Przejdź do treści
AeternumAeternum
Jezus Chrystus
Chrystus Pantokrator, dawna ikona z VI wieku, klasztor Świętej Katarzyny na Synaju

Trójca Święta

Jezus Chrystus

Czas czytania: 6 min

Jezus Chrystus stoi w centrum wiary chrześcijańskiej. To Jezus z Nazaretu, Żyd z Galilei, który głosi królestwo Boże, powołuje uczniów i umiera ukrzyżowany pod Poncjuszem Piłatem w I wieku. Ewangelie zachowują opowieść o Jego działalności i głoszą Jego Zmartwychwstanie. Chrześcijanie wyznają Go również jako odwiecznego Syna Bożego, który stał się człowiekiem, prawdziwego Boga i prawdziwego człowieka w jedności jednej osoby. Stwierdzenie to, rozwinięte przez pierwsze sobory, nadaje tytułowi Chrystus znaczenie wykraczające poza przydomek: łączy historię Jezusa z obietnicą zbawienia i życiem Trójcy Świętej.

Imię i tytuł Jezus — imię osobowe; Chrystus — tytuł oznaczający Mesjasza
Kontekst historyczny Galilea i Judea, I wiek
Śmierć Ukrzyżowanie pod Poncjuszem Piłatem
Wyznawana tożsamość Prawdziwy Bóg i prawdziwy człowiek, jedna osoba w dwóch naturach
Sobory Nicea, 325; Efez, 431; Chalcedon, 451
Główne święta Boże Narodzenie, Wielkanoc, Wniebowstąpienie i Chrystusa Króla

Jezus z Nazaretu w świecie rzymskiej Judei

Jezus należy do narodu żydowskiego i dorasta w regionie, w którym tradycje Izraela spotykają się ze strukturami władzy rzymskiej. Ewangelie umieszczają Jego życie w Nazarecie w Galilei, a następnie opisują nauczanie wokół jeziora Genezaret i podróże do Jerozolimy. Jego język odwołuje się do Pisma Świętego, świąt i praktyk religijnych Jego środowiska.

Badania historyczne dysponują kilkoma rodzajami źródeł. Listy Pawła należą do najstarszych zachowanych tekstów chrześcijańskich; Ewangelie spisano później we wspólnotach przekazujących pamięć o Jezusie. Autorzy niechrześcijańscy, tacy jak Józef Flawiusz i Tacyt, również dostarczają świadectw o Jego epoce i pierwszych pokoleniach ruchu chrześcijańskiego.

Drogi Jezusa nie można oddzielić od tej żydowskiej i rzymskiej historii. Pytania o Prawo, Świątynię, lokalne władze i oczekiwania mesjańskie zajmują ważne miejsce w opowieściach o Jego działalności.

Chrystus to tytuł, a nie nazwisko

Słowo Christos pochodzi z greki i oznacza „namaszczony”. Oddaje ideę Mesjasza, określenie postaci oczekiwanej w różnych tradycjach żydowskich. Namaszczenie należy zwłaszcza do obrzędów ustanawiania królów i wyznaczania osób poświęconych określonej misji. Nazywając Jezusa „Chrystusem”, pierwsi uczniowie wyznają, że wypełnia On rozstrzygającą misję w historii Izraela.

Ewangelie pokazują, że stwierdzenie to budzi różne oczekiwania. W 8. rozdziale Ewangelii Marka Piotr rozpoznaje w Jezusie Mesjasza, lecz zarazem z trudem przyjmuje zapowiedź cierpienia i śmierci. Pojęcia Mesjasza nie należy więc rozumieć po prostu jako obietnicy natychmiastowego zwycięstwa politycznego.

Tytuł Pana ma również centralne znaczenie w pierwszych chrześcijańskich wyznaniach wiary. Łączy Zmartwychwstanie z uznaniem władzy, którą uczniowie przypisują Chrystusowi. Tytułów tych nie należy odrywać od wydarzeń, które ukształtowały ich sens.

Przypowieści, spotkania i królestwo Boże

Nauczanie Jezusa zapowiada bliskość królestwa Bożego. Przypowieści wykorzystują obrazy siewcy, ziarna, ojca przyjmującego syna lub człowieka pomagającego rannemu, aby mówić o przebaczeniu, sprawiedliwości i życiu przed Bogiem. Opowieści te nie są jedynie radami moralnymi dodanymi do nauczania: wyrażają sposób, w jaki Chrystus ogłasza nadejście królestwa.

Ewangelie opisują również uzdrowienia i spotkania z osobami wykluczonymi lub doświadczonymi chorobą. Jezus zasiada przy stole z celnikami, przyjmuje prośby o pomoc i dyskutuje ze znawcami Prawa. Jego gesty budzą zarówno uznanie, jak i spory dotyczące Jego autorytetu.

Powołanie Dwunastu wpisuje się w tę misję. Uczniowie są zaproszeni do życia z Nim, słuchania i głoszenia. Ich niezrozumienie pokazuje, że powołanie nie daje im od razu pełnej znajomości drogi, na którą wstępują.

Męka pod Poncjuszem Piłatem i śmierć na krzyżu

Cztery Ewangelie poświęcają wiele miejsca ostatnim dniom Jezusa w Jerozolimie. Opisują Jego wjazd do miasta, napięcia wokół Świątyni, ostatnią wieczerzę, aresztowanie, przesłuchania i ukrzyżowanie pod władzą rzymską. Wzmianka o Poncjuszu Piłacie w Credo zakorzenia to wydarzenie w historii rzymskich rządów w Judei.

Ukrzyżowanie jest karą stosowaną przez władze rzymskie. Opisy Męki wspominają także żydowskich przywódców religijnych, lecz współczesne chrześcijaństwo odrzuca wszelką interpretację przypisującą narodowi żydowskiemu odpowiedzialność zbiorową lub dziedziczną. Sobór Watykański II wyraźnie przypomina o tym w Nostra aetate.

Teologia chrześcijańska rozumie śmierć Jezusa w kontekście daru z siebie i pojednania z Bogiem. Ewangelia Jana nadaje jej ważne miejsce w języku miłości, natomiast Paweł wiąże krzyż z głoszeniem zbawienia, które przeobraża oczekiwania dotyczące potęgi.

Zmartwychwstanie w pierwszych świadectwach

Pierwsze wspólnoty stwierdzają, że Jezus zmartwychwstał i ukazał się uczniom. W 15. rozdziale Pierwszego Listu do Koryntian Paweł przekazuje dawną formułę wspominającą Jego śmierć, pogrzeb, Zmartwychwstanie i ukazanie się Kefasowi, Dwunastu i innym świadkom. Fragment ten stanowi bardzo wczesne źródło pozwalające zrozumieć sedno apostolskiego głoszenia.

Ewangelie opisują następnie odkrycie pustego grobu i spotkania ze Zmartwychwstałym. Nie podają dokładnie tych samych list osób ani identycznego układu opowieści. Różnice te zachęcają do czytania każdej z nich z uwzględnieniem jej kompozycji, przy jednoczesnym uznaniu wspólnego centralnego stwierdzenia.

Dla wiary chrześcijańskiej Zmartwychwstanie nie oznacza jedynie trwania moralnego wpływu Jezusa. Oznacza Jego zwycięstwo nad śmiercią i przemianę Jego istnienia. Historię świadków i teologiczne znaczenie ich przesłania należy badać łącznie, nie przypisując tekstowi więcej szczegółów, niż sam podaje.

Od Nicei do Chalcedonu: prawdziwy Bóg i prawdziwy człowiek

Pytanie o tożsamość Chrystusa zajmuje ważne miejsce w sporach pierwszych wieków. Sobór w Nicei w 325 roku stwierdza, że Syn jest zrodzony, a nie stworzony, i ma tę samą naturę co Ojciec. Chodzi o wyznanie Jego pełnej boskości, a nie istnienia stworzenia przewyższającego pozostałe.

Spory trwają nadal wokół relacji między boskością a człowieczeństwem Jezusa. Sobór efeski w 431 roku broni jedności Jego osoby i miejsca Maryi jako Matki Bożej. Sobór w Chalcedonie w 451 roku formułuje wyznanie jednego Chrystusa w dwóch naturach, boskiej i ludzkiej, bez zmieszania ani rozdzielenia.

Pojęcia te odpowiadają na konkretny problem: Jezus nie byłby rzeczywiście człowiekiem, gdyby Jego człowieczeństwo było jedynie pozorem, i nie byłby boskim Synem, gdyby Jego relacja z Bogiem wynikała wyłącznie z adopcji. Doktryna chrześcijańska stara się zachować razem pełnię Jego ludzkiego życia i boską tożsamość.

Syn w Trójcy Świętej

Według chrześcijańskiego wyznania wiary Syn jest odwiecznie związany z Ojcem. Wcielenie nie odpowiada narodzinom boskości Syna, lecz Jego wejściu w ludzką historię. Prolog Ewangelii Jana wyraża tę relację, przedstawiając Słowo u Boga od początku, a następnie stwierdzając, że stało się ciałem.

Duch Święty pojawia się w opisach poczęcia Jezusa, Jego chrztu i misji. Teologia trynitarna podkreśla, że trzy osoby są odrębne, lecz mają jedną naturę boską. Misja Chrystusa w historii objawia relację Syna z Ojcem w Duchu.

Modlitwa chrześcijańska buduje się wokół tego wyznania. Zwraca się do Ojca przez Syna w Duchu, a liturgia celebruje Wcielenie, Mękę i Zmartwychwstanie w ciągu roku.

Pamięć o Chrystusie w sztuce i liturgii

Krzyż stanowi najbardziej rozpowszechniony symbol Jezusa Chrystusa, lecz Jego ikonografia obejmuje również baranka, rybę, Dobrego Pasterza, Chrystusa w majestacie i wielkie sceny Jego życia. Każdy obraz należy do określonego okresu historii sztuki i uwydatnia pewien aspekt Ewangelii. Ryba wiąże się zwłaszcza z dawnym wyznaniem wiary wyrażonym greckimi inicjałami.

Rok liturgiczny pozwala przejść przez wielkie momenty tej historii: Adwent i Boże Narodzenie, Wielki Post i Wielki Tydzień, Wielkanoc, Wniebowstąpienie i Zesłanie Ducha Świętego. Eucharystia pozostaje w wierze katolickiej pamiątką Męki i Zmartwychwstania Chrystusa.

Historia Jezusa i teologiczne wyznanie Chrystusa nie są zatem dwoma niepowiązanymi tematami. Opowieści z Galilei i Jerozolimy kształtują nauczanie, które dało Kościołom język do mówienia o Wcieleniu i zbawieniu.

Źródła i odnośniki

Ewangelia Marka, rozdział 1, początki działalności; Ewangelia Jana, rozdział 1, prolog i Wcielenie.

Paweł, Pierwszy List do Koryntian 15, dawne wyznanie paschalne; Ewangelia Łukasza, rozdział 24, opowieści o Zmartwychwstałym.

Katechizm Kościoła Katolickiego, punkty 456–483, Wcielenie i prawdziwy Bóg/prawdziwy człowiek.

Kompendium, pytania 85–89, Nicea i Chalcedon.

Sobór Watykański II, Nostra aetate, nr 4, odrzucenie zbiorowej odpowiedzialności narodu żydowskiego za Mękę.

Ilustracja: Ikona Chrystusa Pantokratora, Synaj, VI wiek, historyczne dzieło w domenie publicznej.

Koszyk 0

Twój koszyk czeka na Ciebie

Odkryj nasze produkty
Płatność w 3 lub 4 ratach bez dodatkowych opłat