konserwatyzm religijny, jak i materializm polityczny. Interesuje go problematyka równości, rola kobiet, postęp społeczny i idea religii uniwersalnej.

Okres ten pozwala skorygować wciąż bardzo rozpowszechniony pogląd: okultyzm Éliphasa Léviego nie jest wynikiem całkowitego zerwania z jego przeszłością. Jego magiczne książki rozszerzają kilka pytań Constanta, używając nowego słownictwa.

Noémi Cadiot, znana jako Claude Vignon

Alphonse Constant poślubił Marie-Noémi Cadiot w latach czterdziestych XIX wieku. BnF wskazuje na małżeństwo w 1848 r. z niewielką niepewnością co do daty, podczas gdy inne źródła biograficzne podają datę 1846 r. Sama Noémi stała się uznaną osobistością pod pseudonimem Claude Vignon.

Jest literatką, dziennikarką i rzeźbiarką. Studiowała w szczególności u Jamesa Pradiera, a następnie kontynuowała własną karierę artystyczną. Sprowadzenie Noémi do roli „żony Éliphasa Léviego” wymazuje zatem niezależną postać z życia artystycznego i literackiego XIX wieku.

Para przeżywa trudności finansowe i osobiste. Mieli córkę Marie, która zmarła jako dziecko w 1854 r. Następnie Noémi opuściła Constanta, a małżeństwo zostało ostatecznie unieważnione w 1865 r. Separacja towarzyszyła przemianie jego tożsamości publicznej. W miarę jak Constant staje się Éliphasem Lévim, pisarz polityczny i religijny lat czterdziestych XIX wieku pozostawia coraz więcej miejsca profesorowi filozofii okultystycznej.

Około 1850 roku Constant znacznie poszerza swoje lektury. Studiuje Jakoba Böhmego, Louisa-Claude’a de Saint-Martina, Emanuela Swedenborga, Antoine’a Fabre’a d’Oliveta i teksty związane z kabałą chrześcijańską.

Poznał także polskiego filozofa Józefa Marię Hoëné-Wrońskiego, którego idee dotyczące matematyki, mesjanizmu i syntezy uniwersalnej zrobiły na nim wrażenie. Obaj panowie nie podzielają identycznego systemu, ale Wroński wzmacnia w Constant ideę, że ogólna doktryna może łączyć religię, naukę i filozofię.

Pracuje też dla wydawcy religijnego Jacques’a-Paula Migne’a i w 1851 roku publikuje Dictionnaire de littérature chrétienne. Praca ta przypomina stopień, w jakim jego kultura katolicka pozostawała aktywna w tym samym czasie, gdy przygotowywał jego dzieło okultystyczne.

Na początku lat pięćdziesiątych XIX wieku Constant stopniowo przyjął imię Éliphas Lévi, a następnie w pewnych kontekstach Éliphas Lévi Zahed. Imię jest tradycyjnie przedstawiane jako hebrajska adaptacja imienia Alphonse-Louis Constant.

Etymologia, która dzieli „Éliphas” na elementy hebrajskie, które mają bezpośrednio oznaczać „potężny Bóg”, nie opiera się na solidnych podstawach filologicznych. Pseudonim pełni raczej funkcję symbolicznej transpozycji jego tożsamości na język biblijny i kabalistyczny, którego się uczy.

Ta zmiana nazwiska to coś więcej niż podpis literacki. Oznacza utworzenie charakteru autora: Éliphas Lévi staje się imieniem, pod którym Constant może publikować filozofię magii, nie porzucając swojej chrześcijańskiej kultury.

Dogme et Rituel de la Haute Magie

Publikacja Dogme et Rituel de la Haute Magie stanowi prawdziwy punkt wyjścia jego okultystycznej sławy. Pierwszy tom ukazał się w 1854 r., a drugi w 1856 r. Praca została następnie ponownie opublikowana i przetłumaczona, zwłaszcza na język angielski, przez Arthura Edwarda Waite'a w 1896 r.

Projekt Léviego jest ambitny: zrekonstruować magię intelektualną, moralną i symboliczną, która nie jest ani popularnym przesądem, ani prostym katalogiem przepisów. Poszukuje nauki o powiązaniach między człowiekiem, naturą, symbolami, liczbami i siłami wszechświata.

Nasz artykuł o magii wysokiej umieszcza to pojęcie w szerszej historii. Dla Léviego oznacza ono przede wszystkim dyscyplinę samokontroli, wiedzy symbolicznej i woli.

Praca dotyczy pentagramu, talizmanów, alchemii, tarota, kabały, inwokacji, nekromancji i magii rytualnej. Nie funkcjonuje jednak jak zwykły, praktyczny podręcznik: Lévi pisze w stylu celowo symbolicznym, mieszając definicje, ostrzeżenia, paradoksy, a czasem bardzo swobodne odniesienia historyczne.

Jedną z najważniejszych koncepcji Léviego jest „światło astralne”. Karmiona zwierzęcym magnetyzmem, spirytualizmem, filozofią romantyczną i XIX-wiecznymi teoriami niewidzialnych sił, stała się dla niego pojęciem prawdziwie magicznym: uniwersalnym i subtelnym czynnikiem, w którym spotykają się istoty, obrazy, wola, wpływy i zjawiska magnetyczne.

Julian Strube wykazał, że to światło astralne należy również postrzegać jako przedłużenie idei społecznych Constanta. Staje się zasadą jedności: to, co łączy jednostki w naturze, może również symbolizować utraconą jedność religii i społeczeństwa.

Światło astralne zostanie wówczas przejęte przez wielu okultystów. Przechodzi przez Papusa do pewnych doktryn teozoficznych i do anglojęzycznej magii ceremonialnej, z istotnymi przemianami.

Bafomet Éliphasa Léviego

Rysunek Bafometa opublikowany w Dogme et Rituel de la Haute Magie stał się znacznie bardziej znany niż jego autor. Lévi przedstawia postać antropomorficzną z głową kozła, skrzydlatą, androgyniczną, niosącą pochodnię między rogami, z kaduceuszem w miejscu narządów płciowych i słowami Solve i Coagula napisane na ramionach.

Baphomet narysowany przez Eliphasa Léviego w Dogmacie i Rytuale Wielkiej Magii — Aeternum

Tego obrazu nie należy czytać jako portretu chrześcijańskiego diabła. Lévi konstruuje go jako symbol biegunowości, równowagi i krążenia przeciwieństw. Męskość i kobiecość, światło i ciemność, wysokość i dół, materia i duch są zjednoczone w tej samej postaci.

Julian Strube pokazał, że historyczny kontekst Bafometa jest jeszcze bogatszy. Symbol skupia teorię światła astralnego Léviego, a także jego wcześniejszy projekt religii uniwersalnej i politycznego pojednania. Bafomet jest więc syntezą religii, nauki i przemiany społecznej, wykraczającą poza postać wyłącznie „alchemiczną”.

Lévi używa nazwy „Kozioł z Mendes”, wyrażenia odziedziczonego ze starożytnych i współczesnych tradycji dotyczących Egiptu. Nie oznacza to jednak, że jego rysunek jest wierną reprodukcją egipskiego boga. Postać jest nowoczesnym dziełem inspirowanym europejską demonologią, sabatem czarownic, obrazami kozłów, alchemią i historycznymi konstrukcjami Léviego. Bafomet Léviego został zinterpretowany na nowo po jego śmierci. W XX wieku obraz ten podejmowały grupy, artyści i ruchy niemające bezpośredniego związku z jego teologią chrześcijańską.

Ta późniejsza recepcja wyjaśnia, dlaczego rysunek jest dziś spontanicznie kojarzony z satanizmem. Ale w Lévim nie reprezentuje on czczonego bóstwa szatańskiego. Jego twórczość pozostaje głęboko naznaczona chrześcijaństwem i ideą pojednania religijnego.

Ruben van Luijk pokazał, że Lévi mimo to odgrywa główną rolę we współczesnej przemianie obrazu Szatana i diabła. Jego romantyczna i symboliczna interpretacja tych postaci wpłynęła następnie na alternatywną kulturę religijną XIX i XX wieku.

Pobyt w Londynie i przywołanie Apoloniusza

Lévi wyjechał do Londynu w latach pięćdziesiątych XIX wieku. To właśnie podczas tego pobytu odnalazł jeden z najsłynniejszych epizodów swojej kariery: próbę przywołania Apoloniusza z Tyany. Historia jest znana, ponieważ sam Lévi opublikował ją w swoich pracach. Opisuje rytualne przygotowanie, konsekrowaną przestrzeń i wygląd formy, którą kojarzy mu się ze starożytnym filozofem.

Epizod ewokacji Apoloniusza przychodzi nam na myśl z zeznań samego Lewiego. Opowiada to jako poruszające doświadczenie rytualne, naznaczone obecnością, zjawą i intensywnym efektem fizycznym. Niezależnie od tego, czy zinterpretujemy to jako manifestację, wizję, czy zjawisko wewnętrzne, ta noc w pełni należy do historii współczesnej magii wysokiej.

Zainteresowanie tą historią leży gdzie indziej. Pokazuje, że Lévi nie pisze tylko o magii. Stara się także inscenizować, eksperymentować i interpretować pewne rytuały na podstawie własnego systemu symbolicznego.

Tarot i Kabała

Lévi odgrywa decydującą rolę we współczesnej historii ezoterycznego tarota. Nie tworzy tarota ani kartomancji. Etteilla już w XVIII wieku zbudował skomplikowany system wróżbiarski i okultystyczny wokół kart. Wkład Léviego jest inny. Łączy dwadzieścia dwa Wielkie Arkana z dwudziestoma dwoma literami alfabetu hebrajskiego i umieszcza tarota w kabalistycznej architekturze magii.

Zgodności te zostaną przejęte, zmodyfikowane i usystematyzowane przez kolejnych okultystów. Golden Dawn rozwinie znacznie bardziej złożony zestaw powiązań między tarotem, literami hebrajskimi, astrologią i drzewem sefirotycznym. Nasz artykuł Zrozumienie Tarota pozwala odróżnić prawdziwą historię kart od ich okultystycznych reinterpretacji.

Lévi ujmuje kabałę za pomocą słownictwa i kategorii zachodniej kabały chrześcijańskiej. Dlatego nie reprezentuje żydowskiej tradycji kabalistycznej w jej własnym rozwoju historycznym. Nasz wprowadzenie do kabały pozwala nam spojrzeć na te różnice z odpowiedniej perspektywy.

Lévi pomaga również utrwalić kilka współczesnych interpretacji pentagramu. Pentagram z jednym ramieniem ku górze wiąże z harmonią i panowaniem ducha nad żywiołami, a odwróconemu nadaje znaczenie negatywne.

Opozycja ta będzie miała ogromny wpływ na magię ceremonialną i popularną wyobraźnię. Nie odpowiada to uniwersalnemu znaczeniu pentagramu w całej historii.

Nasz artykuł Dlaczego pentakl i pentagram nie oznaczają tego samego? powraca do historycznej transformacji tych symboli przed i po Lévim. W 1860 roku Lévi opublikował Histoire de la Magie. Praca ta należy do książek, które w największym stopniu przyczyniły się do stworzenia ciągłej historii zachodniej magii.

Łączy tradycje biblijne, świat starożytny, Kabałę, alchemię, magię średniowieczną, czary, rewolucję francuską i współczesny okultyzm. Ta historia nie jest zgodna z obecnymi metodami historycznymi. Lévi łączy odległe tradycje i wyobraża sobie inicjacyjną ciągłość, którą trudno wykazać.

Celem jest jednak nie tyle stworzenie historii akademickiej, ile legitymizacja magii. Lévi chce pokazać, że ta sama nauka symboliczna przemierzała stulecia w różnych formach.

Cambridge University Press podkreśla, że Lévi przedstawia magię jako zgodną z chrześcijaństwem i jako miejsce spotkania wiary i rozumu, nauki i religii, władzy i wolności. Ta ambicja doskonale podsumowuje jego projekt intelektualny. La Clef des Grands Mystères ukazał się w 1861 r. Lévi kontynuował swój projekt syntezy, łącząc teologię, filozofię, magnetyzm, kabałę i symbolikę.

Praca dotyczy światła astralnego, zjawisk płynnych, liczb, świętych imion oraz relacji między religią a magią. Jest to mniej praktyczna kontynuacja Dogme et Rituel niż próba rozszerzenia jego systemu na filozofię ogólną.

To dzieło pokazuje, że Lévi nigdy nie rezygnuje z pragnienia pojednania. Poszukuje ścieżki, która pozwoliłaby odczytać starożytne religie, katolicyzm, naukę swoich czasów i magię jako częściowy wyraz tej samej prawdy.

W 1865 roku pojawił się La Science des Esprits. Tytuł może sugerować, że Lévi po prostu przyłączył się do przeżywającego wówczas pełną ekspansję spirytyzmu. Jego stosunek do ruchu jest w rzeczywistości krytyczny. Lévi dostrzega zainteresowanie pewnymi zjawiskami mediumizmu, magnetyzmu i wizji, ale odrzuca pogląd, że każda niezwykła manifestacja automatycznie pochodzi od bezcielesnego ducha.

Jego system faworyzuje światło astralne, wyobraźnię, magnetyzm i formy psychiczne. Różni się zatem od spirytyzmu Allana Kardeca, który rozwinął doktrynę opartą na komunikacji ze zmarłymi i reinkarnacji.

Ta rozbieżność jest ważna dla historii francuskiej ezoteryki: Lévi i Allan Kardec należą do tej samej epoki, ale oferują dwie bardzo różne interpretacje niewidzialnych zjawisk.

Kilka przynależności do różokrzyżowców przypisywanych Léviemu stwarza poważne problemy chronologiczne. Na przykład Kabalistyczny Zakon Różokrzyżowców został założony pod koniec lat osiemdziesiątych XIX wieku przez Stanislasa de Guaita, Joséphina Péladana i ich współpracowników, a więc po śmierci Léviego. Z drugiej strony jego masoneria jest udokumentowana. Został inicjowany 14 marca 1861 roku w loży La Rose du Parfait Silence, należącej do Grand Orient de France.

Doświadczenie jest krótkie. Lévi myśli, że może wyjaśnić swoim braciom kabalistyczne i symboliczne pochodzenie masonerii. Jego interpretacje spotkały się z niewielkim entuzjazmem. Po kilku napięciach szybko przestał uczestniczyć w pracach loży.

Ta historia ujawnia jego osobowość intelektualną. Lévi odczytuje istniejące instytucje inicjacyjne poprzez swój własny system i uważa, że ich symbole skrywają wiedzę, którą jego zdaniem może zrekonstruować.

Znacznie silniejszy wpływ po jego śmierci

Éliphas Lévi był wpływowy już za życia, ale jego prawdziwa międzynarodowa kariera zaczęła się od czytelników pod koniec XIX wieku. We Francji, Papus i Stanislas de Guaita stawiają go wśród wielkich odnowicieli tradycji okultystycznej. Jego koncepcje współtworzą paryski okultyzm belle époque.

W Wielkiej Brytanii jego dzieła rozpowszechniają się za sprawą Arthura Edwarda Waite’a i wpływają na środowisko intelektualne, w którym rozwija się Golden Dawn. Tarot, pentagram, światło astralne i Bafomet wchodzą następnie w nowe systemy rytualne.

Aleister Crowley również odziedziczy tę tradycję, nawet jeśli dogłębnie przekształci idee Léviego. Łańcuch Lévi – Golden Dawn – Crowley wyjaśnia wiele z obecnej obecności jego symboli we współczesnej magii zachodniej.

Na szczególną uwagę zasługuje termin „okultyzm”. Nie wszyscy badacze potwierdzają, że Éliphas Lévi stworzył go w sensie absolutnym, lecz Wouter Hanegraaff wspomina, że prawdopodobnie to on wprowadził lub utrwalił go we współczesnym użyciu, czerpiąc zwłaszcza inspirację z tytułu De occulta philosophia autorstwa Korneliusza Agryppy.

Lévi przede wszystkim przyczynia się do nadania słowu tożsamości doktrynalnej. Dla niego okultyzm staje się próbą rekonstrukcji uniwersalnej nauki o odpowiednikach, symbolach, ukrytych siłach i tradycji inicjacyjnej.

Nasz artykuł Ezoteryzm i okultyzm: jakie są różnice? przegląda historię tych terminów i unika używania ich jako prostych synonimów. Le Grand Arcane ou l’Occultisme dévoilé czasami datowany jest na rok 1868. Data ta odpowiada okresowi pisania powszechnie przypisywanemu rękopisowi, a nie jego publikacji.

Książka ukazała się dopiero w 1898 roku, dwadzieścia trzy lata po śmierci Léviego. BnF utrzymuje to pośmiertne wydanie. Korekta ta jest istotna dla odtworzenia jego bibliografii. Kilka tekstów kojarzonych dzisiaj z Éliphasem Lévim zostało zredagowanych lub ponownie opublikowanych po jego śmierci na podstawie rękopisów, notatek i wydań przygotowanych przez okultystów następnego pokolenia.

Kontrowersyjna reputacja Léviego łatwo sprawia wrażenie, że całkowicie zerwałby z chrześcijaństwem. Jego książki pokazują coś wręcz przeciwnego. Krytykuje instytucję kościelną, narzucone dogmaty i to, co uważa za fanatyzm. Nadal jednak stawia Chrystusa w centrum religijnej wizji historii.

Jego magia nie jest skonstruowana jako religia satanistyczna przeciwna chrześcijaństwu. Twierdzi, że za religiami i symbolami znajduje uniwersalne prawo, którego głównym wyrazem byłoby chrześcijaństwo.

To napięcie wyjaśnia jego oryginalność: Éliphas Lévi jest zarówno krytykiem Kościoła swoich czasów, jak i autorem, który nigdy nie przestaje myśleć kategoriami chrześcijańskimi otrzymanymi w seminarium.

Śmierć Éliphasa Léviego

Éliphas Lévi zmarł w Paryżu 31 maja 1875 roku w wieku 65 lat. Jego śmierć potwierdzają księgi metrykalne oraz hasło wzorcowe Francuskiej Biblioteki Narodowej. Do historii opisujących dramatyczne „ostateczne pojednanie” z Kościołem katolickim należy podchodzić ostrożnie. Dawne źródła podają, że przyjął ostatnie sakramenty, jednak dostępna dokumentacja nie pozwala na podsumowanie całej jego trajektorii religijnej.

Pozostawił po sobie ogromny dorobek: wydane książki, rękopisy, korespondencję, rysunki i teksty opublikowane po jego śmierci. Jego reputacja wciąż rośnie. Éliphas Lévi nie wynalazł tarota, kabały, pentagramu, alchemii ani talizmanów. Jego znaczenie polega na możliwości ponownego skomponowania poprzednich tradycji w systemie dostosowanym do XIX wieku.

Przekształca magię w język filozoficzny. Umieszcza wolę i wyobraźnię w centrum magicznej operacji. Łączy symbole, magnetyzm, religię i niewidzialne siły. Reorganizuje tarota zgodnie z kabalistycznymi odpowiednikami. Daje Bafometowi obraz, który stał się powszechnie rozpoznawalny.

Jego dzieło zawiera także liczne rekonstrukcje historyczne, które są już nieaktualne. Jego genealogie magii łączą dokumenty, symbole i tradycje z odległych okresów. Należy go zatem czytać jako autora XIX-wiecznego, a nie jako neutralnego historyka starożytności czy średniowiecza.

To właśnie ta umiejętność przepisania historii magii zapewniła jej potomność. Dał okultystom, którzy przyszli po nim, bibliotekę symboli i sposób myślenia o tradycji jako spójnej całości.

Źródła i punkty odniesienia

Hasło wzorcowe Biblioteki Narodowej Francji zapewnia niezawodny punkt wyjścia dla dat, pseudonimów, dzieł i możliwych do sprawdzenia elementów biograficznych. Potwierdza narodziny Alphonse’a Constanta 8 lutego 1810 r. w Paryżu, jego śmierć 31 maja 1875 r. i status byłego subdiakona.

Aby zrozumieć przejście od socjalizmu religijnego do okultyzmu, głównym współczesnym odniesieniem jest Julian Strube: Sozialismus, Katholizismus und Okkultismus im Frankreich des 19. Jahrhunderts, De Gruyter, 2016. Jego badania pokazują ciągłość pomiędzy pismami politycznymi Alphonse’a Constanta a filozofią magiczną opublikowaną później pod nazwiskiem Éliphas Lévi. Jego studium La Bible de la liberté została również opublikowana przez Oxford University Press w Satanism: A Reader w 2023 r.

Bafometowi poświęcone jest osobne studium Juliana Strubego „The ‘Baphomet’ of Eliphas Lévi: Its Meaning and Historical Context”, opublikowane w Correspondences. Artykuł umieszcza tę postać w teorii światła astralnego, magnetyzmu i dziedzictwie politycznym Constanta. Jest dostępny poprzez repozytorium instytucjonalne Uniwersytetu w Amsterdamie.

Stare wydania Dogme et Rituel de la Haute Magie i Histoire de la Magie są obecnie dostępne w zbiorach dziedzictwa kulturowego. Cambridge University Press ponownie opublikowało te teksty w swoim zbiorze poświęconym spirytyzmowi i wiedzy ezoterycznej, co pozwala zapoznać się z ich pierwotną strukturą i odróżnić słowa Léviego od późniejszych interpretacji.

Wreszcie, aby umieścić znaczenie Éliphasa Léviego w szerszej historii europejskiego okultyzmu, dzieła Alexa Owena, Woutera Hanegraaffa i Rubena van Luijka pozwalają nam zrozumieć, w jaki sposób jego słownictwo, jego magia i ponowne odczytanie diabła przygotowały ruchy ezoteryczne końca XIX i początku XX wieku.

Dodaj komentarz

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany..

Dołącz do społeczności Aeternum w naszej grupie na Facebooku: porady, wskazówki, rytuały, wiedza i produkty w życzliwej atmosferze!
Przejdź do grupy!
Koszyk 0

Twój koszyk czeka na Ciebie

Odkryj nasze produkty
Płatność w 3 lub 4 ratach bez dodatkowych opłat