Przejdź do treści
AeternumAeternum
Święta Joanna d’Arc
Joanna d’Arc słuchająca głosów w rodzinnym ogrodzie, obraz Jules’a Bastiena-Lepage’a

Święci

Święta Joanna d’Arc

Czas czytania: 5 min

Święta Joanna d’Arc wkracza do historii Francji w wieku siedemnastu lat. Pochodząca z chłopskiej rodziny z Domrémy twierdzi, że otrzymuje od Boga misję pomocy delfinowi Karolowi, gdy wojna stuletnia dzieli królestwo. Dołącza do kampanii 1429 roku, uczestniczy w odsieczy Orleanu i towarzyszy przyszłemu Karolowi VII aż do koronacji w Reims. Pojmana rok później, zostaje osądzona i spalona w Rouen w 1431 roku. Zachowane akta procesów pozwalają dziś poznać jej słowa, wybory i wiarę kryjące się za legendą narodową.

Życie Około 1412 – 30 maja 1431
Pochodzenie Domrémy, dolina Mozy
Epoka Wojna stuletnia
Główne źródła Proces z 1431 roku i proces o unieważnienie wyroku z 1456 roku
Wspomnienie 30 maja
Kanonizacja 1920

Młoda chłopka w królestwie ogarniętym wojną

Joanna rodzi się około 1412 roku w Domrémy, na obrzeżach Królestwa Francji. Dorasta na wsi narażonej na skutki wojny stuletniej: przemarsze wojsk, zagrożenie i rywalizację potęg walczących o tron. Rodzina przekazuje jej życie religijne wioski. Akta procesu w Rouen ukazują przywiązanie Joanny do mszy, modlitwy i chrześcijańskich zwyczajów otoczenia.

Pochodzenie nie zapowiadało kariery wojskowej. Joanna należy do warstwy społecznej pozbawionej zwykłych możliwości udziału w politycznych decyzjach królestwa. Będzie jednak bronić misji, którą — jak twierdzi — otrzymała od Boga, i przekonywać przedstawicieli władzy, by pozwolili jej działać. Determinacja stanie się jedną z najbardziej zauważanych cech jej drogi.

Jako nastolatka Joanna twierdzi, że słyszy głosy, które rozpoznaje jako świętego Michała, świętą Katarzynę i świętą Małgorzatę. Przedstawia te przekazy jako źródło odwagi i wskazówek. Historycy dysponują jej wypowiedziami i późniejszymi świadectwami; mogą odtwarzać znaczenie głosów w jej zachowaniu i procesie, bez uznawania ich nadprzyrodzonego pochodzenia za niezależnie potwierdzony fakt materialny.

Droga do Vaucouleurs i Chinon

Joanna udaje się do Roberta de Baudricourt, dowódcy Vaucouleurs, prosząc o możliwość dotarcia do delfina Karola. Pierwsze starania nie przynoszą skutku. Wytrwałość pozwala jej ostatecznie uzyskać eskortę i przemierzyć niebezpieczne regiony aż do Chinon na początku 1429 roku. Podróż jest decydującym epizodem: młoda kobieta bez oficjalnej funkcji staje przed otoczeniem pretendenta do tronu.

Opowieści o spotkaniu z Karolem zainspirowały liczne sceny literackie i malarskie. Późniejsze wersje dodają szczegóły wymagające krytycznej lektury. Sytuacja polityczna jest natomiast jasna: Orlean jest oblężony, a zwolennicy Karola próbują odzyskać inicjatywę. Przybycie Joanny wpisuje się w ten stan militarnej i symbolicznej pilności.

Joanna nosi strój dostosowany do podróży, a następnie zbroję. Sędziowie w Rouen będą długo powracać do jej męskiego ubioru. Tego aspektu życia nie można badać w oderwaniu od konieczności podróżowania, wojny, niewoli i wysuwanych przeciw niej oskarżeń.

Orlean i koronacja w Reims w 1429 roku

Kampania orleańska stanowi pierwszy wielki publiczny epizod Joanny. Wiosną 1429 roku dołącza do działań mających przerwać oblężenie. Francuski sukces w maju, po kilku starciach, zmienia morale armii i zwolenników Karola. Świadectwa ukazują znaczenie jej obecności wśród zbrojnych, choć szczegóły niektórych decyzji taktycznych pozostają przedmiotem dyskusji.

Kampania trwa w dolinie Loary, a następnie kieruje się ku Reims. 17 lipca 1429 roku Karol VII zostaje koronowany w katedrze. Dla Joanny wydarzenie stanowi ważne wypełnienie misji, którą — jak twierdzi — otrzymała. W średniowiecznej monarchii koronacja ma znaczenie religijne i polityczne: ukazuje prawowitość króla oraz jego miejsce w ciągłości królestwa.

Jej sztandar staje się jednym z symboli tego okresu. Źródła wspominają imiona Jezusa i Maryi oraz przedstawienia religijne. Oryginalny przedmiot nie przetrwał, a współczesne obrazy odtwarzają wygląd na podstawie opisów. Sztandar przypomina rolę wiary w rozumieniu przez Joannę własnego działania podczas wojny.

Pojmanie, uwięzienie i proces

23 maja 1430 roku Joanna zostaje pojmana koło Compiègne przez siły burgundzkie. Następnie trafia pod kontrolę Anglików i jest więziona w Rouen. W 1431 roku sąd kościelny pod przewodnictwem biskupa Pierre’a Cauchona rozpoczyna postępowanie mające zbadać jej wypowiedzi religijne i zachowanie. Sprawa toczy się pod silną presją polityczną.

Akta procesu są bezcennym źródłem historycznym. Zachowują część jej odpowiedzi dotyczących głosów, ubioru, praktyk modlitewnych i misji przypisywanej Bogu. Sformułowania należy umieszczać w kontekście sądowym, ponieważ pytania nie padają w swobodnej rozmowie. Praca pisarzy sądowych, przekłady i decyzje sędziów wpływają na przekaz słów Joanny.

30 maja 1431 roku, po skazaniu za herezję, Joanna zostaje spalona żywcem na placu Vieux-Marché w Rouen. Ma około dziewiętnastu lat. Kaźń nadała jej historii ogromne znaczenie, lecz już poprzednie lata ukazują osobowość zaangażowaną w sytuację, nad którą same jej wybory nie wystarczały, by zapanować.

Proces o unieważnienie wyroku i uznanie świętości

Po odzyskaniu Rouen i zmianie przebiegu konfliktu wyrok Joanny zostaje ponownie zbadany. Proces o jego unieważnienie kończy się w 1456 roku uchyleniem orzeczenia z 1431 roku. Zebrane wówczas zeznania wzbogacają wiedzę o dzieciństwie, towarzyszach i ostatnich latach jej życia.

Ta rewizja sądowa nie stanowi jeszcze kanonizacji. Bada prawomocność postępowania i niesprawiedliwy charakter wyroku. Droga do oficjalnego uznania świętości trwa kilka wieków. Joanna zostaje beatyfikowana w 1909 roku, a kanonizowana przez papieża Benedykta XV w 1920 roku.

Pamięć o Joannie rozwijała się także w politycznej historii Francji, gdzie interpretowały ją bardzo różne nurty. Archiwa sądowe pozwalają odnaleźć rzeczywistą kobietę, przywiązaną do wiary i osadzoną w realiach XV wieku, zamiast wymiennej postaci służącej późniejszym sporom narodowym.

Zbroja, głosy i dwa święta Joanny

Przedstawienia wyposażają Joannę w zbroję, miecz i sztandar. Atrybuty te bezpośrednio odsyłają do udziału w kampaniach 1429 roku. Inne obrazy umieszczają wokół niej świętego Michała, świętą Katarzynę i świętą Małgorzatę, nawiązując do jej wypowiedzi. Artyści przekładają w ten sposób świadectwo religijne na widzialny język swojej epoki.

W liturgii katolickiej Joanna jest wspominana 30 maja. We Francji obchodzi się również narodowe święto Joanny d’Arc i patriotyzmu, wyznaczone na drugą niedzielę maja. Oba obchody należą do odrębnych tradycji: jeden wpisuje się w chrześcijańską pamięć o świętej, drugi w pamięć narodu i jego historii.

Lektura słów Joanny podczas procesu pozostaje najlepszą drogą do poznania jej charakteru i wiary. Odpowiedzi udzielane sędziom ujawniają praktyczną inteligencję, niezwykłą stałość i powagę życia stającego wobec trudnych wyborów. Pozwalają wyjść poza zastygły obraz wojowniczki i usłyszeć wyjątkowy głos francuskiego średniowiecza.

Publiczne zaangażowanie kobiety w sprawy swojej epoki stanowi interesujący punkt porównania z Katarzyną ze Sieny. Ich drogi są różne, lecz obie pozostawiły chrześcijańską pamięć, w której wiara wyraża się także wobec przywódców politycznych i religijnych.

Źródła i bibliografia

Dokumenty sądowe: proces skazujący (1431) i proces o unieważnienie wyroku (1456), wydane przez Jules’a Quicherata w Procès de condamnation et de réhabilitation de Jeanne d’Arc, pięć tomów, Paryż, 1841–1849, odnotowane przez Bibliotekę Narodową Francji.

Benedykt XVI, audiencja generalna z 26 stycznia 2011 roku o świętej Joannie d’Arc, Watykan.

Punkty chronologiczne: odsiecz Orleanu, koronacja Karola VII w Reims, pojmanie koło Compiègne i śmierć w Rouen, do zestawienia ze świadectwami obu procesów.

Ilustracja: Jules Bastien-Lepage, Joanna d’Arc (1879), materiał z domeny publicznej.

Koszyk 0

Twój koszyk czeka na Ciebie

Odkryj nasze produkty
Płatność w 3 lub 4 ratach bez dodatkowych opłat