Przejdź do treści
AeternumAeternum
Kim naprawdę był Michael Maier?
Autentyczny portret Michaela Maiera na rycinie Matthäusa Meriana, 1618 — Aeternum, blog i sklep ezoteryczny

Zapiski Aeternum

Kim naprawdę był Michael Maier?

Czas czytania: 15 min

Michael Maier jest jedną z wielkich postaci europejskiej alchemii początku XVII wieku. Lekarz, poeta uwieńczony laurem, alchemik, autor emblematów, kompozytor, doradca dworski i gorliwy obrońca Różokrzyża przeżywa ostatnią świetność Pragi Rudolfa II, spędza kilka lat w Anglii, pracuje w otoczeniu landgrafa Maurycego z Hesji-Kassel i publikuje serię książek nadających alchemii niezwykle bogatą formę literacką i wizualną.

Jego nazwisko pozostaje związane przede wszystkim z Atalanta fugiens, księgą, w której pięćdziesięciu emblematom alchemicznym towarzyszą motta, epigramaty, komentarze i trzygłosowe fugi. U Maiera alchemii nie tylko się czyta: trzeba ją oglądać, śpiewać, słuchać i medytować. Grecka mitologia, laboratorium, chrześcijaństwo, muzyka, medycyna i Różokrzyż spotykają się w jednym poszukiwaniu przemiany.

Michael Maier rodzi się około 1568 roku w Szlezwiku-Holsztynie

Deutsche Biographie umieszcza jego narodziny około 1568 roku w Rendsburgu lub Kilonii. Maier sam określa się jako Chiloniensis, „z Kilonii”, co wskazuje, że tam dorasta lub silnie się z nią identyfikuje.

Ojciec, Petrus Meier, pracuje jako hafciarz złotem na służbie Heinricha Rantzaua, potężnego duńskiego namiestnika Szlezwiku-Holsztynu. Bliskość dworu i wykształconego mecenasa takiego jak Rantzau prawdopodobnie tworzy jeden z pierwszych społecznych horyzontów młodego Maiera.

Dorasta więc w przestrzeni spotkania świata niemieckiego, dworów książęcych, handlu morskiego i kultury humanistycznej. W lutym 1587 roku Maier zapisuje się na uniwersytet w Rostocku, by studiować filozofię. Środowisko akademickie kształtują późny humanizm, retoryka, języki i filozofia przyrody.

Wykształcenie częściowo wyjaśnia późniejszą swobodę posługiwania się antycznymi mitami, autorami łacińskimi i złożonymi formami literackimi. Maier nigdy nie stanie się zwykłym technikiem laboratoryjnym. Myśli o alchemii narzędziami humanisty. Książki są pełne Owidiusza, mitologii, alegorii, cytatów i symbolicznych genealogii.

W semestrze letnim 1592 roku Maier kontynuuje studia na uniwersytecie we Frankfurcie nad Odrą. Otrzymuje stopień magistra i prawdopodobnie zaczyna wyraźniej kierować się ku medycynie.

Z tego okresu pochodzi także jego laur poeta laureatus. Tytuł jest ważny dla zrozumienia dalszej twórczości: Maier nigdy nie opisuje alchemii językiem wyłącznie medycznym lub technicznym.

Chce zarazem przekonywać, uwodzić, opowiadać i ukrywać. U Maiera medycyna i poezja nigdy nie będą dwiema oddzielnymi karierami. Pierwsza daje dostęp do ciała, leków, humorów i substancji. Druga pozwala wyrazić to, czego alchemia nie chce przekazać bezpośrednio.

Emblemat, baśń, muzyka i motto stają się więc narzędziami równie uprawnionymi jak piec lub retorta. Za radą lekarza Matthiasa Carnariusa Maier jesienią 1595 roku wyjeżdża do Włoch. Zapisuje się w Padwie, jednym z wielkich europejskich ośrodków medycznych, a wiosną 1596 roku trafia do Bolonii.

Ta peregrinatio academica należy do wykształcenia ambitnych studentów epoki. Włoskie uniwersytety oferują uprzywilejowany dostęp do anatomii, botaniki, medycyny i uczonych tradycji renesansu. Maier chłonie świat bez porzucania zainteresowań hermetycznych.

1596: doktorat medycyny w Bazylei

W semestrze zimowym 1596 roku zapisuje się w Bazylei i 27 października otrzymuje doktorat medycyny pod kierunkiem Caspara Bauhina, wybitnego anatoma i botanika. Rozprawa dotyczy padaczki. Akademickie wykształcenie medyczne Maiera jest więc rzeczywiste i doskonale udokumentowane.

Kwalifikacja pozwoli mu później praktykować u książąt i starać się o stanowiska lekarza dworskiego. Po Bazylei Maier wraca do północnych Niemiec i pracuje jako wędrowny lekarz. Wydaje się także sam sprzedawać lub przygotowywać niektóre środki lecznicze.

Ruchliwe życie odpowiada temperamentowi i epoce. Wykształcony lekarz może podróżować od miasta do miasta, wstąpić na służbę protektora, ofiarować traktat, doradzać szlachcicowi, a potem ponownie szukać lepszej sytuacji. Poszukiwanie mecenasa będzie towarzyszyć Maierowi przez całe życie.

Pod koniec 1601 roku źródła umieszczają go w Królewcu i Gdańsku. Maier porusza się więc w wielkich przestrzeniach handlowych i akademickich Bałtyku. Północna sieć pozostanie ważna. Nawet w Pradze lub Londynie jest człowiekiem ukształtowanym w światach niemieckich i bałtyckich.

Trudno ustalić dokładną chwilę. Medycyna końca XVI wieku naturalnie prowadzi ku preparatom chemicznym i paracelsjanizmowi. Maier należy do pokolenia, dla którego leki mineralne, rozdzielenia dokonywane ogniem i poszukiwanie silniejszych substancji stają się ważnymi kwestiami. Jego alchemia stopniowo jednak wykracza poza terapię. Staje się sposobem czytania historii, mitów, religii i ludzkiego losu.

Paracelsus otworzył drogę medycynie chemicznej i odczytywaniu ciała jako mikrokosmosu. Maier dziedziczy ten grunt intelektualny. Podobnie jak Heinrich Khunrath, nie oddziela alchemii od leczenia. Metale, sole, zasady i operacje chemiczne mogą prowadzić ku potężniejszej medycynie, ale także poznaniu świata.

Około 1608 roku Maier przybywa do Pragi

Sam Maier twierdzi, że dotarł do Pragi około 1608 roku. Stolica Rudolfa II jest wówczas jednym z najbardziej niezwykłych miejsc uczonej Europy. Cesarz kolekcjonuje dzieła sztuki, automaty, osobliwości przyrody i rzadkie przedmioty. Wokół dworu krążą astronomowie, astrolodzy, lekarze, rzemieślnicy, alchemicy i uczeni.

Tycho Brahe i Johannes Kepler już pracowali w tym otoczeniu. Badania hermetyczne znajdują tam miejsce, które niewiele dworów europejskich oferuje z podobną intensywnością.

Maier szybko uzyskuje dostęp do kręgu cesarskiego. 19 września 1609 roku Rudolf II oficjalnie przyjmuje go na służbę. Kilka dni później, 29 września, otrzymuje szlachectwo cesarskie.

Tradycje biograficzne przypisują mu także tytuły hrabiego palatyna i prywatnego sekretarza. Ostrożniejsze źródła potwierdzają przynajmniej wyjątkowy awans społeczny i związek z władcą. Wspólne zainteresowanie naukami hermetycznymi w dużej mierze wyjaśnia przychylność.

Maier jest przedstawiany jako lekarz Rudolfa II, choć funkcja wydaje się mniej regularna niż codzienna służba medyczna. Liczy się przede wszystkim dostęp do dworu. Praga daje środowisko rozwijania tekstów alchemicznych, spotkań z badaczami i obserwowania cesarskich kolekcji.

Kilka rękopisów autorskich zdaje się powstawać w tych latach. Sytuacja polityczna cesarza szybko się pogarsza. Brat Maciej stopniowo przejmuje władzę, a Rudolf traci główne prerogatywy.

Maier opuszcza Pragę przed ostateczną detronizacją w 1611 roku. Z wyjazdem zaczyna się nowy okres podróży i poszukiwania protektorów. Próbuje zbliżyć się do landgrafa Maurycego z Hesji-Kassel, wykształconego władcy zainteresowanego medycyną chemiczną, alchemią i uczonymi innowacjami. Oferuje usługi, lecz nie otrzymuje od razu oczekiwanego miejsca. Więź z Maurycym nabierze jednak znaczenia kilka lat później.

Amsterdam, potem Anglia

Maier przejeżdża przez Amsterdam przed dotarciem do Anglii. W grudniu 1611 roku udaje mu się przedstawić na dworze Jakuba I. Pozostanie w świecie brytyjskim niemal pięć lat. Pobyt jest jednym z najbardziej intrygujących epizodów kariery, ponieważ Anglia ma już silną tradycję hermetyczną, zasilaną przez Johna Dee, sieci dworskie, alchemików i pierwsze spory o Różokrzyż. John Dee umiera niedługo przed przybyciem Maiera do Anglii. Obaj więc nie spotykają się w tym okresie.

Świat Dee pozostaje jednak obecny: matematyka, alchemia, reforma wiedzy, anioły, imperium i hermetyzm trwale ukształtowały angielskie kręgi uczone. Maier przybywa do Anglii, gdzie pytania Dee nie zniknęły.

Współczesne prace badały możliwość kontaktu Maiera z Robertem Fluddem. Obaj dzielą oczywiste zainteresowania: alchemię, medycynę, muzykę, kosmiczną harmonię, Różokrzyż i symbolikę.

Bezpośrednie spotkanie nie jest udokumentowane z precyzją listu lub dziennika porównywalnego z wizytą Khunratha u Dee. Ich drogi krzyżują się jednak w tym samym środowisku intelektualnym.

W kolejnych latach staną się dwoma najważniejszymi obrońcami sprawy różokrzyżowej. Podczas angielskiego pobytu Maier publikuje niewiele, lecz niemal natychmiast po powrocie na kontynent następuje wysyp publikacji.

Koncentracja wydawnicza sugeruje długie przygotowanie. Kilka głównych motywów książek — mitologia alchemiczna, obrona Różokrzyżowców, muzyka, genealogia mędrców — jest już dojrzałych przy przybyciu do drukarzy Frankfurtu i Oppenheim.

1616: powrót na kontynent

W połowie 1616 roku Maier opuszcza Anglię. Rozpoczyna najbardziej płodny okres kariery. We Frankfurcie i Oppenheim pracuje z wydawnictwami Johanna Theodora de Bry’ego i Lucasa Jennisa, dwoma wielkimi nazwiskami edytorstwa hermetycznego początku XVII wieku.

Rytownik Matthäus Merian Starszy uczestniczy w kilku książkach. Współpraca wydawnicza zmienia sposób przekazywania wiedzy przez Maiera. Tekstom towarzyszą wysokiej jakości obrazy, frontyspisy, emblematy i układy stron pomyślane dla prowadzenia czytelnika.

Alchemia nie pozostaje zamknięta w niejasnym rękopisie. Staje się drukowanym przedmiotem krążącym po Europie. W 1616 roku ukazuje się De circulo physico quadrato. Tytuł łączy już dwie podstawowe formy, krąg i kwadrat, z refleksją nad złotem i jego mocą leczniczą.

Maier nigdy nie porzuca pierwszej tożsamości lekarza. Złoto alchemiczne wiąże się także z medycyną zdolną wzmacniać ciało. W tym samym roku ukazuje się Lusus serius, tekst zbudowany jako symboliczna dysputa. Kilku przedstawicieli przyrody dyskutuje o godności, zanim Hermes lub Merkury otrzyma suwerenne miejsce.

Tytuł ujawnia ulubioną metodę Maiera: wiedza może przybrać formę gry, lecz gra niesie poważny sens. Logika przygotowuje jego pojmowanie Różokrzyża jako „poważnej gry” zdolnej ukrywać prawdę pod lekką powierzchnią.

W dziele Arcana arcanissimaMaier rozwija jedną z najbardziej charakterystycznych tez: wielkie mity greckie miałyby być zasłonami, za którymi dawni filozofowie ukryli operacje alchemii. Ozyrysa, Izydę, Jazona, Złote Runo, Heraklesa, Atalantę lub bogów Olimpu można więc odczytywać jako figury chemiczne.

Maier nie uważa mitów za zwykłe opowieści. Tworzą dla niego zaszyfrowany język. Idea pozwala ponownie czytać cały antyk jako ogromny depozyt hermetycznego nauczania.

Potwór staje się materią do pokonania. Bohater — operatorem. Śmierć i zmartwychwstanie opisują rozpuszczenie i ponowne połączenie. Święte małżeństwo może przedstawiać koniunkcję Siarki i Merkurego. Antyczna poezja przemienia się w księgę laboratorium.

W 1617 roku ukazuje się Symbola aureae mensae duodecim nationum, „symbole złotego stołu dwunastu narodów”. Maier gromadzi dwanaście postaci historii alchemicznej pochodzących z różnych krajów lub tradycji. Obraz złotego stołu buduje braterstwo mędrców ponad czasem i granicami.

Projekt daje alchemii świętą historię. Adepci nie są odizolowani: uczestniczą w międzynarodowym łańcuchu przekazu. „Stół” nie jest samą listą autorytetów. Przypomina niemal ucztę filozofów.

Każdy naród wnosi głos, mistrza i wkład do Sztuki. Maier odpowiada na krytykę alchemii, nadając jej prestiżową genealogię. Portret użyty jako ilustracja tytułowa biografii pochodzi ze świata wydawniczego dzieła Symbola aureae mensae. Wyryty przez Matthäusa Meriana i opublikowany w 1618 roku przedstawia Maiera w wieku około czterdziestu dziewięciu lat. Trzyma książkę i nosi znaki rangi. W tle pojawia się herb. Obraz jest jednym z nielicznych bezpośrednich historycznych portretów wielkiego alchemika tego pokolenia.

Manifesty Różokrzyża

Między 1614 a 1616 rokiem ukazują się teksty, które wstrząsną europejskim krajobrazem ezoterycznym: Fama Fraternitatis, Confessio Fraternitatis oraz Gody alchemiczne Christiana Rosenkreutza. Zapowiadają tajne braterstwo mędrców, reformę wiedzy i chrześcijańską misję odrodzenia.

Teksty natychmiast wywołują odpowiedzi, pamflety, poparcie, drwiny i gorliwe poszukiwania tajemniczego bractwa. Od 1616 roku Maier publicznie opowiada się za Różokrzyżowcami. Zaangażowanie staje się coraz wyraźniejsze.

Współczesne badania, zwłaszcza Herewarda Tiltona, pokazują, że nie poprzestaje na ciekawym komentowaniu manifestów. Włącza je do własnej wizji chrześcijańskiej i alchemicznej. Różokrzyż wydaje mu się odpowiadać braterstwu lekarzy filozofów służących światu bez szukania chwały.

W 1617 roku ukazuje się Silentium post clamores, „cisza po zgiełku”. Maier odpowiada na krytykę Bractwa. Wyjaśnia także, dlaczego Różokrzyżowcy mogliby milczeć wobec niezliczonych osób twierdzących, że chcą dołączyć.

Cisza staje się znakiem inicjacyjnym. Bractwo nie ujawnia się żądającemu tego głośno. Maier w pełni przyjmuje ideę rzeczywistego stowarzyszenia ukrytego za brakiem odpowiedzi.

Dla niego tajemnica chroni dzieło. Prawdziwego brata rozpoznaje się bardziej po medycynie, mądrości i postępowaniu niż stroju lub publicznym rejestrze. Lektura znacznie przyczyni się do pośmiertnej sławy Różokrzyża jako niewidzialnego zakonu.

Pytanie pozostaje otwarte, ponieważ pierwsze teksty różokrzyżowe nie działają jak archiwa współczesnej obediencji. Nie ma rejestru administracyjnego pozwalającego sprawdzić członkostwo jak w XIX-wiecznej loży. Maier pisze jednak jako przekonany obrońca. Zna reguły bractwa, komentuje, uzasadnia i umieszcza je we własnej myśli.

Niektóre współczesne prace mówią nawet o wstąpieniu do Zakonu. Niezależnie od instytucjonalnego lub duchowego rozumienia tego wstąpienia identyfikacja ze sprawą różokrzyżową jest niezaprzeczalna. W 1618 roku ukazuje się Themis aurea, poświęcona prawom Bractwa Różokrzyża.

Maier komentuje reguły przedstawione w Fama : bezpłatnie leczyć chorych, przyjmować strój kraju pobytu, okresowo się spotykać, wybierać godnego następcę i zachowywać tajemnicę bractwa. Reguły doskonale odpowiadają ideałowi lekarza alchemika: wzniosła wiedza, służba, dyskrecja i braterstwo.

Medyczny wymiar Różokrzyżowców naturalnie przyciąga Maiera. Pierwszym obowiązkiem braci jest leczenie. Medycyna staje się dowodem rzeczywistej wiedzy. Mądrość niedająca pomocy pozostaje niepełna.

Maier podejmuje dawną paracelsjańską ideę lekarza wtajemniczonego w sekrety przyrody. Między 1617 a 1618 rokiem ukazuje się dzieło, dzięki któremu Michael Maier pozostaje sławny do dziś: Atalanta fugiens. BnF kataloguje wydanie z 1617 roku, a Wellcome Collection przechowuje wydanie z Oppenheim z 1618 roku.

Książka gromadzi pięćdziesiąt emblematów poświęconych tajemnicom alchemicznej przyrody. Tytuł wyjaśnia projekt: część przeznaczono oczom i intelektowi przez ryciny, sentencje, epigramaty i komentarze; inną uszom przez muzyczne fugi.

Każdy emblemat tworzy więc pełny zespół. Oglądamy obraz, czytamy motto, medytujemy epigramat, studiujemy dyskurs i śpiewamy muzykę. Tytuł pochodzi z mitu Atalanty i Hippomenesa. Atalanta biega szybciej niż zalotnicy. Hippomenes otrzymuje złote jabłka i rzuca je przed nią podczas wyścigu. Atalanta zwalnia, by je podnieść; Hippomenes może ją dogonić. Maier przekształca historię w strukturę muzyczną. Jeden głos przedstawia nieruchome złote jabłko. Drugi uciekającą Atalantę. Trzeci ścigającego ją Hippomenesa.

Muzyka staje się alchemią

Fuga nie jest więc dźwiękową ozdobą. Konstrukcja odtwarza mit. Muzyczny pościg staje się obrazem alchemicznych poszukiwań. Głosy rozdzielają się, podążają za sobą i spotykają jak zasady, które Sztuka ma połączyć.

U Maiera kontrapunkt może wyjaśnić operację, której sama proza nie wystarcza wyrazić. Współcześni komentatorzy zestawiali trzy głosy z wielkimi zasadami alchemii: Merkurym, Siarką i Solą.

Sam Maier podkreśla przede wszystkim korespondencję muzycznego ruchu i mitu Atalanty. Słuchacz nie otrzymuje więc zwykłej „alchemicznej piosenki”. Uczestniczy w strukturze pościgu i złączenia. Ryciny dziełaAtalanta fugiens wiążą się z Matthäusem Merianem Starszym, jednym z wielkich rytowników epoki. Princeton opisuje pięćdziesiąt miedziorytów jako dzieła Meriana. Precyzyjny, czytelny i bogaty w szczegóły styl daje każdej operacji alchemicznej pamiętną scenę.

Emblemat alchemiczny Ziemia karmicielka z Atalanta fugiens Michaela Maiera, 1617 — Aeternum, blog & sklep ezoteryczny

Jeden z pierwszych emblematów pokazuje kobietę karmiącą dziecko w pejzażu. Motto odsyła do hermetycznej formuły, według której Ziemia żywi to, co ma się narodzić. Obraz wiąże alchemię z naturalnym rodzeniem. Kamienia nie wytwarza się jak dowolnego sztucznego przedmiotu: musi wzrastać, być karmiony i dojrzewać.

Przyroda staje się pierwszą mistrzynią alchemika. Inne emblematy pokazują jedność Słońca i Księżyca, męskiego i żeńskiego, gorącego i zimnego, Siarki i Merkurego. Maier czyta Dzieło jako koniunkcję. Przeciwieństw nie usuwa się; prowadzi się je do jedności tworzącej trzeci stan. Alchemiczne małżeństwo staje się jednym z wielkich motywów książki.

Atalanta jest tylko przykładem. Maier używa Heraklesa, Medei, Jazona, bogów, potworów i dawnych opowieści do przekładania przemian materii. Metoda opiera się na przekonaniu, że dawni mędrcy ukryli naukę pod baśniami.

Właściwe czytanie mitologii oznacza więc odnajdywanie ukrytej chemii. Dlaczego nie opisywać operacji wprost? Ponieważ Maier należy do tradycji, w której tajemnica chroni wiedzę przed nieostrożnym użyciem.

Obraz, muzyka i alegoria wybierają czytelnika. Szukający natychmiastowej receptury pozostaje na powierzchni. Łączący poziomy zaczyna widzieć architekturę Dzieła.

W 1618 roku Maier publikuje również Tripus aureus. Gromadzi i tłumaczy trzy teksty alchemiczne, w tym słynne Dwanaście kluczy przypisywane Bazylemu Walentynowi i tekst Thomasa Nortona.

Praca redaktora i tłumacza jest zasadnicza. Maier nie tylko tworzy własne teorie; przekazuje także teksty uznawane za należące do łańcucha adeptów. Pomaga utrwalić kanon alchemiczny XVII wieku. W tym samym roku ukazuje się Viatorium, poświęcone górom siedmiu planet lub metali.

Motyw łączy metale z tradycyjnymi ciałami niebieskimi: złoto i Słońce, srebro i Księżyc, żelazo i Mars, miedź i Wenus, ołów i Saturn, cynę i Jowisza, rtęć i Merkurego. Niebiańskie korespondencje stają się mapą materii.

1618: wreszcie na służbie Maurycego z Hesji

W kwietniu 1618 roku Maier ofiarowuje kilka książek landgrafowi Maurycemu z Hesji-Kassel. Tym razem podejście przynosi skutek. Maurycy mianuje go Medicus und Chymicus von Haus aus, lekarzem i chemikiem związanym z jego domem.

Uznanie przychodzi właśnie wtedy, gdy Europa zbliża się do wojny trzydziestoletniej. Więź jest szczególnie ciekawa, ponieważ manifesty różokrzyżowe krążyły w tym samym środowisku heskim, a kilka postaci dworu uczestniczyło w sporach alchemicznych i medycznych.

Maier znajduje więc w Hesji-Kassel kontekst, w którym obrona Różokrzyża nie jest odosobniona. Dworska alchemia i reforma różokrzyżowa spotykają się. W 1619 roku ukazuje się Verum inventum, tekst o „darach Niemiec” przekazanych reszcie świata. Maier uczestniczy tu w dowartościowaniu kultury niemieckiej i jej wynalazków.

Reforma wiedzy nie jest tylko antyczna lub biblijna: ma także wymiar narodowy. W 1620 roku Septimana philosophica organizuje serię filozoficznych rozmów na przestrzeni kilku dni. Maier zachowuje upodobanie do dialogu, inscenizacji i pośredniej pedagogiki. W 1621 roku ukazuje się Civitas corporis humani, poświęcone zwłaszcza dnie moczanowej i chorobom stawów.

Publikacja przypomina, że Maier nigdy nie staje się wyłącznie pisarzem emblematów. Do ostatnich lat nadal myśli o ciele, chorobach i lekach. Próbuje jeszcze osiedlić się we Frankfurcie, lecz projekty nie przynoszą oczekiwanego skutku. Przed 1620 rokiem zamieszkuje w Magdeburgu. Nadal jednak podróżuje i szuka protektorów.

Całe życie wydaje się rozpięte między dwoma biegunami: pragnieniem stabilnego uczonego domu a koniecznością podróżowania dla znalezienia mecenasów, drukarzy i stanowisk. Niedługo przed śmiercią Maier nadal zabiega o opiekę duńskiego następcy tronu Fryderyka, przyszłego Fryderyka III. Rozważa powrót na Północ, gdzie się urodził. Projekt nie zostanie zrealizowany.

1622: śmierć w Magdeburgu

Michael Maier umiera w połowie 1622 roku w Magdeburgu. Pozostawia około trzydziestu ważnych dzieł, niemal wszystkich po łacinie, a także wiersze, teksty medyczne i przekłady.

Dorobek jest niezwykły u człowieka tak ruchliwego życia. W 1624 roku pośmiertnie ukazuje się Ulysses, w którym Odyseusz staje się obrazem mądrości przechodzącej przez katastrofy losu.

Motyw wydaje się niemal autobiograficzny. Sam Maier przemierzył dwory, uniwersytety i kraje w poszukiwaniu intelektualnego i materialnego portu. Podróżujący alchemik staje się poprzez Odyseusza obrazem człowieka próbującego wrócić do centrum.

Teksty różokrzyżowe nadal będą czytane jako ważne dokumenty pierwszego odbioru manifestów. Maier pomógł przenieść Różokrzyż z anonimowego pamfletu do europejskiej debaty intelektualnej.

Daje mu uczoną, medyczną i alchemiczną obronę. Wraz z Robertem Fluddem, Johannem Valentinem Andreae, środowiskami Hesji-Kassel i anonimowymi autorami manifestów Maier należy do niewielkiej grupy nazwisk nadal określających atmosferę różokrzyżową początku XVII wieku.

Stanowiska nie są identyczne. Maier przedstawia drogę, w której alchemia zajmuje szczególnie silne miejsce. Idealne bractwo staje się wspólnotą lekarzy filozofów umiejących czytać przyrodę.

Podział słabo odpowiada jego epoce. Maier rzeczywiście interesuje się metalami, złotem leczniczym, lekami i operacjami laboratoryjnymi. Widzi jednak w procesach także obrazy szerszego porządku.

Materialna transmutacja i przemiana człowieka należą więc do jednej filozofii, nie sprowadzając się do siebie. Dla Maiera alchemia nie jest dziedziną odizolowaną od innych nauk. Dotyczy medycyny, mitologii, historii, muzyki, polityki wiedzy i religii.

Rozległość wyjaśnia książki. Dążą bardziej do budowania wizji świata niż podania pojedynczej receptury. Feniks jest jedną z wielkich figur tego świata. Umiera w ogniu i odradza się z siebie. Dla alchemika doskonale wyraża rozpuszczenie, po którym następuje wyższe ponowne połączenie. Hereward Tilton uczynił z niego tytuł wielkiego studium o Maierze: The Quest for the Phoenix.

Dlaczego Michael Maier pozostaje ważny?

Ponieważ wyniósł alchemię na wyjątkowy poziom artystycznej syntezy. U niego emblemat naucza, mitologia ukrywa, muzyka wprawia w ruch, medycyna daje praktyczny cel, a Różokrzyż ideał braterstwa. Niewielu autorów połączyło tyle form w jednym projekcie. Oko ogląda emblemat. Ucho podąża za fugą. Głos śpiewa epigramat. Intelekt łączy całość.

Organizacja przemienia czytelnika w uczestnika. Książka nie tylko przekazuje informacje o alchemii: zmusza do doświadczenia alchemicznego sposobu postrzegania. Fugi zAtalanta fugiens wykonywano i nagrywano współcześnie. BnF kataloguje między innymi nowoczesne interpretacje dzieła. Powrót dźwięku przywraca wymiar zapomniany przez nieme reprodukcje rycin.

Maier naprawdę chciał, by alchemia była słyszana. Jego emblematy należą dziś do najczęściej reprodukowanych obrazów alchemicznych. Słońce i Księżyc, dziecko karmione przez Ziemię, jajo filozoficzne, król, królowa, smok i koniunkcja przewijają się przez książki o alchemii. Trzeba czytać go jako lekarza alchemika i humanistę początku XVII wieku, a nie nowoczesnego chemika ani autora zmieniającego każde laboratorium w samą metaforę.

U niego liczą się operacje, symbole, mity i muzyka. Michael Maier pozostawił obraz alchemika szukającego więzi między tym, co wydawało się oddzielone: sztuką i nauką, antykiem i chrześcijaństwem, tajemnicą i drukowaną księgą, lekarzem i poetą, laboratorium i muzyką.

Dzieło należy do momentu, w którym europejska alchemia staje się jednym z wielkich języków symbolicznych rodzącej się nowoczesności. Aby pogłębić lekturę, zobacz także Heinrich Khunrath, Johna Dee, Korneliusza Agryppę, Paracelsusa i nasz artykuł omawiający Różokrzyż.

Źródła i punkty odniesienia

Ta Deutsche Biographie stanowi najdokładniejszą podstawę biograficzną: narodziny około 1568 roku w Rendsburgu lub Kilonii, studia w Rostocku i Frankfurcie nad Odrą, doktorat w Bazylei 27 października 1596 roku, służba u Rudolfa II we wrześniu 1609 roku, pobyt angielski od 1611 roku, powrót na kontynent w 1616 roku, służba u Maurycego z Hesji w 1618 roku i śmierć w Magdeburgu w 1622 roku.

Główne studium akademickie napisał Hereward Tilton: The Quest for the Phoenix: Spiritual Alchemy and Rosicrucianism in the Work of Count Michael Maier, De Gruyter, 2003. Umieszcza Maiera na dworach Rudolfa II i Maurycego z Hesji-Kassel, podczas pobytu angielskiego i w obronie Różokrzyża.

Ta Biblioteka Narodowa Francji odnotowuje najważniejsze pierwsze wydania: De circulo physico quadrato, Lusus serius, Silentium post clamores, Symbola aureae mensae, Atalanta fugiens, Themis aurea, Tripus aureus i kilka późniejszych dzieł.

Wellcome Collection przechowuje i digitalizuje pełne wydanie dziełaAtalanta fugiens wydrukowane w Oppenheim w 1618 roku, liczące 211 stron, z rytym tytułem, ilustracjami i portretem.

Dla badania ikonograficznych i alchemicznych źródeł dziełaAtalanta fugienspraca H. M. E. de Jong, Michael Maier’s Atalanta Fugiens: Sources of an Alchemical Book of Emblems, Brill, 1969, pozostaje ważnym punktem odniesienia.

Ta Princeton University Library dokumentuje pięćdziesiąt rycin przypisywanych Matthäusowi Merianowi i dalsze dzieje wydawnicze dzieła.

Ilustracja tytułowa wykorzystuje rytowany portret Michaela Maiera autorstwa Matthäusa Meriana, opublikowany w 1618 roku w świecie wydawniczym dzieła Symbola aureae mensae. Ilustracja wewnętrzna pochodzi zAtalanta fugiens i przedstawia emblemat „Ziemia jest jego karmicielką”. Oba dzieła należą do domeny publicznej.

Dodaj komentarz

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany..

Dołącz do społeczności Aeternum w naszej grupie na Facebooku: porady, wskazówki, rytuały, wiedza i produkty w życzliwej atmosferze!
Przejdź do grupy!
Koszyk 0

Twój koszyk czeka na Ciebie

Odkryj nasze produkty
Płatność w 3 lub 4 ratach bez dodatkowych opłat